III KK 253/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuJoanna R. została tymczasowo aresztowana w 1982 r. w okresie stanu wojennego pod zarzutem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Postępowanie karne zostało ostatecznie umorzone w 1991 r. z powodu niepopełnienia przestępstwa. W 1992 r. Joanna R. złożyła wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, który został oddalony przez Sąd Wojewódzki w 1993 r. z powodu uchybienia terminowi. W 2008 r. złożyła kolejny wniosek, tym razem oparty na ustawie z 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Sądy Okręgowy i Apelacyjny oddaliły ten wniosek, uznając, że wcześniejsze postanowienie z 1993 r. stworzyło powagę rzeczy osądzonej. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację, argumentując, że nowelizacja ustawy z 2007 r. rozszerzyła zakres zastosowania i wyłączyła przedawnienie roszczeń, a wcześniejsze oddalenie wniosku z powodu terminu nie powinno stanowić przeszkody. Sąd Najwyższy przychylił się do tej argumentacji, uchylając zaskarżone wyroki i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy podkreślił, że celem nowelizacji było umożliwienie uzyskania rekompensaty osobom represjonowanym w okresie stanu wojennego, a wcześniejsze oddalenie wniosku z powodu uchybienia terminowi nie tworzy stanu powagi rzeczy osądzonej w kontekście nowej podstawy prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za represje okresu stanu wojennego, w szczególności w kontekście powagi rzeczy osądzonej i nowelizacji ustawy represyjnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób represjonowanych w okresie stanu wojennego i możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie ustawy represyjnej po nowelizacji z 2007 r.
Zagadnienia prawne (2)
Czy prawomocny wyrok oddalający wniosek o odszkodowanie z powodu uchybienia terminowi, wydany na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego, stanowi przeszkodę do dochodzenia odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, zwłaszcza po nowelizacji z 2007 r. rozszerzającej zakres zastosowania i wyłączającej przedawnienie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawomocny wyrok oddalający wniosek o odszkodowanie z powodu uchybienia terminowi nie stanowi przeszkody do dochodzenia odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., szczególnie po nowelizacji z 2007 r., która rozszerzyła zakres zastosowania i wyłączyła przedawnienie roszczeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że celem nowelizacji ustawy z 2007 r. było umożliwienie uzyskania rekompensaty osobom represjonowanym w okresie stanu wojennego. Wcześniejsze oddalenie wniosku z powodu uchybienia terminowi na podstawie przepisów k.p.k. nie tworzy stanu powagi rzeczy osądzonej w kontekście nowej podstawy prawnej, która wyłącza przedawnienie i rozszerza zakres zastosowania.
Czy osoby, wobec których postępowanie karne umorzono z powodu niepopełnienia przestępstwa (art. 11 pkt 1 k.p.k. z 1969 r.), a które były tymczasowo aresztowane w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, mogą dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., nawet jeśli wcześniej ich wniosek o odszkodowanie został oddalony z powodu uchybienia terminowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoby te mogą dochodzić odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., nawet jeśli ich wcześniejszy wniosek został oddalony z powodu uchybienia terminowi, ponieważ roszczenia te nie przedawniają się, a wcześniejsze oddalenie nie tworzy powagi rzeczy osądzonej w tym kontekście.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że nowelizacja ustawy z 2007 r. umożliwiła dochodzenie roszczeń osobom represjonowanym w okresie stanu wojennego, a przepis art. 11 ust. 1 ustawy z 1991 r. stanowi, że roszczenia te nie przedawniają się. Wcześniejsze oddalenie wniosku z powodu terminu nie wyklucza możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem na nowej podstawie prawnej, która ma na celu zapewnienie skutecznej rekompensaty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Joanna R. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
Przepisy (10)
Główne
ustawa represyjna art. 11 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Po nowelizacji z 2007 r. obejmuje orzeczenia wydane do 31 grudnia 1989 r., a roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się. Dotyczy osób, wobec których zapadło orzeczenie o uniewinnieniu lub umorzeniu postępowania z powodów określonych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane, i nie zasądzono odszkodowania.
ustawa nowelizująca
Ustawa o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Nowelizacja z 2007 r. rozszerzyła zakres zastosowania ustawy represyjnej na orzeczenia wydane po 31 grudnia 1956 r. do 31 grudnia 1989 r.
Pomocnicze
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Określa podstawy umorzenia postępowania, które mogą być podstawą do stwierdzenia nieważności orzeczenia w rozumieniu ustawy represyjnej.
k.p.k. art. 11 § pkt 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis z 1969 r. odpowiadający obecnemu art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., dotyczący umorzenia postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa.
k.p.k. art. 489 § pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Przepis z 1969 r. określający termin do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
k.p.k. art. 555
Kodeks postępowania karnego
Obecny przepis określający termin do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie.
dekret o stanie wojennym art. 48 § ust. 2 i 3
Dekret o stanie wojennym
Przepisy, na podstawie których zarzucono popełnienie czynu w okresie stanu wojennego.
k.k. art. 18 § § 2
Kodeks karny
Przepis z 1969 r. dotyczący pomocnictwa.
k.k. art. 273 § § 2
Kodeks karny
Przepis z 1969 r. dotyczący rozpowszechniania fałszywych wiadomości mogących wywołać niepokój publiczny lub rozruchy.
k.k. art. 270 § § 1
Kodeks karny
Przepis z 1969 r. dotyczący fałszowania dokumentów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowelizacja ustawy represyjnej z 2007 r. rozszerzyła zakres zastosowania i wyłączyła przedawnienie roszczeń. • Wcześniejsze oddalenie wniosku o odszkodowanie z powodu uchybienia terminowi nie stanowi przeszkody do dochodzenia roszczeń na podstawie nowej ustawy. • Celem ustawy represyjnej i jej nowelizacji jest zapewnienie rekompensaty osobom represjonowanym w okresie stanu wojennego.
Odrzucone argumenty
Wcześniejsze prawomocne postanowienie o oddaleniu wniosku z powodu uchybienia terminowi stworzyło powagę rzeczy osądzonej, uniemożliwiając ponowne dochodzenie roszczeń.
Godne uwagi sformułowania
Prawo ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie [...] mają również osoby, co do których zapadły orzeczenia uniewinniające lub umarzające postępowanie z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., a które wcześniej nie wystąpiły ze stosownym wnioskiem w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania karnego. • Akceptacja poglądu wyrażonego przez Sąd Okręgowy w G. i Sąd Apelacyjny w G. prowadziłaby w istocie do przekreślenia celu ustawy z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • Roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się. • Wolą ustawodawcy jest przecież to, aby – jak już wskazano – roszczenia ujęte w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. nie przedawniały się.
Skład orzekający
T. Grzegorczyk
przewodniczący
A. Tomczyk
sędzia
H. Komisarski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za represje okresu stanu wojennego, w szczególności w kontekście powagi rzeczy osądzonej i nowelizacji ustawy represyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej osób represjonowanych w okresie stanu wojennego i możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie ustawy represyjnej po nowelizacji z 2007 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy historycznych represji okresu stanu wojennego i walki o sprawiedliwość przez osoby, które ucierpiały. Pokazuje, jak zmiany prawne mogą otworzyć drogę do rekompensaty po latach.
“Czy można dochodzić odszkodowania za represje stanu wojennego, nawet jeśli wniosek był wcześniej oddalony?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.