III KK 263/21

SN
Sygn. akt III KK 263/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Jerzy Grubba
‎
SSN Piotr Mirek
Protokolant Małgorzata Sobieszczańska
w sprawie
H. L.
ukaranego z art. 116 § 1 pkt 1 k.w.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 8 lutego 2022 r.,
kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, na korzyść ukaranego,
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G.
z dnia 7 grudnia 2020 r., sygn. akt II W
[…]
,
1. uchyla pkt II zaskarżonego wyroku i uniewinnia H. L. od przypisanego mu wykroczenia z art. 116 § 1 pkt 1 k.w.;
2. kosztami procesu w tej części obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
H. L. został obwiniony o to, że:
1.
w dniu 23.04.2020 r. o godzinie 11:00 w miejscowości G. przy
‎
ul.
(…)
naruszył przepisy prawa dotyczące obowiązku kwarantanny w związku z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31.03.2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, tj. o wykroczenie z art. 54 k.w. w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31.03.2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów, zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii;
2.
w dniu 23.04.2020 r. o godzinie 11:00 w miejscowości G. przy ul
(…)
naruszył przepisy prawa dotyczące nieprzestrzegania nakazów i zakazów przez chorego lub nosiciela choroby zakaźnej w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15.04.2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, tj. o wykroczenie z art. 116 § 1 k.w. w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15.04.2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów, zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 grudnia 2020 r., sygn. akt II W
(…)
obwiniony H.L.:
1.
został
uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 54 k.w. w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów, zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (pkt I wyroku);
2.
uznany za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt. II wniosku o ukaranie, tj. wykroczenia z art. 116 § 1 pkt 1 k.w. i ukarany karą 200 zł grzywny (pkt II wyroku);
Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania w sprawie o wykroczenie (pkt. III i IV wyroku).
Orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron i uprawomocniło się w dniu 15 grudnia 2020 r.
Kasację od powyższego wyroku, na korzyść obwinionego, wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich.
Autor kasacji zaskarżył powołane orzeczenie w całości i zarzucił temu rozstrzygnięciu rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa materialnego, to jest art. 116 § 1 k.w, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy czyn przypisany ukaranemu nie wyczerpywał znamion tego wykroczenia.
Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w G. i uniewinnienie H. L. od popełnienia przypisanego mu wykroczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
.
Kasacja
Rzecznika Praw Obywatelskich
jest oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu bez udziału stron na podstawie art. 535 § 5 k.p.k.
Wprawdzie błędnie określono w niej zakres zaskarżenia (kasacja na korzyść nie mogła przecież dotyczyć pkt. I zaskarżonego wyroku, w którym uniewinniono H.L. od zarzutu popełnienia wykroczenia z art. 54 k.w.), a tym samym skutkować uchyleniem całego wyroku, trafnie wszelako wskazano w jej
petitum
na rażące naruszenie przepisu prawa materialnego w zakresie czynu przypisanego obwinionemu w pkt. II kwestionowanego orzeczenia.
W brzmieniu obowiązującym w czasie popełnienia czynu, przepis
‎
art. 116 § 1 k.w. penalizował umyślne nieprzestrzeganie nakazów lub zakazów zawartych w przepisach o zapobieganiu chorobom zakaźnym lub o ich zwalczaniu,
‎
a także wskazań lub zarządzeń leczniczych wydanych na podstawie stosownych przepisów przez organy służby zdrowia przez osobę:
1)
chorą na gruźlicę, chorobę weneryczną lub inną chorobę zakaźną albo podejrzaną o tę chorobę,
2)
stykającą się z chorym na chorobę określoną w punkcie 1 lub z podejrzaną o to,
‎
że jest chora na gruźlicę lub inną chorobę zakaźną,
3)
będącą nosicielem zarazków choroby określonej w punkcie 1 lub podejrzaną
‎
o nosicielstwo.
Określona w treści art. 116
§ 1 pkt 1 k.w
.
norma prawna ma charakter blankietowy, co prowadzi do wniosku, że dla przypisania popełniania wykroczenia wskazanego w wyżej wymienionym przepisie konieczne jest, w rozstrzygnięciu Sądu, dokładne zredagowanie jego opisu zawierającego wszystkiego znamiona wykroczenia, dotyczącego nieprzestrzegania zarządzeń leczniczych.
Analiza akt przedmiotowej sprawy nie pozostawia wątpliwości, że Sąd Rejonowy w G. ograniczył się jedynie do uznania, że obwiniony H. L. popełnił wykroczenie z art. 116 § 1 pkt 1 k.w. Nie dokonał jednak ustaleń faktycznych w zakresie konkretnej postaci w jakiej wyżej wymieniony miałby dopuścić się tego wykroczenia, to jest jako chory, nosiciel choroby zakaźnej, czy też podejrzany o zakażenie. Definicje tych pojęć określone zostały w art. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2026, z późn.zm.). Z opisu czynu sformułowanego we wniosku o ukaranie i w całości zaaprobowanego przez sąd
meriti
nie wynika, w jaki sposób nastąpiło popełnienie analizowanego wykroczenia, chociaż jego kwalifikacja prawna mogłaby sugerować, że chodzi o osobę chorą na gruźlicę, chorobę weneryczną lub inną chorobę zakaźną albo podejrzaną o tę chorobę.
Tymczasem zwrócić należy uwagę, że jedyna informacja o powodzie objęcia zakazami czy nakazami ukaranego H. L. została zawarta w notatce urzędowej funkcjonariusza Policji (k. 3-3v akt III W
(…)
), w której wskazano, że żona wymienionego wróciła z zagranicy i odbywa kwarantannę. To z kolei wskazywać może na drugą lub trzecią z postaci wykroczenia, o którym mowa w art. 116 k.w. (osoba stykająca się z chorym na chorobę określoną w art. 116 § 1 pkt 1 k.w. lub z podejrzanym o to, że jest chory na gruźlice lub inna chorobę zakaźną – art. 116 § 1 pkt 2 k.w., albo będąca nosicielem choroby określonej w art. 116 § 1 pkt 1 k.w. lub podejrzaną o nosicielstwo – art. 116 § 1 pkt 3 k.w.). Jest to jednak wyłącznie domniemanie, gdyż nie wynika wprost – a to ma w tym wypadku decydujące znaczenie – z opisu czynu zawartego w zaskarżonym wyroku.
Obecnie, wyjaśnienie wskazanych wątpliwości nie jest już możliwe, bowiem wymagałoby to dokonywania kolejnych, nowych ustaleń faktycznych, co sprzeczne jest z zasadą niepogarszania sytuacji obwinionego.
Mając na względzie powyższe należy skonstatować, że w analizowanej sprawie przyjęty we wniosku o ukaranie, a następnie nieprawidłowo zaaprobowany przez Sąd Rejonowy opis czynu uniemożliwia dokładne stwierdzenie w jaki sposób ukarany H. L. dopuścił się zarzucanego mu wykroczenia. Czy naruszył prawo będąc chorym lub nosicielem choroby zakaźnej (co w żaden sposób nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego), czy też nie przestrzegał kwarantanny.
Takie postąpienie Sądu procedującego w niniejszej sprawie naruszyło zasadę
nullum crimen sine lege
, z której wynika obowiązek dokładnego określenia znamion przypisanego typu wykroczenia oraz udowodnienia realizacji tych znamion (
vide
na gruncie analogicznego stanu faktycznego
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2022 r., III KK 522/21).
Jednocześnie mając na względzie treść zakazu
reformationis in peius
‎
w przedmiotowej sprawie nie będzie możliwe ponowne procedowanie celem konwalidowania stwierdzonego wyroku Sądu Rejonowego uchybienia.
Co więcej, nie byłoby to możliwe – chociaż Rzecznik Praw Obywatelskich tej kwestii w swojej kasacji nie podniósł – również z uwagi na standardy konstytucyjne.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (podobnie jak analogicznych rozporządzeń tego organu z dnia 20 marca 2020 r., czy też z dnia 19 kwietnia 2020 r.), stanowiące podstawę do zdekodowania normy nakazującej obywatelowi poddanie się kwarantannie po przekroczeniu granicy Rzeczypospolitej Polskiej, a tym bardziej osoby co do której zastosowano kwarantannę jako domownika poddanego kwarantannie obywatela przekraczającego granicę Rzeczypospolitej Polskiej, zostało wydane z naruszeniem zasad określonych w art. 52 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, co oznacza, iż nie mogło ono tworzyć podstawy prawnej do wypełnienia blankietu normy sankcjonowanej art. 116 § 1 pkt 1 - 3 k.w. i prowadzić do ukarania na podstawie tego przepisu – bowiem nie da się zrekonstruować normy nakazującej poddanie się kwarantannie z określonych regulacji w sposób nienaruszający standardów konstytucyjnych. Doszło również do wadliwego i naruszającego art. 92 ust. 1 Konstytucji upoważnienia zawartego w art. 46b pkt 12 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, niezawierającego żadnych wytycznych dotyczących treści aktu
(zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2021 r., VII SA/Wa 1635/20, LEX nr 3124046).
W takiej zaś sytuacji w/w rozporządzenie w zakresie, w jakim ograniczało prawa i wolności konstytucyjne, nie może być uznane przez sąd za skuteczną i legalną podstawę prawną ograniczenia tych praw i wolności obywateli, a w konsekwencji ukarania obywatela (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 czerwca 2021 r., II KK 255/21; z dnia 26 sierpnia 264/21, III KK 264/21; z dnia 27 października 2021 r., III KK 344/21).
Konsekwencją powyższego było uniewinnienie H. L. od popełnienia czynu przypisanego mu w pkt II zaskarżonego wyroku i obciążenie również w tej części Skarbu Państwa kosztami procesu.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.