III KK 195/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  5  STYCZNIA  2006  R. 
III  KK  195/05 
 
 
1. W sytuacji gdy świadek pouczony o treści uprawnień przysługują-
cych mu na podstawie m.in. art. 182 k.p.k., nie oświadcza, że korzysta z 
tego prawa ale przystępuje do składania zeznań, to brak takiego oświad-
czenia nie stanowi obrazy art. 191 § 2 k.p.k. 
2. Nie mogą zostać wykorzystane jako dowody w sprawie nie tylko 
zeznania złożone przez osobę, która skorzystała z przysługującego jej 
prawa do odmowy ich złożenia, lecz także takie jej wypowiedzi, które zło-
żone zostały przy braku świadomości osoby przesłuchiwanej, co do przy-
sługującego jej uprawnienia, w którym to przedmiocie, wobec braku sto-
sownego pouczenia, nie mogła się wypowiedzieć. 
 
Przewodniczący: sędzia SN P. Hofmański. 
Sędziowie: SN M. Sokołowski,  
WSO (del. do SN) T. Artymiuk (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Piechota. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza D. i Radosława C., skazanych z 
art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narko-
manii w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w 
dniu 5 stycznia 2006 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanych od wy-
roku Sądu Okręgowego w O., z dnia 17 czerwca 2004 r., utrzymującego w 
mocy wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 marca 2004 r.,  
 
o d d a l i ł   kasację (...). 

 
2
 
 
Z   u z a s a d n i e n i a : 
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 12 marca 2004 r., Mariusz 
D. uznany został za winnego tego, że w okresie od kwietnia 2001 r. do 
września 2002 r. w O., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z 
góry powziętego zamiaru i wbrew przepisom ustawy wprowadził do obrotu 
znaczną ilość środków psychotropowych w postaci co najmniej 500 gram 
amfetaminy, 500 tabletek ecstazy i 150 listków LSD – tj. popełnienia prze-
stępstwa określonego w art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o 
przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468 ze zm.) w zw. z art. 12 
k.k. i za to, na podstawie art. 43 ust. 3 powołanej ustawy, skazany na karę 
2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 200 
stawek dziennych w kwocie po 20 zł każda. 
Tym samym wyrokiem Radosław C. uznany został za winnego tego, 
że w okresie między kwietniem 2001 r. a wrześniem 2002 r. w O., działając 
w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i 
wbrew przepisom ustawy wprowadził do obrotu znaczną ilość środków 
psychotropowych w postaci co najmniej 500 gram amfetaminy – tj. prze-
stępstwa określonego w art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o 
przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i za to skazany, na pod-
stawie art. 43 ust. 3 wskazanej ustawy, na karę 2 lat pozbawienia wolności 
oraz grzywnę w wysokości 200 stawek dziennych w kwocie po 20 zł. każ-
da. Jednocześnie, na mocy art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., umorzono postępowa-
nie karne wobec Radosława C. o czyn polegający na tym, że w dniu 27 
stycznia 2003r. w O., wbrew przepisom ustawy, posiadał dwa woreczki fo-
liowe z zawartością śladowych ilości środków odurzających w postaci ma-
rihuany. (...) 

 
3
Powyższy wyrok zaskarżony został przez obrońcę oskarżonych. (...)  
Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r., Sąd Okręgowy w O. zaskarżo-
ny wyrok utrzymał w mocy, uznając apelacje za oczywiście bezzasadne i 
zwalniając oskarżonych od kosztów sądowych za postępowanie odwoław-
cze. 
Kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego wniósł 
obrońca skazanych Radosława C. i Mariusza D. Zaskarżył on wymienione 
orzeczenie w części dotyczącej uznania skazanych za winnych zarzuca-
nych im aktem oskarżenia czynów, zarzucając rażące „naruszenie przepi-
sów prawa procesowego: 
- art. 7 k.p.k. poprzez znaczne przekroczenie granic swobodnej oceny 
dowodów z uwagi na to, iż uwzględnione zostały i wszechstronnie prze-
analizowane jedynie dowody przemawiające na niekorzyść skazanych, 
przy nieuzasadnionej należycie dyskredytacji dowodów przemawiają-
cych na ich korzyść, nadto poprzez brak przekonującego uzasadnienia 
stanowiska Sądu Okręgowego co do przyznania wiarygodności dowo-
dom z zeznań świadków wobec szeregu niespójności, wewnętrznych 
sprzeczności i rozbieżności, które te dowody zawierały, 
- art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k. polegające na przyjęciu przez 
Sąd Okręgowy, że Sąd Rejonowy zgodnie z zasadami procedury usto-
sunkował się do zeznań świadka Beaty B., podczas gdy analiza złożo-
nych przez tego świadka zeznań w postępowaniu przygotowawczym i 
na rozprawie przed Sądem Rejonowym wskazuje na ich całkowitą roz-
bieżność i brak jakichkolwiek ustaleń Sądu Rejonowego w tym zakresie, 
tym samym Sąd Okręgowy bezpodstawnie uznał za właściwe odczyta-
nie zeznań świadka Beaty B. w niepełnym zakresie, jak również wska-
zania przyczyny tegoż odczytania mimo, że świadek w żadnym miejscu 
swych zeznań składanych przed sądem nie stwierdził, aby nie pamiętał 
okoliczności zdarzeń. Skutkowało to przede wszystkim brakiem rozwa-

 
4
żenia i wyjaśnienia wszelkich wątpliwości znajdujących się nadal w ma-
teriale dowodowym, przy jednoczesnym uznaniu, iż zeznania te są wia-
rygodnym dowodem prowadzącym do ustalenia winy oskarżonych, 
- art. 410 k.p.k. poprzez dowolne przyjęcie, iż zmienne i pozbawione wa-
loru spójności zeznania świadka Beaty B., które nadto nie zostały w 
sposób właściwy potwierdzone przez pozostały materiał dowodowy 
zgromadzony w sprawie, stanowią właściwą i wystarczającą podstawę 
dowodową w ramach czynów zarzuconych aktem oskarżenia.” 
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wy-
roku Sądu Okręgowego w O. i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Re-
jonowego w O. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania są-
dowi pierwszej instancji. 
W piśmie drugiego obrońcy skazanego Mariusza D. zatytułowanym 
„Uzupełnienie kasacji” podniesiono również naruszenie innych przepisów 
prawa procesowego w postaci: 
- art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez pominięcie przez sąd aspektu postępo-
wania, które przejawiać się powinno nie tylko w dążeniu do pociągnięcia 
do odpowiedzialności karnej, i to za wszelką cenę, jak było w przypadku 
tego postępowania w odniesieniu do oskarżonych, ale również w dąże-
niu, aby osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności, 
- art. 4 k.p.k., poprzez tendencyjne, skrajnie subiektywne rozumowanie 
Sądu, przejawiające się w całym postępowaniu i w niezadowalającym 
wskazaniu logicznych względów uznania za winnych zarzucanych im 
czynów w uzasadnieniu wyroku, 
- art. 92 k.p.k., poprzez dowolne przyjęcie za podstawę orzeczenia, wy-
kraczające daleko poza granice swobodnej oceny dowodów, w zasadzie 
zeznań jednego świadka Beaty B., które to zeznania budzą poważne 
wątpliwości w sprawie oraz z łatwością można wskazać ich elementy, 
które podważają wiarygodność zeznań, 

 
5
- art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez niezadowalające i chybione, nienawią-
zujące merytorycznie do zarzutów stawianych oskarżonym wskazanie 
przez Sąd, dlaczego fakty popełnienia przestępstw wyżej wymienionych 
skazanych określone w wyrokach sądów obu instancji uznane zostały 
za udowodnione. 
W odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w O. wniósł o jej od-
dalenie jako bezzasadnej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja okazała się niezasadna aczkolwiek, z uwagi na treść niektó-
rych zarzutów, nie można mówić o jej oczywistej bezzasadności w rozu-
mieniu art. 535 § 2 k.p.k. (...) 
Nie ulega natomiast wątpliwości, że przyznać należy częściowo rację 
skarżącym, iż na pewnym etapie postępowania doszło do naruszenia nor-
my proceduralnej, a to art. 182 § 3 k.p.k. Była to wprawdzie obraza o cha-
rakterze rażącym, nie mająca jednak w efekcie przełożenia na końcowy 
wynik postępowania, o czym niżej. 
Otóż, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego 
orzeczenia, na etapie postępowania przygotowawczego świadek Beata B, 
pomimo spełnienia w odniesieniu do jej osoby przesłanek określonych w 
art. 182 § 3 k.p.k., w czasie przesłuchań w dniach: 17 grudnia 2002 r., 13 
stycznia 2003 r. oraz 30 kwietnia 2003 r., dokonywanych przez funkcjona-
riusza policji świadka Mirosława J., nie została pouczona o przysługującym 
jej, na mocy powołanego przepisu, uprawnieniu do odmowy zeznań. Wyni-
ka to wprost z zeznań przesłuchanego w toku rozprawy świadka Mirosława 
J., który kategorycznie oświadczył, że nie pouczał wymienionej o treści 
art.182 k.p.k. Czyni to bezprzedmiotową, przynajmniej w tym zakresie, traf-
ną zresztą co do zasady, a także w odniesieniu do przesłuchania świadka 
Beaty B. przed Sądem Rejonowym, argumentację sądu odwoławczego, że 
w sytuacji gdy świadek pouczony o treści uprawnień przysługujących mu 

 
6
na podstawie m.in. art. 182 k.p.k., nie oświadcza – poprzez wyrażenie woli 
skorzystania z prawa odmowy złożenia zeznania – że chce z tego upraw-
nienia skorzystać, a następnie przystępuje do składania zeznań, to brak 
takiego oświadczenia nie stanowi naruszenia dyspozycji art. 191 § 2 k.p.k. 
Powołany przepis nakłada przecież jedynie kategoryczny obowiązek pou-
czenia świadka o prawie do odmowy złożenia zeznań, nie zawiera nato-
miast (jak zresztą i jakikolwiek inny przepis Kodeksu postępowania karne-
go) zobowiązania organu procesowego do domagania się od takiego 
świadka, nawet gdy wystąpiły określone w tym przepisie okoliczności, jed-
noznacznego oświadczenia, że nie chce on z przysługującego mu w tym 
zakresie prawa skorzystać (wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., II KKN 
152/00, LEX nr 51798). Nie zmienia to natomiast postaci rzeczy, że nie 
mogą zostać wykorzystane jako dowody w sprawie nie tylko zeznania zło-
żone przez osobę, która skorzystała z przysługującego jej prawa do odmo-
wy ich złożenia (por. postanowienie SN z dnia 20 kwietnia 2005 r., I KZP 
8/05, OSNKW 2005, z. 4, poz. 40), lecz także takie depozycje, które złożo-
ne zostały przy braku świadomości osoby przesłuchiwanej, co do obiek-
tywnie przysługującego jej uprawnienia, w którym to przedmiocie, wobec 
braku stosownego pouczenia, nie mogła się wypowiedzieć. Wykorzystując 
takie zeznania sąd nie dopuścił się jednak obrazy przywołanego w kasacji 
art. 391 § 1 k.p.k., lecz normy art. 186 § 1 in fine k.p.k., który to zarzut w 
skardze kasacyjnej nie został wyartykułowany. Co więcej, skarżący zdaje 
się całkowicie ignorować fakt, że w toku rozprawy przed sądem pierwszej 
instancji o wynikającym z art. 182 § 3 k.p.k. uprawnieniu świadek Beata B. 
była pouczona i z niego nie skorzystała, a co więcej, nawet gdyby wyraziła 
wówczas wolę odmowy składania zeznań w oparciu o powołany przepis, 
nie mogłyby być odczytane, i tym samym stanowić podstawy ustaleń fak-
tycznych w sprawie, jedynie jej zeznania złożone w postępowaniu przygo-
towawczym. Natomiast było dopuszczalne na mocy art. 391 § 2 k.p.k., od-

 
7
czytanie na rozprawie tego, co uprzednio wyjaśniał taki świadek jako 
oskarżony (podejrzany), gdyż na to zakaz dowodowy określony w art. 186 
§ 1 in fine k.p.k. się nie rozciąga (w tym przedmiocie patrz szerokie motywy 
Sądu Najwyższego zawarte w uzasadnieniu powołanego już postanowienia 
z dnia 20 kwietnia 2005 r.).  
Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, że autorzy kasacji, 
co wynika z treści zarzutu wskazującego na obrazę art. 391 § 1 k.p.k. oraz 
dotyczącej tej problematyki odpowiedniej części uzasadnienia, naruszenia 
powołanego przepisu upatrują w elementach, które w realiach niniejszej 
sprawy, w rzeczywistości nie mają znaczenia. 
O obrazie tej miałyby bowiem świadczyć takie okoliczności, jak 
wskazanie jako podstawy odczytania na rozprawie protokołów złożonych 
poprzednio przez świadka wyjaśnień w charakterze podejrzanej, art. 391 § 
1 k.p.k., zamiast prawidłowej określonej w art. 391 § 2 k.p.k., zapisanie w 
protokole rozprawy, że powodem odczytania wyjaśnień i zeznań tego 
świadka z postępowania przygotowawczego był fakt „niepamięci świadka”, 
gdy tymczasem świadek ten faktycznie „zeznał odmiennie” zaprzeczając 
swoim wcześniejszym relacjom i wręcz oświadczając przed sądem, że nie 
zna oskarżonych, niewykazanie żadnej aktywności w usunięciu sprzeczno-
ści w zeznaniach tego świadka, a wreszcie nieodczytanie wszystkich jego 
wcześniejszych relacji (wobec braku dookreślenia w kasacji należy do-
mniemywać, że chodzi o oświadczenia zawarte w protokole okazania do-
kumentacji fotograficznej, które zostały przez sąd pierwszej instancji ujaw-
nione na podstawie art. 394 § 2 k.p.k.).  
Rzeczywiście w protokole rozprawy głównej z dnia 22 września 2003 
r. część z sygnalizowanych przez skarżących zastrzeżeń znajduje odzwier-
ciedlenie, nie ulega jednak wątpliwości, że mamy w tym wypadku do czy-
nienia z nieścisłościami, lub wręcz z oczywistymi omyłkami, które w żad-

 
8
nym razie nie mogą być rozpatrywane w kategorii obrazy przepisów prawa, 
zwłaszcza zaś art. 391 § 1 k.p.k.  
I tak oczywiste jest, że podstawę odczytania poprzednio złożonych 
przez świadka wyjaśnień w charakterze oskarżonego (podejrzanego), w tej 
lub innej sprawie, stanowi art. 391 § 2 k.p.k. Powołanie się więc w protoko-
le, jako na podstawę takiego odczytania, na § 1 tego przepisu jest błędem, 
mającym jednak charakter pisarski, ponieważ de facto doszło do odczyta-
nia wcześniejszych wyjaśnień świadka, która note bene oświadczyła, że 
„potwierdza odczytane wyjaśnienia (zeznania)”, a więc w rzeczywistości do 
dopuszczalnej procesowo czynności mającej podstawę prawną we wska-
zanej wyżej normie (art. 391 § 2 k.p.k.).  
Prawdą jest również, że przyczyną odczytania depozycji świadka by-
ła okoliczność, że nie potwierdził on, rozpoczynając składanie zeznań 
przed sądem, wersji zdarzeń relacjonowanej w postępowaniu przygoto-
wawczym, a nie „niepamięć, co do szczegółów”, nie zmienia to jednak po-
staci rzeczy, iż wobec faktycznego wystąpienia okoliczności uzasadniającej 
takie odczytanie organ procesowy (w tym wypadku sąd pierwszej instancji) 
miał nie tylko prawo, lecz wręcz obowiązek skorzystania z uprawnienia 
określonego w art. 391 k.p.k. (oczywiście w niniejszej sprawie jedynie w 
zakresie wynikającym z § 2 tego przepisu, a to z powodów wyżej już omó-
wionych). 
Nie można natomiast podzielić twierdzeń autorów nadzwyczajnego 
środka zaskarżenia, że odczytanie to miało charakter wybiórczy, że sąd nie 
dążył do wyjaśnienia sprzeczności występujących pomiędzy poszczegól-
nymi relacjami świadka Beaty B., a wreszcie, że skutkowało to oparciem 
się przy orzekaniu na niepełnym materiale dowodowym, zaś pisemne mo-
tywy wyroków (zwłaszcza sądu a quo) nie zawierają rozważań pozwalają-
cych wyjaśnić przyczynę ujawnionych rozbieżności. 

 
9
Faktem jest, że wyżej wymienionej nie odczytano tego, co oświad-
czyła – jako podejrzana – do protokołu okazania dokumentacji fotograficz-
nej, zawierającej wśród innych także wizerunki oskarżonych (protokół ten 
został ujawniony wraz z samą dokumentacją zdjęciową na mocy art. 394 § 
2 k.p.k.) – w rzeczywistości jednak tożsama relacja zawarta jest w jej wyja-
śnieniach, które zostały odczytane, zaś Beata B. potwierdziła werbalnie 
fakt ich złożenia. Świadek ta wbrew wywodom skarżących, była też wzy-
wana przez przewodniczącego do wypowiedzenie się odnośnie przyczyny 
zmiany wcześniejszych relacji i wyjaśnienia zachodzących sprzeczności 
(art. 391 § 3 k.p.k. w zw. z art. 389 § 2 k.p.k.), jednak wobec jej postawy 
przed sądem, w tym także we własnej toczącej się odrębnie sprawie (po-
twierdziła jedynie, że są to jej wyjaśnienia, podpisała je ale nie wie dlacze-
go, nikt nie wywierał na nią nacisków i w efekcie odmówiła ustosunkowania 
się do kwestii, dlaczego wcześniej pomówiła tych oskarżonych oświadcza-
jąc, że „nic do dodania nie ma”), rozwiązanie powstałego problemu przez 
nią samą nie wchodziło w grę. Właśnie taka postawa wymienionej spowo-
dowała, że zarówno Sąd Rejonowy, jak i następnie Sąd Okręgowy, prze-
ważającą część swoich rozważań poświęciły, czego skarżący zdają się nie 
zauważać, właśnie relacjom składanym przez świadka Beatę B., słusznie 
konstatując, że walor wiarygodności przyznać należy tym, które zostały 
złożone w początkowej fazie postępowania. 
Dokonana przez sąd meriti i zaakceptowana przez sąd odwoławczy 
ocena wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, była więc nie 
tylko poprzedzona ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu oko-
liczności sprawy i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia do 
prawdy oraz stanowiła wyraz rozważenia wszystkich okoliczności przema-
wiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonych, lecz także 
uwzględniała zasady logicznego rozumowania oraz wskazania wiedzy i do-
świadczenia życiowego, a tym samym mieściła się w granicach swobodnej 

 
10
oceny tych dowodów. Obrońcy w skargach kasacyjnych nie wykazali, aby 
którykolwiek z powyższych warunków nie został w prawomocnym wyroku 
dotrzymany, a zatem wiodący w kasacji i jej uzupełnieniu zarzut obrazy art. 
7 k.p.k., nie mógł w realiach niniejszej sprawy stanowić przyczyny wzru-
szenia prawomocnego orzeczenia. Wnioskowania takiego nie może zmie-
nić i to, że podstawy ustaleń faktycznych nie mogły stanowić zeznania 
świadka Beaty B. złożone w postępowaniu przygotowawczym, a odebrane 
z naruszeniem art. 182 § 3 k.p.k. Treść tych zeznań, pokrywa się bowiem 
w pełni z relacjami wymienionej zawartymi we wcześniejszych wyjaśnie-
niach, które po ich odczytaniu na podstawie art. 391 § 2 k.p.k., stały się 
przecież pełnowartościowym materiałem dowodowym, poddanym następ-
nie, w uzasadnieniach obu kwestionowanych w kasacji orzeczeń, wnikliwej 
i zasługującej na akceptację ocenie. Z uwagi na niezwykle drobiazgowy 
sposób w jaki sąd pierwszej instancji odniósł się do wyjaśnień i zeznań 
świadka Beaty B. omawiając m.in. występujące w tych relacjach rozbieżno-
ści, co wyklucza traktowanie ich wyłącznie, jak tego chcieliby skarżący, w 
kategoriach „pomówienia” oraz wnikliwą analizę tej części motywów orze-
czenia sądu a quo zawartą w uzasadnieniu Sądu Okręgowego, skonstato-
wać należy, i to bez potrzeby powielania zawartej w tych uzasadnieniach 
argumentacji, że dokonana w niniejszej sprawie ocena dowodów jest traf-
na, mieszcząc się w granicach zakreślonych przez przepis art. 7 k.p.k., zaś 
stwierdzona przez Sąd Najwyższy obraza prawa procesowego (art. 182 § 3 
k.p.k.), aczkolwiek o charakterze rażącym, nie miała „istotnego wpływu na 
treść orzeczenia” (art. 523 § 1 k.p.k.). 
W tym stanie rzeczy nie można było też mówić o obrazie art. 5 § 2 
k.p.k. Warunkiem prawidłowego formułowania zarzutu obrazy tego przepi-
su jest bowiem nie tyle istnienie rozbieżności bądź sprzeczności co do fak-
tów wynikających z przeprowadzonych dowodów, które mogą być usunięte 
w drodze prawidłowej ich oceny, lecz powzięcie przez organ procesowy 

 
11
rzeczywistych wątpliwości, których pomimo zachowania zasady obiektywi-
zmu i swobodnej oceny dowodów usunąć się nie udało, a mimo to roz-
strzygnięto je i to na niekorzyść oskarżonego. Nie może natomiast być 
mowy o naruszeniu art. 5 § 2 k.p.k. wówczas, gdy wątpliwości takie zgła-
sza, jak w niniejszej sprawie, jedynie autor skargi kasacyjnej, a nie miał ich 
orzekający w takiej sprawie sąd.