III KK 244/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  15  MARCA  2012  R. 
III  KK  244/11 
 
W wypadkach określonych w art. 185a § 1 k.p.k., gdy dowodu nie da 
się trwale przeprowadzić, z uwagi na stan zdrowia świadka – 
pokrzywdzonego, podstawę oddalenia wniosku dowodowego stanowi art. 
170 § 1 pkt 4 k.p.k. 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. 
Sędziowie: SN J. B. Rychlicki, SA (del. do SN) H. Komisarski 
(sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Wilkosz-Śliwa. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza C. i Elwiry S., skazanych z art. 
197 § 4 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 15 
marca 2012 r., kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych od wyroku 
Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 2 marca 2011 r., zmieniającego wyrok 
Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 lipca 2010 r., 
 
o d d a l i ł  
obie kasacje, przy czym kasację obrońcy skazanego 
Eugeniusza C. jako oczywiście bezzasadną (...). 

 
 
2
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 lipca 2010 r. Elwira S. 
została uznana za winną tego, że: 
1) w okresie nie później niż od maja 2006 r. do dnia 24 lipca 2007 r. w 
B., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego 
zamiaru, ze szczególnym okrucieństwem, przemocą poprzez bicie, 
doprowadziła do wielokrotnego obcowania płciowego pięcioletnią Natalię C. 
(…), tj. przestępstwa z art. 197 § 4 k.k. w zb. z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 
12 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 197 § 4 k.k. w zw. z 
art. 11 § 3 k.k. wymierzono jej karę 5 lat pozbawienia wolności, 
2) w okresie nie później niż od dnia 1 maja 2006 r. do dnia 24 lipca 
2007 r. w B., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry 
powziętego zamiaru, ze szczególnym okrucieństwem, przemocą poprzez 
bicie, doprowadzała do wielokrotnego poddania się innej czynności 
seksualnej trzyletniego Mariusza C. (…), tj. przestępstwa z art. 197 § 4 k.k. 
w zb. z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to 
na podstawie art. 197 § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzono jej karę 5 
lat pozbawienia wolności. 
Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., Sąd Okręgowy połączył 
wymierzone Elwirze S. kary pozbawienia wolności i sprowadził je do kary 
łącznej 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. 
Apelację od tego wyroku złożył obrońca Elwiry S., który podniósł 
następujące zarzuty: 
– „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający 
wpływ na jego treść, poprzez niesłuszne ustalenie na podstawie 
nieprawidłowej oceny dowodów, że oskarżona Elwira S. dokonała obydwu 
zarzucanych jej czynów na szkodę małoletniej Natalii C. i małoletniego 
Mariusza C.”, 

 
 
3
– „obrazę przepisów postępowania, tj. art. 167 k.p.k. i art. 185a § 1 k.p.k. 
poprzez zaniechanie inicjatywy dowodowej z urzędu oraz odmowę na 
pisemne żądanie oskarżonej Elwiry S. przesłuchania małoletniej Natalii C., 
w sytuacji, gdy w toku postępowania rozpoznawczego przed Sądem wyszły 
na jaw istotne okoliczności – dotyczące oskarżonego Jerzego D., których 
wyjaśnienie wymagało ponownego przesłuchania małoletniej, a nadto 
oskarżona wnosząc o przesłuchanie małoletniej odnosiła to żądanie do 
sytuacji procesowej, w której podczas pierwszego przesłuchania małoletniej 
nie miała obrońcy”. 
Ostatecznie obrońca wniósł alternatywnie o zmianę zaskarżonego 
wyroku i uniewinnienie Elwiry S. od dokonania przypisanych jej czynów 
albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi 
Okręgowemu do ponownego rozpoznania. 
Wyrokiem z dnia 2 marca 2011 r., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony 
wyrok w ten sposób, że: 
– pierwszy z przypisanych oskarżonej czynów, przy zastosowaniu art. 4 § 1 
k.k., zakwalifikował z art. 197 § 1 k.k. i art. 197 § 2 k.k. w zw. z art. 197 § 4 
k.k. i art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k., a za 
podstawę wymiaru kary przyjął przepis art. 197 § 4 k.k., 
– drugi z przypisanych oskarżonej czynów, przy zastosowaniu art. 4 § 1 
k.k., zakwalifikował z art. 197 § 2 k.k. w zw. z art. 197 § 4 k.k. i art. 200 § 1 
k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k., a za podstawę wymiaru 
kary przyjął przepis art. 197 § 4 k.k. 
W pozostałej części Sąd Apelacyjny utrzymał zaskarżony wyrok w 
mocy. 
Od tego ostatniego wyroku kasację wniósł obrońca skazanej, który 
podniósł zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego, które miało 
wpływ na treść wyroku, a polegającego na obrazie przepisów: 

 
 
4
1) „art. 154 k.p.k. w zw. z art. 153 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. i art. 
431 § 3 k.p.k., poprzez sprostowanie protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 
26 stycznia 2011 r., na kolejnej rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r., 
niezgodnie z rzeczywistym tokiem rozprawy wpisując oświadczenie 
obrońcy o treści, której nie było – pomijając rzeczywistą treść wypowiedzi”, 
2) art. 431 § 3 k.p.k., poprzez uznanie, że doszło do modyfikacji 
apelacji obrońcy, w uzgodnieniu z oskarżoną, choć nie miało to miejsca, a 
przy tym w protokole rozprawy „nie odnotowano zgody oskarżonej na 
jakąkolwiek modyfikację”, 
3) art. 457 § 3 k.p.k., poprzez nierozważenie i nieustosunkowanie się 
do podniesionego w apelacji zarzutu obrazy art. 167 k.p.k. i art. 185a § 1 
k.p.k. 
W konkluzji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i 
przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w G. do ponownego 
rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Wszystkie podniesione 
przez skarżącego zarzuty wiążą się z dokonanym przez Sąd Apelacyjny w 
G. na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. „sprostowaniem” protokołu 
rozprawy z dnia z dnia 26 stycznia 2011 r. i przyjęciem, że obrońca, w 
uzgodnieniu z Elwirą S., cofnął zarzut obrazy art. 167 k.p.k. i art. 185a § 1 
k.p.k., co w konsekwencji skutkowało tym, że Sąd ten nie rozważył tego 
zarzutu. 
Na wstępie zauważyć należy, że protokół rozprawy jest dokumentem 
rejestrującym 
i 
dowodzącym 
jej 
przebiegu, 
a 
w 
szczególności 
umożliwiającym kontrolę prawidłowości postępowania. Co istotne, w art. 
153 k.p.k. ustawodawca zawarł regulacje dotyczące trybu sprostowania 
protokołu. 

 
 
5
W niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw do 
przyjęcia, że zapisy dokonane w protokole rozprawy odwoławczej, która 
odbyła się w dniu 23 lutego 2011 r., a odnoszące się do protokołu rozprawy 
z dnia 26 stycznia 2011 r., są niezgodne z rzeczywistością, jak to sugeruje 
obrońca. Należy zauważyć, że na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. był 
obecny nie tylko substytut obrońcy, ale też sama Elwira S., która podobnie 
jak 
obrońca, 
nie 
wniosła 
żadnych 
zastrzeżeń 
do 
stwierdzeń 
przewodniczącego oraz członków składu orzekającego, które zostały ujęte 
w protokole. Nadto, skarżący nie złożył wniosku o sprostowanie protokołu i 
dopiero w kasacji zanegował rzetelność jego treści. Przyznać jednak 
trzeba, że choć protokół stanowi podstawowy dowód zachowania form 
procesowych, to nie jest to dowód wyłączny w tym sensie, że fakt 
dopełnienia (lub nie) wymogów czynności może być wykazywany także za 
pomocą innych dowodów i to niezależnie od tego, czy uprzednio uczestnik 
skorzystał z wniosku o sprostowanie protokołu. W rozpatrywanym 
przypadku obrońca nie przedstawił jednakże żadnego przekonującego 
dowodu, który potwierdzałby słuszność jego wywodu o błędności zapisów 
znajdujących się w protokole rozprawy odwoławczej z dnia 23 lutego 2011 
r. Kwestia ta nie jest jednak kluczowa dla rozstrzygnięcia zasadności 
zarzutów kasacji. 
Rzecz bowiem w tym, że Kodeks postępowania karnego w art. 431 § 
1 przewiduje wprawdzie możliwość cofnięcia środka odwoławczego 
wniesionego w stosunku do danej osoby, ale nie przewiduje możliwości 
cofnięcia jednego z zarzutów podniesionych w apelacji. Nawet więc, gdyby 
doszło do złożenia przez obrońcę oświadczenia o cofnięciu jednego z 
zarzutów, to i tak byłoby ono nieskuteczne, a sąd odwoławczy byłby 
zobowiązany do rozpoznania sprawy w granicach zakreślonych w art. 433 § 
1 k.p.k., tj. również do rozważenia przedmiotowego zarzutu (art. 433 § 2 

 
 
6
k.p.k.) i odniesienia się do niego w uzasadnieniu wyroku (art. 457 § 3 
k.p.k.). 
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy 
stwierdzić należy, że niezależnie od treści złożonego przez obrońcę 
oświadczenia na rozprawie odwoławczej, Sąd Apelacyjny był zobowiązany 
do rozważenia obu zarzutów podniesionych w apelacji. 
W przekonaniu skarżącego, Sąd Apelacyjny nie rozważył zawartego 
w apelacji zarzutu obrazy art. 167 k.p.k. i art. 185a § 1 k.p.k. Mimo że Sąd 
ten w części historycznej uzasadnienia wyroku rzeczywiście nie przytoczył 
wspomnianego zarzutu, to wnikliwa analiza tegoż uzasadnienia prowadzi 
do wniosku, iż był on przedmiotem rozważań i w wystarczającym stopniu 
odniesiono się do jego zasadności. Stosowne rozważania w tym względzie 
znajdują się na stronie (...) uzasadnienia. Sąd Apelacyjny wskazał na 
okoliczność 
dwukrotnego 
przesłuchania 
małoletniej 
Natalii 
C. 
w 
postępowaniu przygotowawczym – w trybie art. 185a § 1 k.p.k. i brak 
przesłanek do jej powtórnego przesłuchania na etapie postępowania 
sądowego. 
Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego. Nie ulega 
wszak wątpliwości, że ideą unormowania art. 185a § 1 k.p.k. jest to, aby 
osoba w nim wskazana, w toku całego postępowania, była przesłuchana w 
charakterze świadka tylko raz. Przepis ten jest wyrazem szczególnej 
ochrony małoletniego pokrzywdzonego w sprawach o przestępstwa 
przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i 
opiece, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przed tzw. wtórną 
wiktymizacją ze strony organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości (zob.: 
A. Gadomska: Przygotowanie do przesłuchania małoletniej ofiary w 
charakterze świadka, Prok. i Pr. 2008, nr 7-8, s. 181; A. Kaznowski: Udział 
pokrzywdzonego małoletniego w polskim procesie karnym, Prok. i Pr. 2007, 
nr 5, s. 75; J. Kosonoga: Przesłuchanie pokrzywdzonego w trybie art. 185a 

 
 
7
k.p.k., Prok. i Pr. 2004, nr 1, s. 63; A.Z. Krawiec: Przesłuchanie 
małoletniego pokrzywdzonego w polskim procesie karnym, WPP 2007, nr 
1, s. 52; R.A. Stefański: Szczególne tryby przesłuchania w postępowaniu 
karnym świadka małoletniego, który nie ukończył 15 lat, WPP 2005, nr 4, s. 
79; K. Stocka: Przesłuchanie świadka w trybie art. 185a k.p.k., NKPK 2004, 
nr 16, s. 147; P. Świerk: Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego na 
podstawie art. 185a Kodeksu postępowania karnego, Prok. i Pr. 2004, nr 5, 
s. 149). W ten sposób urzeczywistniana jest ochrona jego zdrowia 
psychicznego, czemu ma również służyć sposób przesłuchania oraz 
ograniczenie grona osób biorących udział w tej czynności (art. 185a § 2 
k.p.k.). 
Ma rację skarżący, że zasada przyjęta w art. 185a § 1 k.p.k. nie ma 
charakteru bezwzględnego. Dopuszczalne jest bowiem powtórzenie 
przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego w dwóch ściśle wskazanych 
wypadkach. Po pierwsze, jeżeli wyjdą na jaw istotne okoliczności, których 
wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania pokrzywdzonego. Po 
drugie wtedy, gdy zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie 
pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego (art. 185a § 1 k.p.k. in fine). W 
tej ostatniej sytuacji nie ma znaczenia jaki jest powód tego wniosku ani też, 
czy oskarżony w ogóle go podał. Wystarczający jest sam fakt zgłoszenia 
żądania przez oskarżonego lub jego obrońcę, by sąd był zobowiązany do 
ponownego 
przesłuchania 
pokrzywdzonego 
(zob. 
wyroki 
Sądu 
Najwyższego: z dnia 1 lutego 2008 r., V KK 231/07, OSNKW 2008, z. 4, 
poz. 27 wraz z glosą J. Potulskiego, GSP – Prz. Orz. 2008, nr 4, s. 12; z 
dnia 22 stycznia 2009 r., V KK 216/08, OSNPriPr 2009, nr 6, poz. 26 oraz 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2010 r., I KZP 21/10, 
BPK 2010, nr 6, s. 55). 
Idąc dalej, choć z treści art. 185a § 1 k.p.k. nie wynika to wprost, to 
jednak w drodze rozumowania argumentum a contrario należy przyjąć, że 

 
 
8
wniosek o ponowne przesłuchanie świadka, który złożył już zeznania w 
trybie art. 185a § 1 k.p.k., można oddalić wówczas, gdy nie wyjdą na jaw w 
trakcie postępowania prowadzonego po takim przesłuchaniu istotne 
okoliczności, które wyjaśnić można tylko poprzez ponowne przesłuchanie 
pokrzywdzonego. 
Nie 
można 
zatem 
przesłuchiwać 
ponownie 
pokrzywdzonego, gdy nie wyjdą na jaw istotne okoliczności albo gdy 
wprawdzie okoliczności takie wyjdą na jaw, ale mogą one zostać 
wyjaśnione za pomocą innych dowodów. Na podkreślenie zasługuje to, że 
wniosek o przesłuchanie pokrzywdzonego oparty na tych przesłankach 
może złożyć każda strona postępowania, w tym oskarżony – może o tym 
zadecydować również z urzędu sąd. Jeżeli chodzi natomiast o żądanie 
oskarżonego, to może ono nie zostać uwzględnione wtedy, gdy w czasie 
pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego miał on obrońcę, i to 
niezależnie od tego, czy obrońca był obecny podczas tego przesłuchania, 
czy też będąc prawidłowo powiadomiony, nie stawił się na nie. Wprawdzie, 
za regułę trzeba uznać to, że podstawy oddalenia wniosku dowodowego, 
określone w art. 170 k.p.k., nie znajdują zastosowania do złożonego przez 
oskarżonego żądania, o którym mowa w art. 185a § 1 k.p.k., ale w 
wyjątkowych wypadkach, opisane w tym pierwszym przepisie sytuacje, 
będą stanowiły podstawę do odmowy uwzględnienia przedmiotowego 
żądania, np. gdy dowodu z ponownego przesłuchania pokrzywdzonego nie 
da się przeprowadzić z powodu takiego jego stanu psychicznego, który 
uniemożliwia nawiązanie z nim rzeczowego kontaktu. 
Ustawodawca czyni zatem wyraźną dystynkcję i jednoznacznie 
różnicuje sytuacje, w których ponowne przesłuchanie pokrzywdzonego 
określonego w art. 185a § 1 k.p.k. ma nastąpić z uwagi na „wyjście na jaw 
istotnych okoliczności” oraz z uwagi na „żądanie oskarżonego, który nie 
miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego”. W 

 
 
9
pierwszym wypadku zakres dokonywanej przez sąd oceny zasadności 
ewentualnego wniosku jest o wiele szerszy, aniżeli w drugim. 
W rozpatrywanej sprawie, wbrew sugestiom obrońcy, wniosek 
skazanej Elwiry S. o ponowne przesłuchanie Natalii C., w sposób 
niebudzący wątpliwości, był oparty na tym, że „wyszły na jaw istotne 
okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania”. W 
rzeczywistości przyznaje to sam skarżący, który tak w apelacji, jak i w 
kasacji wskazuje, że powtórne przesłuchanie Natalii C. powinno nastąpić z 
uwagi na zeznania Izabeli M., w których podała, że małoletnia, w rozmowie 
z nią, niekiedy pozytywnie wypowiadała się o Jerzym D., który też był objęty 
oskarżeniem w tej sprawie. Sądy obu instancji słusznie jednak uznały, że ta 
okoliczność 
nie 
miała 
żadnego 
znaczenia 
z 
punktu 
widzenia 
odpowiedzialności Elwiry S. za zarzucane jej przestępstwa. To nie jej 
przecież dotyczyły wypowiedzi pokrzywdzonej kierowane do Izabeli M. 
Natalia C. w kontaktach z tym świadkiem nigdy nie przedstawiała Elwiry S. 
w innym świetle, aniżeli to, które wyraziła podczas przesłuchań. Zarówno 
Sąd Okręgowy, jak i Sąd Apelacyjny wyraziły swoje stanowisko na temat 
omawianych wypowiedzi pokrzywdzonej i trafnie przyjęły, że Jerzy D. 
broniąc niekiedy Natalię C. przed innymi skazanymi w niniejszej sprawie, 
czynił to z powodu wyrzutów sumienia, co nie wyklucza tego, że również on 
ją krzywdził. Ostatecznie jednak kwestia ewentualnego sprawstwa Jerzego 
D. nie była przedmiotem oceny Sądu Okręgowego, ponieważ oskarżony ten 
zmarł i postępowanie przeciwko niemu umorzono. 
Elwira S. nie zażądała więc ponownego przesłuchania pokrzywdzonej 
z tego względu, że nie miała obrońcy podczas jej pierwszego przesłuchania 
w trybie art. 185a § 1 k.p.k., lecz złożyła wniosek oparty na „wyjściu na jaw 
istotnych okoliczności”. Okoliczności te (pomijając już to czy były istotne) w 
jakimkolwiek stopniu nie odnosiły się do niej i dlatego słusznie wniosek ten 
nie został uwzględniony. 

 
 
10
Niezależnie od poczynionych dotychczas uwag, należy podkreślić, że 
z zeznań prawnych opiekunów Natalii C., a także z opinii biegłych 
psychologów, wynika, że po drugim przesłuchaniu małoletniej stan jej 
zdrowia psychicznego uległ znacznemu pogorszeniu i istotnie obniżyły się 
jej zdolności intelektualne. Doszło u niej do tak daleko idącej psychicznej 
blokady, że praktycznie przestała mówić. W szczególności występująca u 
pokrzywdzonej blokada dotyczyła okoliczności związanych z popełnionymi 
na jej szkodę przestępstwami. 
W takiej sytuacji, w wypadkach określonych w art. 185a § 1 k.p.k., 
gdy dowodu nie da się trwale przeprowadzić, z uwagi na stan zdrowia 
świadka – pokrzywdzonego, podstawę oddalenia wniosku dowodowego 
stanowi art. 170 § 1 pkt 4 k.p.k. Właśnie w tej sprawie stan zdrowia 
psychicznego Natalii C. uniemożliwiał jej przesłuchanie. Dotyczy to, 
odpowiednio, każdej przesłuchiwanej osoby. 
Podsumowując stwierdzić trzeba, że Sąd Apelacyjny nie dopuścił się 
naruszenia art. 154 k.p.k., art. 153 k.p.k., art. 431 § 3 k.p.k. i art. 457 § 3 
k.p.k. 
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił kasację, a z 
uwagi na to, że skazana nie posiada żadnego majątku oraz dochodów, na 
podstawie art. 624 § 1 k.p.k., zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych 
postępowania kasacyjnego, w tym od uiszczenia opłaty od kasacji.