III KK 177/05

WYROK  Z  DNIA  7  LISTOPADA  2005  R. 
III  KK  177/05 
 
 
Przesłanki stosowania art. 553 § 1 k.p.k. należy odnieść do wypad-
ków fałszywego samooskarżenia lub poplecznictwa, a nie do takich wyja-
śnień nieprawdziwych oskarżonego, które stanowią realizację prawa do 
obrony. 
 
Przewodniczący: sędzia SN L. Misiurkiewicz (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: J. Dołhy, P. Kalinowski.  
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Pogorzelski. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława K., w przedmiocie odszkodo-
wania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie i zatrzymanie, 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 7 listopada 2005 r., ka-
sacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść wnio-
skodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 14 października 2004 
r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 28 maja 
2004 r.,  
 
u c h y l i ł   zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Okrę-
gowego w G.  i   p r z e k a z a ł   sprawę sądowi pierwszej instancji do po-
nownego rozpoznania.  
 
 
 
 

 
2
U Z A S A D N I E N I E 
 
Stanisław K. został zatrzymany w dniu 25 czerwca 1999 r., jako po-
dejrzany o dokonanie zabójstwa Danuty U., w wyniku uzyskania anonimo-
wej informacji telefonicznej, że to on jest prawdopodobnym sprawcą prze-
stępstwa. Po dokonaniu przeszukania u podejrzanego i jego dwukrotnym 
przesłuchaniu przez  Policję  i Prokuratora w dniach 25 i 27 czerwca 1999 
r. oraz po przedstawieniu mu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 148 § 
1 k.k., wyżej wymieniony został zwolniony w dniu 27 czerwca 1999 r.  
Stanisław K. ponownie został zatrzymany w dniu 15 lipca 1999 r., a 
następnego dnia uzupełniono mu zarzuty o dodatkowy czyn z art. 207 § 1 
k.k. Na wniosek Prokuratora Rejonowego w P., Sąd Rejonowy w W., po-
stanowieniem z dnia 16 lipca 1999 r., zastosował wobec niego środek za-
pobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania do dnia 16 paździer-
nika 1999 r. W dniu 30 września 1999 r. przedłużono okres stosowania 
tymczasowego aresztowania do dnia 16 stycznia 2000 r., zarządzając jed-
nocześnie przeprowadzenie badań sądowopsychiatrycznych podejrzane-
go połączonych z obserwacją w ZOZ Zakładu Karnego w Ł. Postanowie-
niem z dnia 2 grudnia 1999 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w P. uchy-
lił środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i zasto-
sował wobec podejrzanego dozór Policji oraz zakaz opuszczania kraju, 
uzasadniając swoją decyzję wykonaniem większości czynności śledczych i 
przeprowadzeniem 
niezbędnej 
w 
sprawie 
obserwacji 
sądo-
wopsychiatrycznej. Prokurator wskazał, że zarzut popełnienia przez po-
dejrzanego zbrodni pozostaje nadal aktualny, ale wzgląd na warunki osobi-
ste, a w szczególności stan zdrowia podejrzanego uzasadniają zmianę 
środka zapobiegawczego na łagodniejszy. 
W dniu 23 lutego 2000 r. Prokurator Rejonowy w P. zamknął śledz-
two i sprawę przekazał wraz z aktem oskarżenia w dniu 30 marca 2000 r. 

 
3
do Sądu Okręgowego w G. W dniu 14 sierpnia 2002 r. Sąd pierwszej in-
stancji uniewinnił Stanisława K. od popełnienia zbrodni z art. 148 § 1 k.k., 
uznając go jednocześnie winnym popełnienia czynu z art. 207 § 1 k.k., i 
skazał go za ten czyn na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat oraz grzywnę w wysokości 100 
stawek dziennych po 10 zł każda. Jednocześnie na poczet orzeczonej 
grzywny zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 25 czerwca 
1999 r. do dnia 2 grudnia 1999 r. 
W wyniku apelacji Sąd Apelacyjny w G., wyrokiem z dnia 2 paździer-
nika 2003 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na poczet orze-
czonej kary grzywny zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania i tymczaso-
wego aresztowania od dnia 25 czerwca 1999 r. do dnia 27 czerwca 1999 
r., i od dnia 15 lipca 1999 r. do dnia 30 sierpnia 1999 r., w pozostałej części 
zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. 
Stanisław K. wystąpił do Sądu Okręgowego w G. z wnioskiem o za-
sądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa kwoty 25 000 zł tytułem od-
szkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe 
aresztowanie. Wyrokiem z dnia 28 maja 2004 r. Sąd Okręgowy w G. roz-
strzygając na podstawie art. 552 § 4 k.p.k., art. 553 § 1 k.p.k. i art. 554 § 2 
k.p.k., oddalił wniosek Stanisława K. 
Zdaniem Sądu Okręgowego w G., to zawinione zachowanie wnio-
skodawcy spowodowało wydanie niekorzystnego dla niego orzeczenia w 
przedmiocie tymczasowego aresztowania, bowiem złożył on wyjaśnienia, 
które w toku weryfikacji ich przez organy ścigania okazały się nieprawdziwe 
(informacje dotyczące jego alibi). Jak nadto podkreślił Sąd pierwszej in-
stancji kolejne postanowienia w kwestii tymczasowego aresztu wskazywa-
ły, że podstawową przesłanką stosowania tego środka zapobiegawczego 
była obawa matactwa. Kiedy obawa ta upadła nastąpiło natychmiastowe 
uchylenie tymczasowego aresztowania. Z tych też powodów, zdaniem Są-

 
4
du, w sprawie zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność od-
szkodowawczą Skarbu Państwa, określona w art. 553 § 1 k.p.k.  
Sąd Apelacyjny w G., po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez peł-
nomocnika wnioskodawcy, wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. utrzy-
mał w mocy zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Jak wynika z 
uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji wydany przez Sąd Okręgowy 
wyrok, „przy przyjęciu wskazanej w nim podstawy rozstrzygnięcia, może 
budzić wątpliwości interpretacyjne”, których „nie rozstrzygają pisemne mo-
tywy zaskarżonego orzeczenia”.  
Jednakże w ocenie Sądu drugiej instancji, zastosowanie wobec Sta-
nisława K. tymczasowego aresztowania nie nastąpiło z obrazą przepisów 
rozdziału 27 i 28 Kodeksu postępowania karnego wobec okoliczności, któ-
re w początkowym stadium postępowania przygotowawczego w określo-
nym stopniu uprawdopodobniały popełnienie przez wnioskodawcę prze-
stępstwa z art. 148 § 1 k.k., a następnie także czynu z art. 207 § 1 k.k., za 
który został skazany. 
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w G. zaskarżył, w trybie kasacji, 
na korzyść Stanisława K. Rzecznik Praw Obywatelskich i zarzucając: 
„rażące naruszenie prawa karnego procesowego, mające istotny wpływ na 
treść orzeczenia, mianowicie art. 4 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 552 § 4 k.p.k. 
poprzez zaniechanie uwzględnienia przez Sąd odwoławczy istotnych oko-
liczności sprawy mogących przemawiać na korzyść wnioskodawcy, w 
szczególności tego, że: 
 Sąd Apelacyjny w G. w wyroku z dnia 2 października 2003 r. zmienił wy-
rok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zaliczył Stanisławowi K. 
na poczet orzeczonej kary grzywny okres rzeczywistego pozbawienia 
wolności od dnia 25 czerwca 1999 r. do dnia 27 czerwca 1999 r. i od 
dnia 15 lipca 1999 r. do dnia 30 sierpnia 1999 r. uznając, że rozstrzy-
gnięcie Sądu pierwszej instancji o zaliczeniu na poczet kary grzywny 

 
5
okresu tymczasowego aresztowania od 25 czerwca 1999 r. do 2 grudnia 
1999 r. było błędne, co w efekcie doprowadziło do zaliczenia na poczet 
kary grzywny wymierzonej wnioskodawcy tylko części okresu rzeczywi-
stego pozbawienia wolności w sprawie, 
 wnioskodawca został uniewinniony prawomocnym wyrokiem od popeł-
nienia jednego z zarzucanych mu przestępstw, tj. czynu z art. 148 § 1 
k.k., a zarzut popełnienia tej zbrodni miał bezpośredni wpływ na zasto-
sowanie i stosowanie wobec wnioskodawcy środka zapobiegawczego w 
postaci tymczasowego aresztowania, co w konsekwencji doprowadziło 
do niezasadnego utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku Sądu 
pierwszej instancji, na mocy którego oddalono wniosek Stanisława K. o 
zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia za 
niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowania go w sprawie Sądu 
Okręgowego w G.”, 
wniósł -  
„o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy orze-
czenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu 
w G. do ponownego rozpoznania”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna.  
Sąd Apelacyjny utrzymując w mocy wyrok Sądu Okręgowego oddala-
jący wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośću-
czynienia jednocześnie nie podzielił – i słusznie – przyjętej przez Sąd 
pierwszej instancji podstawy rozstrzygnięcia podnosząc, że może ona „bu-
dzić wątpliwości interpretacyjne”, w szczególności w odniesieniu do zasto-
sowania treści art. 553 § 1 k.p.k. W tych rozważaniach Sądu odwoławcze-
go zabrakło jednak klarownej interpretacji przesłanek wynikających z powo-
łanego przepisu. Wynika z niego wprost, że przepis § 1 wyłącza prawo 
skazanego, a także tymczasowo aresztowanego lub zatrzymanego do od-

 
6
szkodowania, jeżeli w zamiarze wprowadzenia w błąd  organu procesowe-
go złożył fałszywe wyjaśnienia lub fałszywe zawiadomienie o popełnieniu 
przestępstwa, którego nie popełnił i spowodował tym niekorzystne dla sie-
bie rozstrzygnięcie w kwestii zatrzymania, tymczasowego aresztowania. 
Takiego zarzutu wnioskodawcy w świetle motywów Sądu pierwszej 
instancji – co dostrzega Sąd odwoławczy – postawić nie można. To, że za-
trzymany, a następnie tymczasowo aresztowany stara się w swoich wyja-
śnieniach przedstawić – w ramach prawa do obrony – okoliczności, które 
nie do końca pokrywają się z ustaleniami organu procesowego, a są wyni-
kiem czasami obiektywnej niemożności „rozliczenia się” w czasie z tym co 
robił, z kim miał kontakt w dacie zdarzenia, nie świadczą jeszcze o tworze-
niu fałszywego alibi i celowym wprowadzaniu w błąd organu ścigania lub 
sądu. Z motywów orzekających w sprawie Sądów, oceniających wyjaśnie-
nia oskarżonego (wnioskodawcy) wynika, że wiele faktów i okoliczności, 
które podawał w stadium postępowania przygotowawczego dla wykazania 
swojego alibi znajdowało pokrycie w ustalonych faktach. Nie ulega wątpli-
wości, że w art. 553 § 1 k.p.k. nie chodzi o takie wyjaśnienia oskarżonego, 
które mieszczą się w jego prawie do obrony; podejrzany czy skazany może 
w ogóle nie składać wyjaśnień. 
Przesłanki do zastosowania art. 553 § 1 k.p.k. należy odnieść do 
przypadków fałszywego samooskarżenia, poplecznictwa, a nie takich wyja-
śnień oskarżonego, choćby nie do końca prawdziwych, które są obroną 
przed zarzutem. 
I właśnie taka przesłanka braku podstaw do zastosowania – w wy-
padku wnioskodawcy – art. 553 § 1 k.p.k. powinna wynikać wprost z moty-
wów Sądu odwoławczego. 
Odrzucając, choć w sposób mało czytelny, jej istnienie Sąd Apelacyj-
ny w zaskarżonym kasacją wyroku stara się wykazać, że inne racje prze-
mawiają za oddaleniem wniosku i w konsekwencji utrzymaniem w mocy 

 
7
zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Racje te są jednak nie-
przekonywające i oparte na nie do końca dostrzeżonych oraz ocenionych 
istotnych okolicznościach, przy czym sposób uzasadnienia orzeczenia jest 
wyjątkowo nieklarowny. 
Podstawowy jednak argument błędnego rozumowania Sądu odwo-
ławczego polega na prezentowaniu poglądu, że stosowanie środka zapo-
biegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, a wcześniej zatrzy-
mania, oskarżonego nie można uznać za niewątpliwie niesłuszne (art. 552 
§ 4 k.p.k.) wobec skazania wnioskodawcy za czyn z art. 207 § 1 k.k. na ka-
rę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i karę 
grzywny. 
Nie ulega przecież wątpliwości, że zatrzymanie, a następnie tymcza-
sowe aresztowanie Stanisława K. związane było wyłącznie, jak wynika to z 
treści wszystkich postanowień dotyczących tego środka zapobiegawczego, 
z zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. Również uchylenie 
tymczasowego aresztowania w stadium postępowania przygotowawczego 
dotyczyło wyłącznie tego zarzutu. 
Właśnie do tego zarzutu Sąd pierwszej instancji ograniczył swoje 
rozważania w przedmiocie zasadności stosowania tymczasowego aresz-
towania, odnoszące ocenę wyjaśnień oskarżonego (wnioskodawcy) na 
gruncie przesłanek z art. 553 § 1 k.p.k.  
To w odniesieniu do przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. Sąd Okręgowy 
w wyroku, utrzymanym przez Sąd Apelacyjny, a zaskarżonym kasacją, po-
wołuje się na wyjaśnienia Stanisława K., jako – w ocenie tego Sądu – fał-
szywe, w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. 
Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 2 października 2003 r., utrzy-
mując w mocy zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie unie-
winnienia oskarżonego od popełnienia przestępstwa z art. 148 § 1 k.k., 
jednocześnie zmienił zaskarżony wyrok w odniesieniu do czynu z art. 207 § 

 
8
1 k.k. w ten sposób, że na poczet orzeczonej kary grzywny za ten czyn za-
liczył oskarżonemu okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od 
dnia 25 czerwca 1999 r. do dnia 27 czerwca 1999 r. i od dnia 15 lipca 1999 
r. do dnia 30 sierpnia 1999 r., nie wypowiadając się w przedmiocie tymcza-
sowego aresztowania za okres od dnia 31 sierpnia 1999 r. do dnia 2 grud-
nia 1999 r. 
Sąd Apelacyjny w G. w zaskarżonym kasacją wyroku okoliczności 
wyżej podniesione zupełnie pomija. 
Wszystkie rozważania Sądu Apelacyjnego prowadzone są w ode-
rwaniu od uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1999 r., po-
wszechnie respektowanej (I KZP 27/99, OSNKW 1112/1999, poz. 72), w 
której wyraźnie podkreśla się, że nie budzi wątpliwości, iż odpowiedzial-
ność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego 
aresztowania opiera się na zasadzie ryzyka, a niesłusznym jest tu areszto-
wanie, które było stosowane z obrazą przepisów rozdziału 28 Kodeksu po-
stępowania karnego oraz aresztowanie powodujące dolegliwość, której po-
dejrzany (oskarżony) nie powinien doznać w świetle całokształtu okoliczno-
ści ustalonych w sprawie, a także – w szczególności – prawomocnego jej 
rozstrzygnięcia. 
Z tych wszystkich względów, uznając kasację za zasadną, Sąd Naj-
wyższy uchylił zaskarżony kasacją wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok 
Sądu Okręgowego w G., przekazując sprawę temu ostatniemu Sądowi do 
ponownego rozpoznania, celem dokładnego rozważenia wszystkich pod-
niesionych wyżej okoliczności, nie będących przedmiotem dostatecznej 
oceny w dotychczasowym postępowaniu.