III KK 306/05

WYROK  Z  DNIA  4  KWIETNIA  2006  R. 
III  KK  306/05 
 
 
1. W wypadku dokonania w wyroku odmiennego niż w akcie oskar-
żenia określenia daty i miejsca zdarzenia, przy ocenie czy w konkretnej 
sprawie ramy oskarżenia zostały przekroczone, nie przesądza jeszcze 
identyczność dobra prawnego będącego przedmiotem zamachu, iden-
tyczność oskarżonych i pokrzywdzonych, a nawet identyczna kwalifika-
cja prawna, lecz zdecydować o tym może dopiero analiza strony podmio-
towej i przedmiotowej czynu zarzuconego i przypisanego, a w szczegól-
ności określenie związku przyczynowego między ustalonym zachowa-
niem osoby oskarżonej o popełnienie przestępstwa i wynikającego z te-
go zachowania skutkiem takiego działania bądź zaniechania. 
2. Gdy inne rażące naruszenie prawa, nieskutkujące wprawdzie 
samo przez się wystąpieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, jest 
prostą konsekwencją takiej obrazy prawa, która stanowi o zasadności 
twierdzenia autora kasacji co do wystąpienia okoliczności wymienionych 
w art. 439 k.p.k., będąc właśnie bezpośrednim następstwem takiej obra-
zy, Sąd Najwyższy nie tylko może, lecz jest wręcz obowiązany do zba-
dania i oceny także tego innego zarzutu, wywiedzionego w skardze ka-
sacyjnej. 
3. Nie można mówić o skazaniu oczywiście niesprawiedliwym, sko-
ro część dyspozytywna wyroku nie zawiera „rozstrzygnięcia sądu” 
(art.413 § 1 pkt 5 k.p.k.) co do zasadniczego przedmiotu procesu. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk. 
Sędziowie: SN K. Cesarz, WSO (del. do SN) T. Artymiuk 

 
2
(sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Witolda W., skazanego z art. 286§ 1 
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2006 
r. kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okrę-
gowego w T. z dnia 17 grudnia 2004 r., utrzymującego w mocy wyrok 
Sądu Rejonowego w T. z dnia 29 marca 2004 r.,  
 
u c h y l i ł   zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu 
Rejonowego w T., i: 
a) na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.   
u m o r z y ł   postępowanie w sprawie czynu przypisanego oskarżo-
nemu, 
b) p r z e k a z a ł   sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierw-
szej instancji w zakresie czynu zarzuconego aktem oskarżenia (...). 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Witold W. oskarżony został o to, że w dniu 15 października 2001 r. 
w Z., w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez wprowadzenie w błąd 
Zakładu Obsługi Procesów Inwestycyjnych „C.” w T. co do możliwości i 
zamiaru uregulowania swoich należności za zamówioną usługę, zawarł 
umowę o dzieło na wykonanie analiz kosztorysowania rozliczeń inwesty-
cyjnych, czym doprowadził „C.” do niekorzystnego rozporządzenia mie-
niem w kwocie 137 869,54 zł” – tj. o popełnienie przestępstwa określo-
nego w art. 286 § 1 k.k. 

 
3
Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 29 marca 2004 r., uznał 
oskarżonego Witolda W. za winnego tego, że w grudniu 2001 r. w T., 
działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w błąd Za-
kład Obsługi Procesów Inwestycyjnych „C.” w T. co do zamiaru zapłaty 
kwoty 20 000 zł, tytułem części należności za przeprowadzony audyt 
techniczny spółki „B.” w ten sposób, że uzależnił wypłatę tej kwoty pie-
niędzy od wystawienia przez Józefa C. – współwłaściciela zakładu 
dwóch dowodów wpłaty pieniędzy po 10 000 zł, a następnie tych pienię-
dzy nie wpłacił zakładowi, czym doprowadził Zakład Obsługi Procesów 
Inwestycyjnych „C.” w T. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w 
kwocie 20 000 zł – tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 286 § 
1 k.k., i za to skazany na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat próby oraz grzywnę w wyso-
kości 100 stawek dziennych po 20 zł każda. Jednocześnie na podstawie 
art. 72 § 2 k.k. oskarżony zobowiązany został do naprawienia szkody 
wyrządzonej przestępstwem przez wpłacenie na rzecz Zakładu Obsługi 
Procesów Inwestycyjnych „C.” w T. kwoty 20 000 zł w terminie 3 miesię-
cy od uprawomocnienia się wyroku. 
Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zaskarżył osobistą apelacją 
oskarżony, który podnosząc zarzuty obrazy przepisów postępowania, tj. 
art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. – niezawarcie w komparycji wyroku rozstrzygnię-
cia co do zarzuconego mu czynu, art. 14 k.p.k., art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w 
zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. – skazanie za czyn nieobjęty aktem oskar-
żenia, art. 7 k.p.k. i art. 5 § 2 k.p.k. – przekroczenie zasady swobodnej 
oceny dowodów oraz błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za 
podstawę orzeczenia, wniósł w konkluzji o zmianę zaskarżonego wyroku 
i uniewinnienie go od zarzucanego mu czynu. 
W toku rozprawy apelacyjnej obrońca oskarżonego zmodyfikował 
wniosek końcowy apelacji wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i 

 
4
przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w T. do ponownego rozpo-
znania. 
Sąd Okręgowy w T., wyrokiem z dnia 17 grudnia 2004 r., utrzymał 
w mocy zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną.  
Orzeczenie Sądu odwoławczego zaskarżył w całości kasacją 
obrońca oskarżonego zarzucając naruszenie przepisów postępowania 
mające wpływ na jego treść, a to: 
1. 
art. 14 k.p.k. i w następstwie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 
§ 1 pkt 9 k.p.k., przez skazanie Witolda W. za czyn nieobjęty aktem 
oskarżenia i naruszenie przez to zasady skargowości, co stanowi 
bezwzględną przesłankę odwoławczą, 
a w konsekwencji: 
2. 
art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k., przez niezawarcie w komparycji wyroku roz-
strzygnięcia o winie, co do zarzucanego skazanemu czynu. 
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie 
wyroku Sądu Okręgowego w T. i przekazanie sprawy do ponownego 
rozpoznania. 
W odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w P. wniósł o 
uwzględnienie kasacji w całości wobec jej oczywistej zasadności. 
Prokurator Prokuratury Krajowej, w toku rozprawy kasacyjnej, po-
pierając kasację w zakresie wywiedzionych w niej zarzutów, wniósł o 
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku 
Sądu Rejonowego w T., i: 
- 
umorzenie, na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 
pkt 9 k.p.k., postępowania w zakresie czynu przypisanego Witoldowi 
W., 
- 
uniewinnienie oskarżonego od popełnienia czynu zarzuconego mu w 
akcie oskarżenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
5
Kasacja jest zasadna z tym, że odmiennie niż wnosił o to w pisem-
nej skardze obrońca oraz w zmodyfikowanej formie – w stosunku do za-
jętego w tym przedmiocie stanowiska Prokuratora Prokuratury Krajowej 
– ukształtować należało rozstrzygnięcie następcze, o czym niżej.  
Odnosząc się do sformułowanych w nadzwyczajnym środku za-
skarżenia zarzutów naruszenia prawa procesowego nie można nie zau-
ważyć, że są one dokładnym powtórzeniem tej części zarzutów, o któ-
rych mowa w art. 438 pkt 2 k.p.k., których obrazę zarzucono już w zwy-
kłym środku odwoławczym i tym samym dotyczą one w pierwszym rzę-
dzie orzeczenia Sądu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie nie moż-
na jednak mówić o wyjściu przez autora kasacji poza określony w art. 
519 k.p.k. zakres kasacji, bowiem rozpoznanie tych zarzutów jest nieo-
dzownym warunkiem ustalenia, czy Sąd odwoławczy istotnie dopuścił się 
naruszenia prawa, a mianowicie nie dokonał niezbędnych korektur orze-
czenia sądu a quo. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w wypadku wy-
roku Sądu Rejonowego w T. (skazującego Witolda W.), który nie został 
skorygowany przez Sąd Okręgowy w T., pomimo zasadności wywiedzio-
nych w apelacji zarzutów naruszenia przepisów procedury karnej.  
W pierwszej kolejności rozważenia wymaga przy tym zarzut obrazy 
art. 14 § 1 k.p.k., i to nie tylko dlatego, że podniesione w pkt II skargi ka-
sacyjnej naruszenie art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. jest bezpośrednim następ-
stwem niezachowania przez wyrokujące Sądy zasady skargowości, lecz 
przede wszystkim z uwagi na treść art. 523 § 2 k.p.k. W wypadku nie-
podniesienia zarzutu z pkt. I petitum kasacji, stanowiącego uchybienie 
wymienione w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.), wobec skazania 
oskarżonego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawiesze-
niem jej wykonania, kasacja w przedmiotowej sprawie byłaby w ogóle 
niedopuszczalna.  

 
6
Trudno nie zgodzić się z tą częścią uzasadnienia wyroku Sądu 
Okręgowego w T., w której odnosząc się do podniesionego w apelacji 
zarzutu obrazy art. 14 k.p.k. (nota bene powinno być art. 14 § 1 k.p.k.) 
sąd ten, powołując się, a w zasadzie cytując, obszerne fragmenty uza-
sadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r., V KKN 
112/01 (LEX nr 55225) – na marginesie również takie, które nie były 
przedmiotem zarzutu sformułowanego w zwykłym środku zaskarżenia, 
np. art. 11 § 1 k.k. – wskazał na te elementy, które niezbędne są do 
uznania, że w określonej sprawie zachowana została tożsamość czynu, 
a więc że nie doszło do skazania za inny czyn niż zarzucony w akcie 
oskarżenia i w efekcie, że nie nastąpiło naruszenie obowiązującej w pro-
cesie karnym zasady skargowości. Oczywiste jest bowiem, że nie sta-
nowi wyjścia poza granice aktu oskarżenia zmiana opisu czynu przypi-
sanego oskarżonemu, a nawet jego oceny prawnej (por. R.A. Stefański 
w: Z. Gostyński red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, War-
szawa 1998, t. II, s. 314 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo), co 
zresztą w niniejszej sprawie (w odniesieniu do kwalifikacji prawnej) nie 
miało miejsca. Nie narusza tożsamości czynu odmienne ustalenie przez 
sąd orzekający, w porównaniu z aktem oskarżenia: sposobu działania 
sprawcy (postanowienie SN z dnia 30 września 2001 r., V KKN 111/01, 
LEX 51844), ilości i wartości przedmiotu przestępstwa, a więc i skutku 
przestępczych czynności oskarżonego (wyrok SN z dnia 17 listopada 
1972 r., II KR 162/72, OSNKW 1973, z. 4, poz. 46), zachowań poszcze-
gólnych sprawców (wyrok SN z dnia 23 września 1994 r., II KRN 173/94, 
OSNKW 1995, z. 1-2, poz. 9). Trafnie zauważył przy tym sąd ad quem, 
że w niniejszej sprawie spełnione zostały podstawowe warunki, które za-
równo doktryna, jak i orzecznictwo, wskazują jako niezbędne dla uzna-
nia, że zachowana została tożsamość czynu, a więc ten sam podmiot 
czynu (osoba oskarżonego), to samo dobro prawne będące przedmio-

 
7
tem działania przestępnego i wreszcie ten sam pokrzywdzony. Przeo-
czono jednak, że o ile wystąpienie tego rodzaju elementów jest warun-
kiem koniecznym do stwierdzenia, że czyn przypisany oskarżonemu 
mieści się w granicach zakreślonych przez oskarżyciela w akcie oskar-
żenia, o tyle nawet ich spełnienie nie musi wcale oznaczać, iż in concre-
to tożsamość czynu została zachowana. Słusznie wskazano w skardze 
kasacyjnej, że możliwe są przecież sytuacje, gdy pomimo zachowania 
powołanych wyżej warunków może chodzić, w czynie zarzuconym i 
przypisanym, o dwa „historycznie całkowicie odmienne zdarzenia”. Do-
konanie w tym zakresie określonych konstatacji, zwłaszcza gdy prze-
prowadzono jednocześnie korektę opisu czynu co do daty i miejsca po-
pełnienia przestępstwa (taka sytuacja wystąpiła w odniesieniu do za-
chowań Witolda W. objętych niniejszym postępowaniem), wymaga pod-
dania szczególnej analizie również strony podmiotowej i przedmiotowej 
czynu, ta zaś w motywach zaskarżonego orzeczenia przeprowadzona 
została jedynie częściowo, a wyciągnięte z niej wnioski uznane być mu-
szą za nietrafne. 
Objęty zarzutem aktu oskarżenia czyn popełniony miał być w dniu 
15 października 2001 r. w Z. i z tą datą oraz miejscem oskarżyciel po-
wiązał wszystkie elementy składowe niezbędne do uznania winy oskar-
żonego, co do popełnienia występku z art. 286 § 1 k.k. Tego bowiem 
dnia oskarżony działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla re-
prezentowanego przez siebie Przedsiębiorstwa Usług Inwestycyjnych 
„D.” Sp. z o.o. z siedzibą w Z., za pomocą wprowadzenia w błąd Zakładu 
Obsługi Procesów Inwestycyjnych „C.” w T., przez zatajenie rzeczywi-
stych możliwości finansowych tejże spółki, zawarł z pokrzywdzonym 
umowę o dzieło na wykonanie analiz kosztorysowania rozliczeń inwesty-
cji, nie mając przy tym, i to właśnie w czasie podpisywania wskazanej 
umowy, zamiaru wywiązania się z zaciągniętego zobowiązania. Tym 

 
8
samym do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzony 
zakład miało dojść właśnie z chwilą podpisania umowy o dzieło, z której 
oskarżony, w ocenie autora aktu oskarżenia, już wówczas nie zamierzał 
się wywiązać („... na wykonanie dzieła podpisana została umowa oraz 
załączona gwarancja w formie weksla ..., który świadczyć miał o pełnej 
wiarygodności i wypłacalności zleceniodawcy. Zleceniodawca ... Witold 
W. podpisując weksel wiedział o niemożliwości zrealizowania w/w...” – 
akt oskarżenia). Przy tak zakreślonym w akcie oskarżenia zarzucie 
oczywiste jest, że oskarżyciel publiczny dokonanie oszustwa przez Wi-
tolda W., zresztą z prawnego punktu widzenia prawidłowo (por. B. Mi-
chalski w: A. Wąsek red.: Kodeks karny. Cz. szczególna. Komentarz do 
art. 222-316, Warszawa 2005, t. II, s.950), powiązał z chwilą zawarcia 
transakcji majątkowej, zaś wszystkie inne ustalone w toku postępowania 
przygotowawczego okoliczności, jak określenie wartości mienia, którym 
pokrzywdzony niekorzystnie rozporządził, co było  zgodnie z treścią 
zawartej umowy  możliwe dopiero po dokonaniu analizy kosztorysowa-
nia poszczególnych inwestycji, a w szczególności takie fakty, jak tylko 
częściowe uregulowanie należności za audyt firmy „B.” oraz niemożli-
wość realizacji wystawionego weksla, uzasadniać miały tezę aktu oskar-
żenia o istniejącej po stronie oskarżonego, w dniu zawarcia umowy, 
świadomości braku możliwości finansowych jej realizacji oraz zamiaru, i 
to wymaganego w takim wypadku w postaci dolus directus, co do 
wszystkich elementów przedmiotowych przestępstwa określonego w art. 
286 § 1 k.k., a więc zarówno chęci osiągnięcia korzyści majątkowej, jak 
również chęci użycia w tym celu określonego sposobu działania lub za-
niechania (wyrok SN z dnia 22 listopada 1973 r., III KR 278/73, OSNPG 
1974, nr 7, poz. 81). Rezultatem powyższych rozważań musi być stwier-
dzanie, że zdarzenie faktyczne objęte zarzutem dotyczyło tylko i wyłącz-

 
9
nie czynności podjętych przez oskarżonego Witolda W. w dniu 15 paź-
dziernika 2001 r. w trakcie podpisywania z ZOPI „C.” umowy o dzieło.  
Sąd Rejonowy w T., w wyroku z dnia 29 marca 2004 r., nie roz-
strzygnął tymczasem o winie oskarżonego w zakresie czynu mającego 
miejsce właśnie w dniu 15 października 2001 r. (takie rozstrzygnięcie 
dokonane zostało jedynie w pisemnych motywach orzeczenia Sądu 
pierwszej instancji, o czym dalej), lecz przypisał mu sprawstwo, wpraw-
dzie tak samo kwalifikowanego i popełnionego na szkodę tego samego 
pokrzywdzonego, czynu mającego mieć miejsce w grudniu 2001 r. w T. 
Sąd Okręgowy oddalając tożsamy z kasacyjnym zarzut podniesiony w 
apelacji, wskazał że skutek uznany przez Sąd Rejonowy za niekorzystne 
rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego, pozostaje w najściślej-
szym związku przyczynowym z zachowaniem zarzuconym oskarżonemu 
i nie może uchodzić za zaszłość nie mieszczącą się w podstawie fak-
tycznej oskarżenia, mimo że nastąpił on w pewnym odstępie czasowym 
od daty zawarcia umowy o dzieło, zaś wprowadzenie do opisu czynu 
znamienia strony podmiotowej (działanie w celu osiągnięcia korzyści ma-
jątkowej) nie wyszło poza faktyczne ramy czynu zarzuconego. 
Takie stanowisko nie może zyskać akceptacji. Prawdą jest bo-
wiem, że cel działania oskarżonego – osiągnięcie korzyści majątkowej – 
będący warunkiem sine qua non przypisania sprawstwa występku stypi-
zowanego w art. 286 § 1 k.k., zawarty był zarówno w opisie czynu zarzu-
conego, jak i przypisanego, jednak w pierwszym wypadku, co zasadnie 
podniósł autor kasacji, nie chodziło o osiągnięcie korzyści majątkowej dla 
siebie, lecz dla reprezentowanej przez Witolda W. spółki i to w formie 
„bezpłatnej” analizy kosztorysowania, natomiast w drugim o uzyskanie 
korzyści majątkowej dla siebie w formie pieniężnej i w efekcie do osią-
gnięcia takiej korzyści. Najistotniejsze jednak jest to, co błędnie zdaniem 
skarżącego przyjął sąd odwoławczy, a zdanie to Sąd Najwyższy podzie-

 
10
la, że między działaniem zarzuconym oskarżonemu a przypisanym mu 
skutkiem zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Nie znajduje bo-
wiem żadnego uzasadnienia, zawarte w pisemnych motywach Sądu 
drugiej instancji, twierdzenie o istnieniu w tym zakresie „najistotniejszego 
związku”, a za zupełne nieporozumienie uznać należy traktowanie skut-
ku zdarzenia z grudnia 2001 r., jako zaszłości zachowania podjętego 
przez oskarżonego w dniu 15 października 2001 r. Jak już była o tym 
mowa wyżej, skutkiem działania Witolda W. w dniu podpisywania umowy 
z Zakładem OPI „C.”, zgodnie z tezą aktu oskarżenia, było niekorzystne 
rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzony zakład, polegające wła-
śnie na zawarciu umowy, niekorzystnej z punktu widzenia interesów ma-
jątkowych pokrzywdzonego, zaś sposobem działania oskarżonego mają-
cym doprowadzić do osiągnięcia tego celu, objętym istniejącym w tym 
czasie po jego stronie zamiarem bezpośrednim, było wprowadzenie w 
błąd drugiej strony umowy o dzieło, co do woli i możliwości wywiązania 
się z przyjętego na siebie zobowiązania. Tym samym działania oskarżo-
nego, w czasie zakreślonym przez oskarżyciela publicznego w zarzucie, 
nie były ani warunkiem koniecznym ani też wystarczającym do później-
szego „wyłudzenia” od pokrzywdzonego pokwitowania zapłaty 20 000 zł, 
zwłaszcza że sposobem wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego w grud-
niu 2001 r. w T., skutkującym w następstwie niekorzystnym rozporzą-
dzeniem mieniem w podanej wysokości, nie było zatajenie kondycji fi-
nansowej Spółki „D.” i wynikającej z powyższego faktu obiektywnej nie-
możliwości uiszczenia zapłaty za dokonany audyt firmy „B.”, lecz złoże-
nie nieprawdziwego oświadczenia, co do zamiaru wpłacenia określonej 
kwoty, którą zresztą oskarżony wówczas dysponował, i jedynie uzależ-
nienie dokonania takiej czynności od wcześniejszego wystawienia przez 
Józefa C. – współwłaściciela Zakładu „C.” – dwóch dowodów wpłaty pie-
niędzy na kwoty po 10 000 zł. Co więcej, również „wyłudzenie pokwito-

 
11
wania” nie było warunkiem koniecznym osiągnięcia przez oskarżonego 
celu w postaci wprowadzenia pokrzywdzonego w błąd co do woli i moż-
liwości wywiązania się z wcześniej zawartej umowy o dzieło. Zasadnie 
autor kasacji wskazuje, że Witold W. „mógł równie dobrze i w ten sam 
sposób »wyłudzić pokwitowanie« zapłaty, chociażby nie uczestniczył w 
ogóle we wcześniejszych negocjacjach i zawarciu umowy o dzieło”.  
Reasumując, należy przyznać rację skarżącemu, że w wypadku 
czynów zarzuconego i przypisanego Witoldowi W. w niniejszej sprawie, 
pomimo spełnienia podstawowych warunków zachowania tożsamości 
(ten sam oskarżony, to samo naruszone dobro prawne, ten sam po-
krzywdzony), a nawet identycznej oceny prawnej obu zachowań oskar-
żonego (art. 286 § 1 k.k.), w grę wchodzą dwa zupełnie odmienne i nie-
zależne od siebie zdarzenia faktyczne, o czym przesądzają: 
1) elementy czasowo-przestrzenne obu czynów, tj. data i miejsce 
ich popełnienia, ale wyłącznie w kontekście powiązanej ze skutkiem 
działania jedności czasowej wynikającej z chwili w jakiej pokrzywdzony 
rozporządził swoim mieniem, bowiem będąca rezultatem poczynionych 
w toku przewodu sądowego ustaleń sama zmiana dotycząca czasu, w 
którym miało miejsce rozpoznawane zdarzenie (wyrok Sądu Najwyższe-
go z dnia 22 kwietnia 1986 r., IV KR 129/86, OSNGP 1986, nr 12, poz. 
167), czy też okresu popełnienia czynu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 
11 maja 1984 r., Rw 262/84, OSNKW 1985, z. 1-2, poz. 10) automatycz-
nie nie oznacza jeszcze wyjścia poza granice oskarżenia, 
2) odmienny charakter czynności wykonawczej, objętej – w wypad-
ku występku określonego w art. 286 § 1 k.k., a więc przestępstwa o cha-
rakterze kierunkowym – zamiarem bezpośrednim także co do wskaza-
nego w tym przepisie sposobu działania, 
3) różnica, pomimo tego samego podmiotu pokrzywdzonego, co do 
rezultatu podjętych działań – w czynie zarzuconym niekorzystne rozpo-

 
12
rządzenie mieniem polegające na zawarciu niekorzystnej z punktu wi-
dzenia interesów pokrzywdzonego umowy niemożliwej do zrealizowania 
już w chwili jej podpisania i osiągnięcie korzyści majątkowej przez repre-
zentowaną przez oskarżonego spółkę, natomiast w czynie przypisanym 
konkretne pomniejszenie zasobów materialnych ZOPI „C.” i osiągnięcie 
korzyści majątkowej dla samego siebie, 
4) brak związku przyczynowo-skutkowego między określonym w 
akcie oskarżenia zachowaniem oskarżonego w dniu 15 października 
2001 r., a stwierdzonym w wyroku skutkiem zaistniałym w grudniu 2001 
r. 
Konstatując, stwierdzić należy, że w wypadku dokonania w wyroku, 
odmiennego niż w akcie oskarżenia określenia daty i miejsca zdarzenia, 
przy ocenie czy w konkretnej sprawie ramy oskarżenia zostały przekro-
czone nie przesądza jeszcze identyczność dobra prawnego będącego 
przedmiotem zamachu, identyczność oskarżonych i pokrzywdzonych, 
chociaż są to warunki konieczne do podjęcia rozważań w tym przedmio-
cie, a nawet identyczna kwalifikacja prawna, lecz zdecydować o tym mo-
że dopiero analiza strony podmiotowej i przedmiotowej czynu zarzuco-
nego i przypisanego, a w szczególności określenie związku przyczyno-
wego między ustalonym zachowaniem osoby oskarżonej o popełnienie 
przestępstwa i wynikającego z tego zachowania skutkiem takiego dzia-
łania bądź zaniechania. 
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozstrzygnął o wi-
nie Witolda W. w zakresie zarzuconego mu aktem oskarżenia przestęp-
stwa określonego w art. 286 § 1 k.k. popełnionego w dniu 15 październi-
ka 2001 r. w Z., orzekł natomiast o winie oskarżonego w zakresie czynu 
określonego w art. 286 § 1 k.k. mającego miejsce w grudniu 2001 r. w T., 
wychodząc w konsekwencji poza granice oskarżenia zakreślone jego 
podstawą faktyczną i naruszając art. 14 § 1 k.p.k., zaś sąd odwoławczy 

 
13
akceptując taki sposób procedowania powielił obrazę powołanego prze-
pisu, dopuszczając do wyrokowania w zakresie pozbawionym skargi 
uprawnionego oskarżyciela. W konsekwencji doszło więc do wydania 
orzeczenia wbrew normie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., a tym samym do wy-
stąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 
pkt 9 k.p.k., co wobec oczywistego zresztą kierunku zaskarżenia – na 
korzyść (art. 439 § 2 k.p.k.), skutkować musiało uchyleniem zarówno 
orzeczenia Sądu drugiej instancji, jak i orzeczenia sądu meriti, bowiem to 
na tym etapie doszło do stwierdzonej obrazy prawa procesowego.  
Rezultatem powyższego powinno być, stosownie do treści art. 17 § 
1 k.p.k., umorzenie postępowania. Takie rozstrzygnięcie nie wchodzi 
jednak w grę, a to wobec zasadności również drugiego z podniesionych 
w kasacji zarzutów. Rzecz bowiem w tym, że skazanie oskarżonego za 
czyn nie objęty aktem oskarżenia, skutkowało w tej konkretnej sprawie, 
brakiem wypowiedzenia się przez sąd co do czynu będącego przedmio-
tem niniejszego procesu, a w zasadzie niezamieszczeniem tego rodzaju  
rozstrzygnięcia, mimo istnienia takiego wymogu (art. 413 § 1 pkt 5 
k.p.k.), w części dyspozytywnej wyroku. Faktem jest bowiem, że w od-
niesieniu do zarzutu aktu oskarżenia Sąd Rejonowy w T. wypowiedział 
się, jednak uczynił to wyłącznie w pisemnych motywach swojego orze-
czenia. Uznał mianowicie, że „zarzut sprowadzający się do stwierdzenia, 
iż w dniu 15 października 2001 r., a więc w dniu zawarcia umowy o dzie-
ło z «C.», oskarżony nie miał «możliwości i zamiaru» uregulować należ-
ności z jej tytułu, nie może się ostać. (...) Brak zamiaru zapłaty u oskar-
żonego w dniu 15 października 2001 r., w kontekście tezy aktu oskarże-
nia, jest wręcz gołosłowny ...”. Wobec tego rodzaju ustaleń faktycznych i 
ich oceny prawnej sąd ten powinien więc był uniewinnić Witolda W. od 
popełnienia zarzucanego mu czynu, czego jednak nie uczynił przypisując 
mu sprawstwo czynu niemieszczącego się w granicach zdarzenia histo-

 
14
rycznego zakreślonego przez oskarżyciela publicznego w akcie oskarże-
nia. 
W takiej sytuacji procesowej rodzi się jednak wymagające roz-
strzygnięcia pytanie, czy możliwe jest w ogóle odniesienie się przez Sąd 
Najwyższy do tego drugiego z wywiedzionych w kasacji zarzutów skoro 
nie stanowi on bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Jeżeli bowiem art. 
523 § 4 pkt 1 k.p.k. statuuje zasadę niestosowania ograniczeń przewi-
dzianych w § 2 i 3 powołanego przepisu do kasacji wniesionej z powodu 
uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., to z jednej strony oczywiste 
jest, że brak tego rodzaju zarzutu musi skutkować uznaniem takiej kasa-
cji za niedopuszczalną z mocy ustawy w rozumieniu art. 429 § 1 k.p.k. w 
zw. z art. 518 k.p.k., z drugiej zaś konsekwencją takiego zapisu ustawo-
wego może być również i to, że jeżeli w kasacji od wyroku nienależącego 
do kategorii wymienionych w art. 523 § 2 i 3 k.p.k. podniesiono zarówno 
zarzut odwołujący się do art. 439 k.p.k., jak i inne zarzuty, rozpoznaniu 
podlega wyłącznie zarzut oparty o bezwzględną przyczynę odwoławczą, 
zaś kasacja w pozostałym zakresie, a więc tych innych zarzutów, powin-
na być pozostawiona bez rozpoznania. Takie stanowisko prezentowane 
jest przez komentatorów (por. P. Hofmański red.: Kodeks postępowania 
karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. III, s. 140), tak też zagadnienie 
to (niedopuszczalność kasacji w części dotyczącej zarzutu kasacyjnego 
niedopuszczalnego z mocy prawa) interpretowane jest w orzecznictwie 
(postanowienie SN z dnia 4 grudnia 2001 r., II KKN 175/99, OSNKW 
2002, z. 5-6, poz. 47), zaś poglądy te Sąd Najwyższy w składzie orzeka-
jącym w niniejszej sprawie w pełni akceptuje. Wynikająca już z samej 
wykładni językowej normy art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. zasada nie jest jednak 
równoznaczna z tym, że od tej reguły nie ma wyjątków. O ile bowiem 
stwierdzenie w sprawie takiej obrazy prawa, która jest równoznaczna z 
wystąpieniem okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., nie mu-

 
15
si i w większości wypadków tak jest, nie oznacza, że organy procesowe 
dopuściły się naruszeń innych obowiązujących przepisów, to nie można 
jednak wykluczyć i takich sytuacji, gdy podniesione w skardze kasacyjnej 
inne rażące naruszenie prawa i to mające istotny wpływ na treść orze-
czenia (a więc należące do powodów kasacyjnych w rozumieniu art. 523 
§ 1 k.p.k.), niebędące przy tym uchybieniem wymienionym w art. 439 
k.p.k., jest prostą i oczywistą konsekwencją stwierdzonej w danej spra-
wie takiej obrazy prawa, która zakwalifikowana jest właśnie do kategorii 
bezwzględnych powodów odwoławczych. Taki wypadek ma miejsce, jak 
w tym będącym przedmiotem rozpoznania postępowaniu, gdy oskarżo-
nego uznano za winnego popełnienia przestępstwa nieobjętego zarzu-
tem aktu oskarżenia, a więc bez skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 
17 § 1 pkt 9 k.p.k.) i w rezultacie na skutek tego uchybienia, stanowiące-
go bezwzględną przyczynę odwoławczą, nie rozstrzygnięto o zasadni-
czym przedmiocie procesu – objętym skargą czynie – naruszając tym 
samym przepis art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. Orzeczenie w takim układzie pro-
cesowym, gdy bezwzględna przyczyna odwoławcza jest efektem wystą-
pienia jednej z ujemnych przesłanek procesowych, wyłącznie w zakresie 
zarzutu opartego o normę art. 439 k.p.k. i w konsekwencji tego umorze-
nie postępowania, doprowadziłoby do sytuacji, w której nie nastąpiłoby 
rozstrzygnięcie co do odpowiedzialności karnej oskarżonego lub jej bra-
ku w zakresie czynu zarzuconego w akcie oskarżenia. Oczywiście moż-
liwy jest i taki wypadek, że naruszenie zasady skargowości nie będzie 
równoznaczne z brakiem orzeczenia co do zarzutu objętego skargą i 
wówczas powołana wyżej, a wynikająca z art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. w zw. 
z art. 523 § 2 k.p.k., zasada o pozostawieniu bez rozpoznania tych za-
rzutów kasacji, które w świetle powołanego przepisu są niedopuszczalne 
z mocy ustawy, będzie miała pełne zastosowanie. W takiej sytuacji te 
inne podniesione w kasacji zarzuty dotyczyć będą jednak innych przed-

 
16
miotowo zakresów zaskarżonego wyroku i to właśnie brak związku z za-
rzutem opartym o normę art. 439 § 1 k.p.k. decyduje o ich niedopusz-
czalności. Natomiast w wypadku, gdy inne rażące naruszenie prawa, 
nieskutkujące wprawdzie samo przez się wystąpieniem bezwzględnej 
przyczyny odwoławczej, jest prostą konsekwencją takiej obrazy prawa, 
która stanowi o zasadności twierdzenia autora kasacji co do wystąpienia 
okoliczności wymienionych w art. 439 k.p.k., będąc właśnie bezpośred-
nim następstwem takiej obrazy, Sąd Najwyższy nie tylko może, lecz jest 
wręcz obowiązany do zbadania i oceny także tego innego wywiedzione-
go w skardze kasacyjnej zarzutu.  
Jak to już sygnalizowano, Sąd Rejonowy w T. rozstrzygając o od-
powiedzialności karnej Witolda W. za, nieobjęty skargą, czyn mający 
miejsce w grudniu 2001 r. w T., nie zamieścił w części dyspozytywnej 
wyroku, pomimo kategorycznego wymogu wynikającego z treści art. 413 
§ 1 pkt 5 k.p.k., rozstrzygnięcia co do zasadniczego przedmiotu procesu, 
tj. zarzuconego wymienionemu w akcie oskarżenia przestępstwa okre-
ślonego w art. 286 § 1 k.k. mającego mieć, według oskarżyciela publicz-
nego, miejsce w dniu 15 października 2001 r. w Z. Poczynienie w tym 
zakresie rozważań jedynie w pisemnych motywach orzeczenia nie czyni 
bowiem zadość, wynikającemu z powołanej normy proceduralnej, obo-
wiązkowi „rozstrzygnięcia sądu”, które przybiera postać uznania oskar-
żonego za winnego określonego przestępstwa i skazania na określoną 
karę lub wymierzenie odpowiedniego środka karnego albo odstąpienia 
od wymierzenia kary, uniewinnienia oskarżonego od popełnienia zarzu-
canego mu czynu, warunkowego umorzenia postępowanie lub bezwa-
runkowego umorzenia postępowania i musi być zamieszczone właśnie w 
sentencji wyroku. Wszak to właśnie część dyspozytywna wyroku stanowi 
odzwierciedlenie tych ustaleń sądu, które zostały dokonane w wyniku 
przeprowadzonego postępowania, a następnie ogłoszone w sposób 

 
17
przewidziany przez prawo. Jeżeli więc w wypadku sprzeczności między 
częścią dyspozytywną wyroku a jego uzasadnieniem, decydujące zna-
czenie ma stanowisko sądu wyrażone w części dyspozytywnej (wyrok 
SN z dnia 5 marca 1984 r., I KR 6/84. OSNKW 1984, z. 1112, poz. 
128), a jednocześnie wystąpienie tego rodzaju sytuacji nierzadko skut-
kować będzie nawet uchyleniem wyroku, to tym bardziej skutek powyż-
szy wywołać musi taka obraza art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k., która sprowadza 
się do stwierdzenia, że część dyspozytywna wyroku rozstrzygnięcia w 
ogóle nie zawiera, bowiem wówczas de facto nie ma w ogóle czego wy-
konywać. 
Z omówionym wyżej zagadnieniem ściśle wiążą się jeszcze dwa, 
wymagające w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, problemy, przed któ-
rymi stanął Sąd Najwyższy. Oba dotyczą rodzaju orzeczenia, a w zasa-
dzie orzeczeń następczych, jakie winny być wydane po uchyleniu za-
skarżonego wyroku sądu odwoławczego i utrzymanego nim w mocy wy-
roku sądu meriti. O ile bowiem następstwem stwierdzenia w toku kontroli 
odwoławczej okoliczności, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., z za-
strzeżeniem wynikającym z art. 439 §2 k.p.k., musi przecież być, i to nie-
zależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu 
uchybienia na treść orzeczenia, uchylenie dotkniętego taką wadą orze-
czenia, o tyle to w zależności od tego, jakie z okoliczności wymienionych 
w tym przepisie wywołały powyższy skutek, różne mogą być orzeczenia 
następcze. W zdecydowanej większości wypadków (art. 439 § 1 pkt 1-8, 
10 i 11 k.p.k.) będzie to przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 
chyba że w grę wejdzie uniewinnienie oskarżonego, a to wobec wystą-
pienia jednocześnie okoliczności, o których mowa np. w art. 440 k.p.k., a 
w postępowaniu kasacyjnym określonej w art. 537 § 2 in fine k.p.k. Od-
mienne orzeczenie musi natomiast być wydane w razie wystąpienia 
bezwzględnej przyczyny odwoławczej unormowanej w art. 439 § 1 pkt 9 

 
18
k.p.k., bowiem konsekwencją ujawnienia ujemnej przesłanki procesowej 
określonej w art. 17 § 1 pkt 5, 6 i 8-11 k.p.k., winno być, stosownie do 
nakazu wynikającego z tego ostatniego przepisu, bezwarunkowe umo-
rzenie postępowania. W niniejszej sprawie ograniczenie się wyłącznie do 
jednego ze wskazanych rozstrzygnięć nie jest jednak możliwe. 
Samo tylko umorzenie postępowania wobec stwierdzonej obrazy 
art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., spowodowałoby, że nie zostałaby rozstrzygnięta 
kwestia odpowiedzialności oskarżonego za czyn zarzucony mu w akcie 
oskarżenia, który skargą uprawnionego oskarżyciela był objęty, a więc w 
rezultacie usankcjonowałoby dotknięte taką samą wadą orzeczenia są-
dów pierwszej i drugiej instancji. Z kolei przekazanie sprawy do ponow-
nego rozpoznania, bez wypowiedzenia się, co do nieobjętego skargą 
czynu przypisanego oznaczałoby nierespektowanie obowiązku organu 
procesowego spoczywającego na nim na mocy art. 17 § 1 k.p.k. 
Rozwiązaniem tego dylematu może być tylko wypowiedzenie się w 
orzeczeniu następczym odrębnie co do czynu zarzuconego i osobno co 
do czynu przypisanego. W tym drugim zakresie oczywiste jest umorzenie 
postępowania, co zresztą nie zamyka uprawnionemu oskarżycielowi 
drogi do wniesienia w odrębnym postępowaniu osobnego aktu oskarże-
nia o czyn mający miejsce w grudniu 2001 r. w T., gdyż wówczas, wobec 
usunięcia przeszkody nie będzie miało miejsce naruszenie zakazu ne bis 
in idem (P. Hofmański: Kodeks postępowania karnego, op. cit., t. I, s. 
140 i powołane tam poglądy doktryny). 
Natomiast w odniesieniu do czynu zarzucanego w grę wchodzić 
może jedynie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi 
pierwszej instancji, to bowiem ten sąd jest w pierwszym rzędzie powoła-
ny do rozstrzygania o odpowiedzialności karnej oskarżonego w zakresie 
czynu objętego zarzutem aktu oskarżenia. Wprawdzie w toku rozprawy 
kasacyjnej, jak już była o tym mowa, Prokurator Prokuratury Krajowej 

 
19
wniósł, a to wobec ustaleń poczynionych przez Sąd pierwszej instancji w 
pisemnym uzasadnieniu swojego wyroku, o uniewinnienie oskarżonego 
od popełnienia zarzucanego mu czynu, jednak takie orzeczenie nie jest 
możliwe wobec treści art. 537 § 2 in fine k.p.k. Przepis ten pozwala na 
uniewinnienie oskarżonego przez sąd kasacyjny, jeżeli „skazanie jest 
oczywiście niesłuszne”. Pojęcie „oczywiście niesłusznego skazania” w 
dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego było interpretowane 
stosunkowo szeroko (wyroki: z dnia 24 lutego 2000 r., III KKN 34/99, 
OSNKW 2000, z. 3-4, poz. 37 i z dnia 17 stycznia 2002 r., II KKN 368/99, 
OSNKW 2002, z. 3-4, poz. 25), nie ulega jednak wątpliwości, że każdo-
razowo pod terminem tym rozumiano wydanie „rozstrzygnięcia”, w któ-
rym, bądź to niesłusznie uznano, że czyn oskarżonego zawiera znamio-
na czynu karalnego i np. umorzono postępowanie karne na mocy amne-
stii, bądź to oczywiście niesłusznie przypisano odpowiedzialność karną 
np. warunkowo umarzając postępowanie. W niniejszej sprawie rzecz na-
tomiast sprowadza się do tego, że sąd a quo, z naruszeniem dyspozycji 
art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k., o odpowiedzialności karnej w zakresie czynu za-
rzuconego w ogóle nie rozstrzygnął, gdyż tego rodzaju orzeczenie nie 
znalazło swojego odzwierciedlenia w części dyspozytywnej wyroku. Nie 
można więc mówić o skazaniu oczywiście niesprawiedliwym, skoro 
część dyspozytywna wyroku nie zawiera „rozstrzygnięcia sądu” (art.413 
§ 1 pkt 5 k.p.k.) co do zasadniczego przedmiotu procesu. Sąd Najwyższy 
ma oczywiście świadomość, wobec kierunku kasacji i poczynionych w 
uzasadnieniu przez Sąd Rejonowy w T. ustaleń faktycznych – w zakresie 
czynu zarzuconego Witoldowi W. w akcie oskarżenia – co do rodzaju 
rozstrzygnięcia, które przy ponownym rozpoznaniu sprawy może zapaść, 
nie był jednak władny, a to wobec zapisu ustawowego, sam wydać tego 
rodzaju orzeczenia następczego. 

 
20
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji, sto-
sując szeroko uprawnienia wynikające z przepisów art. 442 § 1 i 2 k.p.k., 
będąc związanym zapatrywaniami Sądu Najwyższego, rozstrzygnie o 
winie Witolda W. w zakresie czynu zarzuconego wymienionemu przez 
oskarżyciela publicznego w akcie oskarżenia, rozstrzygnięcie to, sto-
sownie do treści art. 413§ 1 pkt 5 k.p.k., zamieści w części dyspozytyw-
nej wyroku, bacząc przy tym aby nie orzec wbrew zakazowi określonemu 
w art. 443 k.p.k.