III KK 313/25

Wniosek o wyłączenie sędziego Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt III KK 313/25 został złożony przez obrońcę D.C. z powodu uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności. Wątpliwości te wiązały się z ryzykiem uznania w przyszłości, że w sprawie wystąpiła nienależyta obsada sądu, wynikająca z wadliwego trybu powołania sędziego do Sądu Najwyższego. Obrońca powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, uznał, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego. Powołano się na uchwałę trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020), która stwierdza, że nienależyta obsada sądu zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym ustawą z 2017 r. Sąd Najwyższy podkreślił, że wadliwa procedura powołania rodzi podejrzenia o polityczne motywacje i wyklucza spełnienie obiektywnych warunków postrzegania nominowanych jako bezstronnych i niezawisłych. Analizując art. 41 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy podzielił wykładnię przyjętą w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21), zgodnie z którą sama okoliczność udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed wadliwie ukształtowaną Krajową Radą Sądownictwa nie jest automatycznym powodem do wyłączenia, ale musi być uwzględniana w szerszym kontekście ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd podkreślił, że wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. powinna zapewniać skuteczną ochronę tego prawa, umożliwiając kontrolę zgodności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Przywołano wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, który interpretuje standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą”. Stwierdzono, że udział w procesie powoływania sędziów do KRS w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. powoduje, że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana, nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu. Dotyczy to sędziego Antoniego Bojańczyka, powołanego na urząd sędziego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. Podkreślono, że Konstytucja RP przewiduje, iż sędzią jest wyłącznie osoba powołana przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Brak spełnienia tych warunków oznacza, że dana osoba nie ma statusu sędziego w rozumieniu Konstytucji RP. Sędzia Bojańczyk otrzymał nominację od Prezydenta RP, ale nie na wniosek konstytucyjnej KRS, lecz organu ukształtowanego niezgodnie z Konstytucją. Dodatkowo, został przeniesiony do Izby Karnej z Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, która sama w sobie, zgodnie z wyrokami ETPCz (np. Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce), nie posiada atrybutów „sądu zgodnego z prawem”. Izba ta spełnia cechy zakazanego sądu wyjątkowego. Konkludując, Sąd Najwyższy uznał za zasadne wyłączenie sędziego Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie, ponieważ sąd, w którego składzie by uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPC, a postępowanie byłoby obciążone wadą traktowaną jako bezwzględna przyczyna odwoławcza.

Zagadnienia prawne (4)

Skład orzekający