III KK 209/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  2  GRUDNIA  2011  R. 
III  KK  209/11 
 
W razie upływu okresu przedawnienia karalności tuż po wydaniu 
wyroku skazującego w pierwszej instancji, który nie został zaskarżony 
środkami odwoławczymi i uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w 
trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z powodu negatywnej przesłanki procesowej 
przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga 
rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.). 
 
Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. 
Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), Z. Puszkarski. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Sylwestra M., obwinionego o wykroczenie z 
art. 120 § 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 
grudnia 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na 
niekorzyść obwinionego od postanowienia Sądu Rejonowego w H. z dnia 
15 kwietnia 2011 r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżone postanowienie (...). 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Rejonowy w H., wyrokiem z 17 lutego 2011 r., uznał Sylwestra M. 
za winnego tego, że w dniu 19 lutego 2009 r. przywłaszczył na szkodę 
Mariana G. 10 drzewek lipowych łącznej wartości 20,37 zł, to jest 
wykroczenia określonego w art. 119 § 1 k.w., i skazał go za to na karę 

 
2
nagany oraz orzekł wobec obwinionego, na podstawie art. 119 § 4 k.w., 
obowiązek naprawienia szkody. Wyrok ten nie został zaskarżony i 
uprawomocnił się w dniu 24 lutego 2011 r. 
Ten sam sąd, mianowicie Sąd Rejonowy w H., działając z urzędu, 
postanowieniem z 15 kwietnia 2011 r., umorzył – na podstawie art. 5 § 1 pkt 
4 k.p.s.w. – postępowanie wobec Sylwestra M., stwierdzając m.in., że w 
sprawie doszło do przedawnienia karalności z dniem 19 lutego 2011 r., a 
więc przed uprawomocnieniem się wyroku skazującego za wykroczenie. 
Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 3 czerwca 2011 r. 
Kasację od prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania 
złożył na niekorzyść obwinionego, na podstawie art. 111 k.p.s.w., 
Prokurator Generalny. Zarzucił w niej rażące i stanowiące bezwzględną 
przyczynę odwoławczą, określoną w art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., naruszenie 
przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., 
polegające na wydaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. postanowienia o 
umorzeniu postępowania wobec obwinionego Sylwestra M., podczas gdy 
postępowanie wobec wymienionego o ten sam czyn zostało zakończone 
prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w H. z dnia 17 
lutego 2011 r. W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie 
zaskarżonego orzeczenia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja okazała się zasadna. 
Rozważania wypadało rozpocząć od udzielenia odpowiedzi na 
pytanie: czy w wypadku upływu terminu przedawnienia tuż po wydaniu 
wyroku w pierwszej instancji, gdy nie złożono środka odwoławczego, może 
dojść do uprawomocnienia się tegoż wyroku? Brak jest – zdaniem Sądu 
Najwyższego – przekonujących argumentów natury prawnej, aby przyjąć 
tezę, że w zarysowanym układzie procesowym wyrok nie może uzyskać 
cechy prawomocności. Taki właśnie punkt widzenia prezentowany jest w 

 
3
literaturze prawniczej (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania w 
sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008, s. 75). Warto w tym 
miejscu silnie zaakcentować, że w analizowanej sytuacji procesowej wyrok 
zapadł przed upływem dwuletniego terminu przedawnienia karalności, o 
którym mowa w art. 45 § 1 k.w., i że odmienne zapatrywanie prowadziłoby 
do 
następstw 
sprzecznych 
z 
podstawowymi 
zasadami 
i 
celami 
postępowania w sprawach o wykroczenia, np. nie mogłoby nigdy dojść do 
przedawnienia wykonania kary (art. 45 § 3 k.w.). Snucie analogii między 
komentowaną ujemną przesłanką procesową w postaci przedawnienia 
karalności a przeszkodą procesową w postaci śmierci obwinionego (art. 5 § 
1 pkt 5 k.s.p.w.) pozostaje nieuprawnione, jako że w tym drugim wypadku 
pojawia się niemożność skierowania sprawy do wykonania. Ta właśnie 
okoliczność sprawia, że jeżeli obwiniony zmarł po wydaniu wyroku, a przed 
jego zaskarżeniem, sąd pierwszej instancji powinien postanowieniem 
umorzyć postępowanie (zob. postanowienie SN z 19 września 2006 r., III 
KK 261/06, Lex nr 196623). 
Skoro miało miejsce uprawomocnienie się pierwszoinstancyjnego 
wyroku, to siłą rzeczy wykluczona została możliwość sięgnięcia po 
rozwiązanie przewidziane w art. 62 § 1 k.p.s.w. Jakkolwiek bowiem przepis 
ten 
nakazuje 
okoliczności 
wyłączające 
orzekanie, 
które 
obejmują 
okoliczności wskazane w art. 5 § 1 k.p.s.w., uwzględniać z urzędu w 
każdym stadium postępowania, a więc na posiedzeniu po wszczęciu 
postępowania, na rozprawie przed otwarciem przewodu sądowego i po jego 
rozpoczęciu oraz po wydaniu wyroku – zarówno jeszcze w postępowaniu 
pierwszoinstancyjnym, jak i drugoinstancyjnym przed uprawomocnieniem 
się orzeczenia, to jednak z przyczyn zasadniczych omawiana instytucja nie 
może mieć już zastosowania do wyroków prawomocnych. Ich wzruszenie 
nastąpić bowiem może tylko za pomocą nadzwyczajnych środków 

 
4
zaskarżenia, to jest kasacji lub wznowienia postępowania (Rozdział 18 i 19 
Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). 
Funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku (w 
niniejszej 
sprawie 
wyroku 
skazującego) 
sprawia, 
że 
kolejnego 
postępowania przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn nie wolno 
wszczynać. Zachodzi tu wszak przeszkoda określana jako powaga rzeczy 
osądzonej (res iudicata), która ma już to aspekt formalny (dane 
rozstrzygnięcie nie może być przedmiotem zaskarżenia w trybie zwykłych 
środków odwoławczych), już to materialny (postępowanie o ten sam czyn 
tej samej osoby nie może się toczyć – ne bis in idem). Regułę tę, wyrażoną 
w art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., Sąd Rejonowy w H. w dniu 15 kwietnia 2011 r. 
ewidentnie 
złamał, 
niwecząc 
postanowieniem 
wydanym 
w 
niedopuszczalnym w takim układzie procesowym trybie, prawomocny wyrok 
skazujący. 
W podsumowaniu należało stwierdzić: w razie upływu okresu 
przedawnienia karalności tuż po wydaniu wyroku skazującego w pierwszej 
instancji, 
który 
nie 
został 
zaskarżony 
środkami 
odwoławczymi 
i 
uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z 
powodu negatywnej przesłanki procesowej przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4 
k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8 
k.p.s.w.). 
W 
tym 
stanie 
rzeczy 
Sąd 
Najwyższy 
uchylił 
zaskarżone 
postanowienie, rezygnując z oczywistych względów z wydania tzw. 
orzeczenia następczego.