III KK 24/22

Sąd Najwyższy2022-03-02
SNKarneprzestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacjiŚrednianajwyższy
jazda po alkoholunarażenie na niebezpieczeństwodziecikasacjaSąd Najwyższykodeks karnykodeks postępowania karnegoocena dowodówprawo do obrony

Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego za jazdę pod wpływem alkoholu i narażenie dzieci na niebezpieczeństwo, uznając ją za oczywiście bezzasadną.

Obrońca skazanego wniósł kasację od wyroku Sądu Okręgowego, zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania karnego, w tym błędną ocenę dowodów i nieuwzględnienie wątpliwości. Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną, wskazując na brak podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych sądu odwoławczego, zwłaszcza w kontekście zmiennych wyjaśnień skazanego i jednoznacznej opinii biegłych.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego J. K., który został uznany za winnego prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości oraz narażenia małoletnich dzieci na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Skarżący zarzucał rażące naruszenie przepisów k.p.k., w tym art. 410 k.p.k. (pominięcie istotnych dowodów), art. 7 k.p.k. (dowolna ocena dowodów), art. 433 § 2 k.p.k. (nierozpoznanie zarzutu apelacji dotyczącego prawa do obrony) oraz art. 5 § 2 k.p.k. (nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść skazanego). Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście bezzasadną. Wskazał, że ustalenie stanu nietrzeźwości może opierać się na różnych dowodach, nie tylko na badaniach laboratoryjnych, a zeznania świadków i ocena zachowania oskarżonego mogą być wystarczające. Podkreślono, że wyjaśnienia skazanego były zmienne i niekonsekwentne, co podważało ich wiarygodność. Sąd Najwyższy odrzucił również zarzut naruszenia prawa do obrony, wskazując, że sąd odwoławczy rozpoznał ten zarzut i zapewnił skazanemu możliwość złożenia wyjaśnień. W konsekwencji kasację oddalono, a skazanego obciążono kosztami postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd odwoławczy prawidłowo ocenił materiał dowodowy, opierając się na całokształcie ujawnionych dowodów, w tym na jednoznacznej opinii biegłych, a także uwzględniając zmienność i niewiarygodność wyjaśnień oskarżonego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena dowodów musi opierać się na całokształcie materiału, a nie na jednym dowodzie. Wskazał, że wyjaśnienia oskarżonego były niespójne i zmienne, co podważało ich wiarygodność. Opinia biegłych z PUM w S. z dnia 22 czerwca 2021 r. była jednoznaczna i stanowiła podstawę ustaleń faktycznych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Skarb Państwa

Strony

NazwaTypRola
J. K.osoba_fizycznaskazany

Przepisy (21)

Główne

k.k. art. 178a § § 1

Kodeks karny

k.k. art. 160 § § 1 i 2

Kodeks karny

k.k. art. 42 § § 2

Kodeks karny

Orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

k.k. art. 43a § § 2

Kodeks karny

Orzeczenie świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

k.p.k. art. 535 § § 3

Kodeks postępowania karnego

Rozpoznanie kasacji na posiedzeniu bez udziału stron.

Pomocnicze

k.k. art. 11 § § 2

Kodeks karny

Zastosowany do połączenia czynów.

k.k. art. 43 § § 3

Kodeks karny

Obowiązek zwrotu prawa jazdy.

k.k. art. 63 § § 4

Kodeks karny

Zaliczenie okresu zatrzymania prawa jazdy na poczet zakazu.

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek oparcia ustaleń faktycznych na całokształcie materiału dowodowego.

k.p.k. art. 7

Kodeks postępowania karnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.k. art. 433 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacji.

k.p.k. art. 457 § § 3

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek należytego uzasadnienia orzeczenia sądu odwoławczego.

k.p.k. art. 374 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Prawo do udziału w rozprawie.

k.p.k. art. 117 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Przyczyny uniemożliwiające stawiennictwo.

k.p.k. art. 6

Kodeks postępowania karnego

Prawo do obrony.

k.p.k. art. 5 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Zasada 'in dubio pro reo'.

k.p.k. art. 201

Kodeks postępowania karnego

Wymogi dotyczące opinii biegłych.

k.p.k. art. 74 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Prawa oskarżonego.

k.p.k. art. 175 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Wyjaśnienia oskarżonego.

k.p.k. art. 637a

Kodeks postępowania karnego

Obciążenie kosztami postępowania kasacyjnego.

k.p.k. art. 636 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Obciążenie kosztami postępowania.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Rażące naruszenie art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie istotnych okoliczności z opinii toksykologiczno-sądowej. Rażące naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów (opinii, zeznań świadków, wyjaśnień skazanego). Rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 zd. 1 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na nienależytym rozpoznaniu zarzutu apelacji dotyczącego pozbawienia skazanego prawa do udziału w rozprawie. Rażące naruszenie art. 5 § 2 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie na niekorzyść skazanego niedających się usunąć wątpliwości.

Godne uwagi sformułowania

kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym bezspornie dotyczą one również postępowania odwoławczego nie jest niczym nadzwyczajnym sytuacja, kiedy rekonstrukcja stanu faktycznego opiera się w większym (jak w tej sprawie), czy mniejszym stopniu na podważeniu samej tylko linii obrony oskarżonego aktualnie zaś kasacja zmierza do przekonania Sądu Najwyższego, że jazda tzw. „wężykiem”, uderzanie w krawężniki, nieudolne manewry, a następnie stwierdzona przez policjantów tuż przed zatrzymaniem bełkotliwa mowa i wyczuwalny w oddechu zapach alkoholu, stanowiły wynik zaburzenia chorobowego w postaci hipoksji. o naruszeniu dyspozycji art. 5 § 2 k.p.k. nie świadczy wyłącznie zaprezentowanie przez skarżącego własnych wątpliwości, co do stanu dowodów.

Skład orzekający

Marek Pietruszyński

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie stanu nietrzeźwości na podstawie dowodów innych niż badania laboratoryjne, ocena wiarygodności wyjaśnień oskarżonego, rozpoznawanie zarzutów apelacji dotyczących prawa do obrony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i argumentacji kasacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy poważnego przestępstwa drogowego z udziałem dzieci i pokazuje złożoność oceny dowodów w sprawach karnych, w tym znaczenie spójności wyjaśnień oskarżonego.

Czy hipoksja usprawiedliwia jazdę po alkoholu z dziećmi? Sąd Najwyższy rozstrzyga.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt III KK 24/22
POSTANOWIENIE
Dnia 2 marca 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Pietruszyński
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 marca 2022 r.
sprawy
J. K.
skazanego z art. 178 a § 1 k.k. w zb. z art. 160 §1 i 2 k.k.
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w S.  z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. IV Ka (…) zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G.  z dnia 26 października 2020 r., sygn. II K (…)
na podstawie art. 535 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. zasądzić od skazanego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 26 października 2020 r. sygn. akt II K (…) uznał oskarżonego J. K. za winnego tego, że:
1. w dniu 6 października 2019 r. od około godziny 15:20 do około godziny 15:55 na drodze wojewódzkiej nr
(…)
pomiędzy miejscowościami G.  i S., w ruchu lądowym, na drodze publicznej prowadził samochód osobowy m-ki C.
(…)
o nr. rej. (…) w stanie nietrzeźwości prowadzącym do stężenia co najmniej 1,10 mg/l, tj. przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. i skazał go na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności;
2. w dniu 6 października 2019 r. na drodze wojewódzkiej (…) pomiędzy miejscowościami G.  i S., będąc osobą na której spoczywał obowiązek opieki nad małoletnimi dziećmi O. K.  (lat 6) i J. K.  (lat 6) naraził wyżej wymienionych na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w ten sposób, że prowadził samochód osobowy m-ki C.
(…)
o nr. rej. (…), którego pasażerami były wyżej wymienione dzieci, w stanie nietrzeźwości prowadzącym do stężenia co najmniej 1,10 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu a po zaparkowaniu na Stacji Paliw O. w S.  zasnął siedząc za kierownicą pozostawiając włączony silnik pojazdu, tj. przestępstwa z art. 160 § 1 k.k. w zw. z art. 160 § 2 k.k. i skazał go na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności.
Następnie Sąd połączył wymierzone oskarżonemu kary pozbawienia wolności i wymierza mu karę łączną roku pozbawienia wolności; na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres lat 6 i na podstawie art. 43 § 3 k.k. zobowiązał go do zwrotu prawa jazdy; na podstawie art. 63 § 4 k.k. na poczet orzeczonego wobec oskarżonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych zaliczył okres zatrzymania jego prawa jazdy od 6 października do 4 grudnia 2019 r. oraz na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu P. świadczenie pieniężne w wysokości 5 000 złotych.
Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę Sąd Okręgowy w S., wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt IV Ka (…)  zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a) uchylił kary pozbawienia wolności orzeczone za przypisane oskarżonemu czyny i karę łączną pozbawienia wolności oraz orzeczony środek kamy i środek kompensacyjny w pkt. I, II, III, V części dyspozytywnej,
b) uznał, że czyny zarzucane i przypisane oskarżonemu opisane w pkt. 1 i 2 części wstępnej stanowią jeden czyn kwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. w zb. z art. 160 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to przestępstwo na podstawie art. 160 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 11 miesięcy pozbawienia wolności,
c) na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 6 lat,
d) na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w kwocie 5 000 złotych na rzecz Funduszu P..
W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.
Z kasacją od wyroku Sądu odwoławczego wystąpił obrońca skazanego. Skarżący zarzucił:
1. rażące naruszenie art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie przez Sąd II instancji istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wynikających z treści opinii toksykologiczno-sądowej z 7 maja 2021 r. (k. 143-145), która została ujawniona przez Sąd odwoławczy na rozprawie wraz z pismem obrońcy skazanego, a w rezultacie nieoparcie przez Sąd odwoławczy orzeczenia o całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy (dokonanie ustaleń jedynie na podstawie części materiału dowodowego), w sytuacji gdy ww. opinia - wobec jej treści i wniosków - ma istotny wpływ na ustalenie przez Sąd sprawstwa oraz winy skazanego w zestawieniu z pozostałym zgromadzonym w niniejszej sprawie materiałem dowodowym;
2. rażące naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, która to rażąco błędna ocena wyraża się w:
a) nadaniu waloru wiarygodności dowodowi z opinii z 22 czerwca 2021 r. (k. 195-198) w części wskazującej na sprawstwo i winę skazanego, przy jednoczesnym dokonaniu jego oceny w oderwaniu od dowodu z k. 48 (pismo PUM) oraz opinii toksykologiczno-sądowej z 7 maja 2021 r. (k. 143-145),
a w odniesieniu do opinii z 22 czerwca 2021 r. również poprzez nadanie zbyt małego znaczenia wynikających z niej okolicznościom, że:
– biegły nie wykluczył, że zakłócenia w kierowaniu pojazdem opisane przez świadków mogły być spowodowane hipoksją,
– bez badania lekarskiego na miejscu zdarzenia nie można odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie do biegłego z uwagi na podobieństwo objawów hipoksji     i upojenia alkoholowego,
– nie można jednoznacznie określić, kiedy oskarżony rozpoczął spożycie alkoholu, w sytuacji gdy okoliczności te mają istotne dla wyniku sprawy znaczenie, w tym dla sprawstwa i winy skazanego,
b) nadaniu waloru wiarygodności zeznaniom świadków w zakresie sprawstwa oraz winy skazanego, w szczególności zaś w zakresie prowadzenia przezeń pojazdu   w stanie upojenia alkoholowego i pozostawania przez skazanego w tym stanie, w sytuacji gdy zeznania te stoją w sprzeczności z pozostałym zgromadzonymw sprawie materiałem dowodowym, a to w szczególności z treścią dowodu z k. 48 akt sprawy oraz z opinią toksykologiczno-sądową z 7 maja 2021 r. (k. 143-145) i częściowo opinią z 22 czerwca 2021 r. oraz wyjaśnieniami skazanego,
c) uznaniu przez Sąd za niewiarygodne oraz niespójne wewnętrznie i zewnętrznie z pozostałym materiałem dowodowym wyjaśnień skazanego złożonych przez Sądem II instancji (k. 192-192v) w części, w jakiej przeczy on swojemu sprawstwu i winie oraz wskazuje na spożycie alkoholu po zatrzymaniu pojazdu, w sytuacji gdy wiarygodność tychże zeznań została potwierdzona treścią dowodu z k. 48 akt sprawy, opinią toksykologiczno- sądową z 7 maja 2021 r. (k. 143-145) oraz częściowo opinią z 22 czerwca 2021 r.;
d) nieukształtowaniu przekonania Sądu II instancji na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, o jakich jest mowa w punktach wcześniejszych, lecz jedynie na podstawie dowodu z opinii z dnia 22 czerwca 2021 r. (k. 195-198), która została sporządzona na etapie postępowania odwoławczego,
3. rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 zd. 1 k.p.k. w zw. z art. 117 § 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. w zw. z art. 42 ust 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na nienależytym rozpoznaniu zarzutu apelacji dotyczącym obrazy przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść orzeczenia, w zakresie pozbawienia skazanego (oskarżonego) prawa do udziału w rozprawie, mimo że oskarżony wystosował do Sądu I instancji wiadomość mailową, która generowała uzasadnione przypuszczenie, że niestawiennictwo J. K. wynikło z powodu przeszkód żywiołowych / innych wyjątkowych przyczyn, co doprowadziło do niemożności złożenia przez skazanego nie tylko wyjaśnień, ale także zadawania pytań świadkom, naprowadzania kolejnych dowodów na okoliczności, które mają istotne znaczenie dla ustalania sprawstwa i winy skazanego, a także uniemożliwiło mu zabranie głosu po zamknięciu przewodu sądowego, a więc pozbawiło go prawa do obrony, w sytuacji gdy naruszenie przez Sąd I instancji przepisów podniesionych w apelacji nie tylko stanowi obrazę wyżej wskazanych przepisów kodeksu postępowania karnego, ale również art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, a które to naruszenie — w związku z nienależytym rozpoznaniem zarzutów — przeniknęło  istotnie do postępowania odwoławczego,
4. rażące naruszenie art. 5 § 2 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie na niekorzyść skazanego niedających się usunąć wątpliwości wynikających na tle dowodów, jakie Sąd ujawnił i zgromadził w sprawie (a których częściowo nie wziął pod uwagę przy orzekaniu - tj. pominął je), co tyczy się w szczególności opinii biegłego z dnia 22 czerwca 2021 r., pisma PUM - k. 48, opinii toksykologiczno-sądowej z 7 maja 2021 r., zeznań świadków oraz wyjaśnień skazanego, z których to żaden dowód nie potwierdza w 100% sprawstwa i winy skazanego (prowadzenia pojazdu z stanie upojenia alkoholowego) i nie ma  w sprawie żadnego innego stanowczego (jednoznacznego, spójnego i konsekwentnego) dowodu świadczącego o winie skazanego, które to błędy doprowadziły do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, który to błąd miał wpływ na wynik sprawy, a polegający na ustaleniu przez Sąd, że skazany J. K. 6 października 2019 r. w godz. 15:20-15:55 znajdował się w stanie nietrzeźwości, a tym samym dopuścił się zarzucanych jemu przestępstw.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmienionego nim wyroku Sądu Rejonowego i uniewinnienie skazanego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S..
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).
Zarzuty podniesione w pkt. 1, 2 oraz 4 kasacji mają charakter zbieżny, co upoważnia do sumarycznego odniesienia się do podniesionej tam argumentacji. Bezspornie dotyczą one również postępowania odwoławczego, skoro obie opinie biegłych (prywatna i zlecona przez Sąd) zostały sporządzone już na etapie postępowania odwoławczego. Zarzuty należało więc – przynajmniej w warstwie formalnej – uznać za mieszczące się w granicach wyznaczonych przepisem art. 519 k.p.k. Natomiast okazały się one nieskuteczne w płaszczyźnie poprawności zaskarżonego kasacją wyroku.
Na wstępie wywodu należało przypomnieć znaczenie zasad wynikających z art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., stosowanych w postępowaniu odwoławczym odpowiednio, z mocy odesłania z art. 458 k.p.k., nakazujących oparcie przez Sąd ustaleń faktycznych na całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu i ujawnionego na rozprawie. Dla ustalenia winy oskarżonego nie jest więc wymagane oparcie się na jednym dowodzie, jednoznacznie obiektywnym, w stopniu pewnym potwierdzającym hipotezy aktu oskarżenia. Zdecydowanie częściej przekonanie takie wyprowadzane jest na podstawie uznanych za wiarygodne poszczególnych fragmentów materiału dowodowego, a nawet całokształtu jego ogólnej wymowy umożliwiającej zanegowanie jakiejkolwiek innej wersji przebiegu zdarzenia, niż ta ustalona przez Sąd. Reguły te mające charakter ogólny znajdują zastosowanie we wszystkich postępowaniach karnych, a sprawy, w toku których istotne jest ustalenie stanu trzeźwości oskarżonego nie są tu wyjątkiem, co potwierdza utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego.
Przede wszystkim ustalenie tego stanu może być dokonane także w oparciu o inne źródła dowodowe, w tym także w oparciu o zeznania świadków (zob. wyr. SN z 20.02.1998 r., IV KKN 412/97). Niemożność precyzyjnego ustalenia stopnia nietrzeźwości oskarżonego wobec braku pomiaru zawartości alkoholu we krwi lub w wydychanym powietrzu, pozwala sądowi orzekającemu, na podstawie innych dowodów (zeznań świadków, wyjaśnień oskarżonego) dokonać ustalenia, że oskarżony znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadził pojazd mechaniczny, zwłaszcza wówczas, gdy te dowody osobowe jednoznacznie wskazują na to, iż stopień stężenia alkoholu, chociażby z uwagi na ilość jego spożycia, musiał – i to znacznie – przekroczyć normy określone treścią przepisu art. 115 § 16 k.k. (zob. wyr. SA w Rzeszowie z 3.04.2003 r., II AKa 30/03, OSA 2003, Nr 9, poz. 95). W oparciu o wskazania współczesnej wiedzy i doświadczenia życiowego znana jest zależność między stopniem zatrucia organizmu ludzkiego alkoholem a zewnętrznie dostrzegalnymi dla otoczenia zakłóceniami mowy, ruchu i sprawności psychomotorycznej człowieka, wskazującymi na wyraźne przekroczenie takiego stężenia alkoholu we krwi, które odpowiada granicy stanu nietrzeźwości ustalonej w obowiązującej normie prawnej. Stan nietrzeźwości jest na tyle zbadany naukowo, że zgodnie z wymogami określonymi w przepisie art. 7 k.p.k. można określić, jakiemu poziomowi stężenia alkoholu we krwi człowieka odpowiadają określone objawy. Takie okoliczności jak chwiejny chód, wyczuwalna woń alkoholu z ust oraz bełkotliwa mowa wystarczają do uznania stanu nietrzeźwości (zob. wyroki SN: z 13.04.1988 r., V KRN 55/88, OSNPG 1988, Nr 11, poz. 113; z 3.03.1997 r., II KRN 163/96; z 28.07.1995 r., II KRN 55/95; zob. również: uchw. pełnego składu Izby Karnej SN z 28.02.1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, Nr 3–4, poz. 33, teza 7 wyr. SN z 4.11.1977 r., VI KRN 269/77; D. Zuba, Zasady przeprowadzania pomiarów stężenia alkoholu oraz opiniowania w sprawach trzeźwości – omówienie, Prok. i Pr. 2005, Nr 4, s. 117–123).
Przenosząc te spostrzeżenia o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy rozpocząć należy od przypomnienia, że opinia toksykologiczno - sądowa z dnia 7 maja 2021 r., wbrew swojej nazwie, stanowi dokument prywatny sporządzony na zlecenie strony i nie została ujawniona jako materiał dowodowy. Celem rozstrzygnięcia wątpliwości, które zrodziły się na jej kanwie, na etapie postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłych z PUM w S. Katedry Medycyny Sądowej, która została sporządzona 22 czerwca 2021 r. a następnie zaliczona w poczet materiału dowodowego i jako spełniająca wymogi wynikające z art. 201 k.p.k. interpretowanego
a contrario,
stanowiła podstawę ustaleń faktycznych i umożliwiła dokonanie należytej, spełniającej wymogi art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k. kontroli odwoławczej zaskarżonego apelacją wyroku.
Niezależnie od wątpliwości wysuwanych przez obronę na tle wspomnianej wyżej opinii 22 czerwca 2021 r., która – co należy bardzo mocno podkreślić – udzieliła należytej, jednoznacznej i pozytywnej odpowiedzi na pytanie o pozostawanie oskarżonego
tempore criminis
w stanie głębokiej nietrzeźwości, to wnioski te znajdują pełne oparcie w pozostałym zgromadzonym w sprawie i należycie ocenionym materiale dowodowym pozwalającym na definitywne podważenie prawdomówności oskarżonego.
Jakkolwiek uprawnienia oskarżonego określone w art. 74 § 1 k.p.k. oraz art. 175 § 1 k.p.k. pozwalają na autonomię w zakresie kształtowania linii obrony i uwalniają od skutków procesowych (a niekiedy także materialnoprawnych) osoby składającej wyjaśnienia niezgodne z rzeczywistością. Oskarżony musi się jednak liczyć z tym, że w sytuacji w której zdecyduje się na złożenie wyjaśnień o określonej treści, podlegają one ocenie jak każdy inny element materiału dowodowego. Dlatego nie jest niczym nadzwyczajnym sytuacja, kiedy rekonstrukcja stanu faktycznego opiera się w większym (jak w tej sprawie), czy mniejszym stopniu na podważeniu samej tylko linii obrony oskarżonego, wspartym  wykazaniem logicznego nieprawdopodobieństwa podawanego przez niego przebiegu zdarzeń. Taka sytuacja częściowo miała miejsce w niniejszym postępowaniu, kiedy to wykluczenie wersji podawanej przez oskarżonego musiało – w myśl zasady
tertium non datur –
siłą rzeczy prowadzić do wyprowadzenia ustaleń przeciwnych – takich, na które wskazywała opinia toksykologiczna sporządzona w postępowaniu drugoinstancyjnym.
Przypomnieć zatem należy, że oskarżony na początku wyjaśniał, że alkoholu w ogóle nie spożywał. Na dalszym etapie postępowania – orientując się, że ta linia obrony nie wytrzymuje konfrontacji z sukcesywne gromadzonym materiałem dowodowym wskazał, że spożywał alkohol, ale po pierwsze – miało to miejsce już po zatrzymaniu (zakończeniu prowadzenia) pojazdu, a nadto rzekomo nie orientując się, że spożywa tak specyficzny pod względem mocy, smaku i aromatu gatunek alkoholu, jakim jest whisky. Mnożąc te wątpliwości, aktualnie zaś kasacja zmierza do przekonania Sądu Najwyższego, że jazda tzw. „wężykiem”, uderzanie w krawężniki, nieudolne manewry, a następnie stwierdzona przez policjantów tuż przed zatrzymaniem bełkotliwa mowa i wyczuwalny w oddechu zapach alkoholu, stanowiły wynik zaburzenia chorobowego w postaci hipoksji. Właśnie owa zmienność depozycji i dostosowywanie ich do aktualnej wymowy dowodów o charakterze obiektywnym nie daje podstaw do obdarzenia wersji J. K. wiarygodnością choćby w stopniu minimalnym.
Nawet zresztą skupiając się na akcentowanym w kasacji zaburzeniu i opierając się na wiedzy dostępnej powszechnie – skoro omdlenia w wyniku niedotlenienia nie są stanem nadzwyczajnym i przydarzają się wielu osobom – należało zauważyć, że gdyby stan taki u oskarżonego wystąpił, to zakończyłby się albo wypadnięciem z drogi i zatrzymaniem pojazdu na jakiejś przeszkodzie (w razie zniesienia świadomości), albo – w zależności od momentu jej utraty i odzyskania – zatrzymaniem przez oskarżonego pojazdu w najbliższym możliwym miejscu. Tak bowiem postąpiłaby każda osoba, która poczuła się słabo w trakcie kierowania pojazdem. Oskarżony zaś dąży do wykazania, że – w stanie hipoksji – nie tylko przejechał wcale nie taki krótki odcinek – jego jazdę zaobserwowało wszak kilkoro świadków, ale także, że w trakcie tej jazdy podejmował m.in. zaobserwowany przez świadków manewr tzw. zawracania „na trzy razy”. Oceniając ten argument kasacji należało uznać, że kontynuacja jazdy samochodem w takich warunkach jest tak bardzo sprzeczna z elementarną racjonalnością kierującego odczuwającego zaburzenia świadomości (jako zachowanie bezpośrednio zagrażające życiu, którego dodatkowo można było, w pewnym momencie, bezpiecznie zaprzestać), że wersja ta podlegała zakwestionowaniu jako niemieszcząca się w jakichkolwiek granicach prawdopodobieństwa. Analogicznie za zachowanie bezpośrednio zagrażające zdrowiu, a być może i życiu uznać należało spożycie w takim stanie alkoholu i to w ilości wprawiającej w stan nietrzeźwości ponad 2‰ alkoholu we krwi, z czego oskarżony, jako dorosły, dojrzały człowiek musiał zdawać sobie sprawę. Dlatego obecne tłumaczenia J. K., wskazujące na podejmowanie przez niego zachowań o niemal autodestrukcyjnym charakterze, są tak skrajnie nieprawdopodobne, że nie wchodzą – zdaniem Sądu Najwyższego – w rachubę.
Podsumowując rozważania w tej części należało uznać, że nawet gdyby teoretycznie przedmiotowe opinie toksykologiczne obarczone były pewnymi niedoskonałościami wynikającymi z obiektywnej niemożliwości wypowiedzenia się co do każdej bez wyjątku okoliczności wskazywanej przez obronę, to wniosek o winie oskarżonego był uprawniony z racji tylko samego zakwestionowania jego wersji wydarzeń – w płaszczyźnie pozostałych dowodów o charakterze osobowym i nieosobowym. Takie postąpienie z oczywistością nie naruszało dyspozycji art. 7 k.p.k. W żadnym zaś wypadku mnożone wątpliwości i chwiejna linia wyjaśnień oskarżonego nie była w stanie podważyć jednoznacznych, relewantnych dla podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, wniosków biegłych.
Odnosząc się do zarzutu podniesionego w pkt. 4 kasacji skarżącemu należało przypomnieć, że o naruszeniu dyspozycji art. 5 § 2 k.p.k. nie świadczy wyłącznie zaprezentowanie przez skarżącego własnych wątpliwości, co do stanu dowodów. O naruszeniu tego przepisu można mówić wówczas, gdy sąd ustalając, że zachodzą niedające się usunąć wątpliwości, nie rozstrzygnie ich na korzyść oskarżonego, co w tej sprawie nie miało przecież miejsca. Jednocześnie należy pamiętać, że naruszenie zasady
in dubio pro reo
możliwe jest jedynie wtedy, gdy sąd w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i w sposób zgodny z art. 7 k.p.k. ocenił zgromadzone dowody, a pomimo tego z dowodów uznanych za wiarygodne nadal wynikają co najmniej dwie wersje faktyczne i organ procesowy rozstrzyga niedające się usunąć wątpliwości niezgodnie z kierunkiem określonym w przepisie art. 5 § 2 k.p.k.(zob. np. postanowienie SN z 12.07.2021 r., IV KK 726/19). Zarzut ten – ze swej istoty – nie może więc współegzystować ze wskazującymi na mankamenty w sferze oceny materiału dowodowego i naruszenie przez Sąd odwoławczy zasad wynikających z art. 7 k.p.k.
Bezzasadny w stopniu oczywistym, graniczący z niedopuszczalnością z mocy art. 519 k.p.k. okazał się zarzut podniesiony w pkt. 3 kasacji. Dotyczy on bowiem bezspornie postępowania przez Sądem I instancji, zaś analiza uzasadnienia wyroku Sądu II instancji w płaszczyźnie wywiedzionej w sprawie apelacji przekonuje o rozważeniu przez ten ostatni Sąd zagadnienia mającego obejmować pozbawienie oskarżonego prawa do udziału w rozprawie. Sąd odwoławczy nie tylko szczegółowo podał powody z jakich, zarzutu tego nie uznał za zasadny, ale – kierując się obowiązkiem jak najszerszego zapewnienia oskarżonemu prawa do obrony w znaczeniu materialnym – na etapie rozprawy odwoławczej dopuścił dowód z wyjaśnień J. K.. Zarówno sposób rozważenia zarzutu apelacji w tym zakresie i umotywowania zajętego stanowiska, jak i sposób procedowania Sądu odwoławczego z poszanowaniem podstawowego, chronionego poprzez art. 42 ust. 2 Konstytucji RP prawa oskarżonego uznać należało za odpowiadający wymogom art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k. w zw. z art. 175 § 1 i 2 k.p.k.
Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.
Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazanego nie znajdując podstaw do zwolnienia go z tego obowiązku.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI