III KK 160/11

Sygn. akt III KK 160/11 
 
 
P O S T A N O W I E N I E 
Dnia 15 grudnia 2011 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Michał Laskowski 
 
 
SSN Zbigniew Puszkarski  
 
 
 
 
Protokolant Barbara Szenk  
przy udziale pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej oraz prokuratora 
Prokuratury Generalnej Beaty Mik 
 
w sprawie D. D. 
oskarżonego z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 3 k.k. 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie 
w dniu 15 grudnia 2011 r., 
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej 
od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 10 marca 2011 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego z 
dnia 22 maja 2009 r.,  
oddala kasację, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego 
obciąża oskarżycielkę subsydiarną K.B.  
 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 

 
2
D. D. został oskarżony przez oskarżycielkę posiłkową subsydiarną K. B, o 
to, że „w nocy z 19 na 20 listopada 2006 r. na skrzyżowaniu drogi O. – B. z 
drogą B. – S. przekroczył uprawnienia jako funkcjonariusz sztabu policji 
Komendy Miejskiej Policji w O. polegające na oddaniu trzech strzałów z broni 
palnej – pistoletu – w kierunku pojazdu Ford Eskort o nr rej /.../, co 
spowodowało u kierowcy tego samochodu P. B. ranę postrzałową w okolicy 
potylicznej prawej pochodzącą od zrykoszetowanego pocisku, w wyniku czego 
wymieniony doznał obrażeń ciała w postaci wieloodłamowego złamania kości 
czołowej, masywnego obrzęku tkanki mózgowej, ostrej niewydolności 
krążeniowo-oddechowej w przebiegu doznanego urazu mózgu po postrzale z 
następowym rozmiękaniem mózgu i tzw. śmiercią pnia mózgu, skutkujących w 
konsekwencji jego zgonem w dniu 2 grudnia 2006 r.”, to jest o czyn z art. 231 § 
1 k.k. w zb. z art. 156 § 3 k.k.  
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 22 maja 2009 r., uniewinnił D. D. od 
zarzucanego mu czynu, zakwalifikowanego z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 
3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., zaś kosztami postępowania obciążył 
oskarżycielkę subsydiarną.  
Apelacje od tego wyroku wnieśli jej pełnomocnicy.  
W skardze adw. W. W. zarzucił: 
„1) obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 pkt 
1 ustawy o policji przez przyjęcie, iż istniały przesłanki do użycia broni oraz iż 
w tej konkretnej sytuacji nie było konieczności wezwania „stój – bo strzelam" 
oraz oddania strzału ostrzegawczego, 
2) obrazę przepisów postępowania, które miały wpływ na treść 
orzeczenia, a w szczególności: a) art. 424 § 1 k.p.k. polegającą na 
nieuzasadnieniu wyroku w całości, a w szczególności poprzez pominięcie 
omówienia szeregu dowodów, w tym dowodu z eksperymentu procesowego, 
zeznań świadka K. F., pisma Komendy Miejskiej Policji odnośnie obszaru 
patrolowania przez oskarżonego i jego partnerkę, podczas gdy prawidłowo 

 
3
sporządzone uzasadnienie powinno umożliwić przeprowadzenie kontroli 
instancyjnej procesu, który doprowadził sąd orzekający do określonych 
wniosków w przedmiotowej sprawie,  
b) art. 366 § 1 k.p.k. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności 
sprawy, w tym okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa”. 
Natomiast adw. A. S. zarzucił: 
1. 
„obrazę przepisów postępowania karnego tj. art. 201 k.p.k., poprzez 
brak przeprowadzenia dodatkowej opinii biegłego i oddalenie wniosku 
oskarżyciela posiłkowego w tym przedmiocie, co miało wpływ na treść 
orzeczenia, gdyż przeprowadzona w postępowaniu sądowym opinia biegłego J. 
K., której przedmiotem była rekonstrukcja zdarzenia, była niepełna i niejasna”, 
2. 
 „błędy w ustaleniach faktycznych które miały wpływ na treść 
zapadłego orzeczenia, polegające na przyjęciu, iż ze strony pokrzywdzonego i 
jego samochodu groziło policjantom i osobom trzecim niebezpieczeństwo”.  
Skarżący się wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie 
sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. 
Wyrokiem z dnia 13 października 2009 r., Sąd Apelacyjny utrzymał w 
mocy zaskarżony wyrok, obciążając oskarżycielkę subsydiarną kosztami 
sądowymi postępowania odwoławczego. 
Od powyższego wyroku kasacje wywiedli ci sami pełnomocnicy 
oskarżycielki subsydiarnej. 
Pierwszy z nich (adw. W. W.) zarzucił:  
„1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 17 
ust. 1 pkt 1 ustawy o policji oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady 
Ministrów z dnia 19 lipca 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków 
postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia 
broni przez oddziały i pododdziały zwarte policji (Dz. U. nr 135, poz. 1132) 
przez niezasadne zaakceptowanie przez Sąd Odwoławczy, iż istniały przesłanki 
do użycia broni oraz iż nie było konieczności wezwania „stój bo strzelam" oraz 

 
4
oddania strzału ostrzegawczego, a ponadto nieokreślenia na jakiej zasadzie 
oskarżony mógł odstąpić od wymogów określonych w rozporządzeniu, 
2. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść 
orzeczenia, a w szczególności art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. przez 
niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia czym kierował się Sąd 
wydając wyrok i dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za niezasadne, a w 
szczególności niezasadne zaakceptowanie braku omówienia przez Sąd I 
instancji szeregu dowodów, w tym dowodu z zeznań świadka K. F., pisma 
Komendy Miejskiej Policji, eksperymentu procesowego”. 
Drugi pełnomocnik (adw. A. S.) podniósł zarzut rażącego naruszenia 
prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść wyroku, to jest „art. 458 
k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nienależyte rozważenie zarzutów 
pełnomocników oskarżycielki posiłkowej subsydiarnej podniesionych w 
apelacjach, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy wyroku 
Sądu meriti, który zapadł z rażącym naruszeniem art. 366 § 1 k.p.k. i art. 201 
k.p.k. oraz art. 7 k.p.k., polegającym na niewyjaśnieniu wszelkich istotnych 
okoliczności sprawy - dokładnego przebiegu zdarzenia objętego zarzutem, 
kwestii dopuszczenia się rażących zaniedbań w trakcie wykonywania czynności 
w postępowaniu przygotowawczym przez funkcjonariuszy Policji Komendy 
Miejskiej 
w 
O., 
mających 
na 
celu utrudnianie 
działania 
wymiaru 
sprawiedliwości 
i 
rzeczywistego 
wpływu 
tych 
zaniedbań na 
wynik 
postępowania - oraz na nieprzeprowadzeniu dowodu z dodatkowej opinii 
biegłego i oparciu się w zakresie rekonstrukcji zdarzenia na opinii, która nie 
uwzględniała wszelkich możliwych wariantów przebiegu zdarzenia i istotnych 
jego okoliczności, a także na dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki ocenie 
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, poprzez oparcie ustaleń 
faktycznych na sprzecznych ze sobą relacjach świadków /.../ i wyjaśnieniach 
oskarżonego oraz odmówienie przymiotu wiarygodności zeznaniom świadka M. 
G. tylko na tej podstawie, iż nie korespondowały one z relacjami wskazanych 

 
5
wyżej świadków, wyjaśnieniami oskarżonego oraz niepełnymi opiniami 
biegłych”. 
W obu kasacjach zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i 
przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. 
Prokurator na rozprawie kasacyjnej poparł kasację adw. W. W. co do 
naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i 457 § 3 k.k. w związku z pierwszym zarzutem 
jego apelacji. 
Wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt III KK 42/10, Sąd 
Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego 
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. 
W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że kasacja 
sporządzona przez adw. A. S.  jest oczywiście bezzasadna. Tak też ocenił 
zarzuty kasacji wniesionej przez adw. W. W. z wyjątkiem zarzutu rażącego 
uchybienia art. 433 § 2 k.p.k., które mogło mieć istotny wpływ na treść 
zaskarżonego 
wyroku 
w 
postaci 
niedostrzeżenia 
i 
w 
rezultacie 
nieustosunkowania się do zarzutu apelacji wskazującego, że oskarżony w 
przyjętym stanie faktycznym, nie był zwolniony z obowiązku oddania strzału 
ostrzegawczego. Sąd kasacyjny uznał, że o ile nakazane przez § 3 ust. 1 pkt 2 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 r. w sprawie 
szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej 
przez policjantów... (Dz. U. Nr 135, poz. 1132) postąpienie w postaci wezwania 
„stój bo strzelam” można by wywieść z wcześniejszego zachowania 
oskarżonego, polegającego na powtarzaniu słów „stój – policja” i trzymaniu 
wyprostowanej lewej ręki w kierunku kierowcy, a prawej ręki na kaburze broni, 
to powinność oddania strzału ostrzegawczego, przed strzelaniem w kierunku 
opon samochodu pokrzywdzonego, była niewątpliwa. Dalej wskazał, iż 
niewykonanie 
któregoś 
z 
nakazów 
wymienionych 
w 
wspomnianym 
rozporządzeniu należy rozpatrywać przez pryzmat niedopełnienia obowiązków, 
o których mowa w art. 231 § 1 albo § 3 k.k. w zależności od okoliczności 

 
6
sprawy. Następnie zaktualizuje się potrzeba dokonania przez Sąd odwoławczy 
oceny istnienia związku przyczynowego między zachowaniem oskarżonego, a 
zaistniałym skutkiem. 
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 
marca 2011 r. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. 
Od powyższego wyroku kasację wywiódł pełnomocnik oskarżycielki 
posiłkowej subsydiarnej, który zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść 
oskarżonego.  
Autor kasacji zarzucił: 
„1.rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść 
orzeczenia, a w szczególności art. 442 § 3 k.p.k. przez nieuwzględnienie 
zapatrywań prawnych i wskazań Sądu Najwyższego przy ponownym 
rozpoznaniu sprawy, w szczególności przez ustalenie, iż mimo że użycie broni 
nastąpiło w fazie ucieczki i z punktu formalno - prawnego określonego w § 3 
ust. 1 pkt 1 i 3 użycie broni w teorii powinno być poprzedzone wydaniem 
komend oraz strzału ostrzegawczego opisanych w cytowanym przepisie, to 
jednak zaniechanie wydania tych komend oraz strzału nie jest równoznaczne z 
popełnieniem przez D. D. przestępstwa, mimo iż Sąd Najwyższy w wyroku z 
dnia 22 września 2010 III KK 42/10 stwierdził, iż w razie pościgu policjant musi 
oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, a niewykonanie któregoś z 
nakazów wymienionych w rozporządzeniu należy rozpatrywać przez pryzmat 
niedopełnienie obowiązków, o których mowa w art. 231 k.k., 
2.rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść 
orzeczenia, a w szczególności art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w 
związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o policji oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 w sprawie szczegółowych 
warunków postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad 
użycia broni przez oddziały i pododdziały zwarte policji ( Dz. U. nr 135, poz. 1 
132) przez niezasadne zaakceptowanie przez Sąd Odwoławczy, iż istniały 

 
7
przesłanki do użycia broni oraz, iż nie było konieczności wezwania „stój bo 
strzelam" oraz oddania strzału ostrzegawczego, 
3. 
rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na 
treść orzeczenia, a w szczególności art. 2 ust. 2 lit. b Europejskiej Konwencji o 
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ( Dz. U. 1993 Nr 61, poz. 
284) przez ustalenie, iż strzelanie do uciekającego samochodu jest dopuszczalne 
oraz, iż można użyć broni palnej mimo niespełnienia wszystkich wymagań 
formalnych (wezwania do zatrzymania, strzału ostrzegawczego).” 
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie 
zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu 
Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I 
instancji. 
Na rozprawie kasacyjnej przedstawiciel Prokuratury Generalnej wniósł o 
oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. 
Sąd Apelacyjny nie obraził art. 442 § 3 k.p.k., z którego treści wynika, że 
zapatrywania prawne i wskazania sądu odwoławczego, co do dalszego 
postępowania są wiążące dla sądu, któremu sprawę przekazano do ponownego 
rozpoznania. Przepis ten stanowi wyjątek od samodzielności jurysdykcyjnej 
sądu, ale nie od zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd Najwyższy nie wskazał 
na potrzebę  uzupełnienia materiału dowodowego, czy sprawdzenia i 
wyjaśnienia nasuwających się wątpliwości. Natomiast, jak już wspomniano 
jednoznacznie wyjaśnił, iż zebrane dowody świadczą o tym, że użycie broni 
przez D. D. nie nastąpiło w czasie, kiedy pokrzywdzony dokonywał 
bezpośredniego i bezprawnego zamachu na oskarżonego i B. B., ale tuż po tym, 
kiedy P. B. rozpoczął kolejny etap ucieczki, czyli w fazie pościgu, w toku 
którego użycie broni winno być poprzedzone nie tylko wezwaniem „stój – bo 
strzelam”, ale też strzałem ostrzegawczym w bezpiecznym kierunku. 

 
8
Zapatrywanie to przyjął Sąd Apelacyjny, który po pewnych spekulacjach 
myślowych niewątpliwie inaczej niż Sąd I instancji ustalił, „że zachowanie P. B. 
weszło już w fazę ucieczki i z punktu formalnoprawnego, określonego w § 3 ust. 
1 pkt 1 – 3, użycie broni w teorii powinno być poprzedzone wydaniem komend 
oraz strzału ostrzegawczego opisanych w cyt. przepisie”. Oczywiście chodzi o § 
3 ust. 1 pkt 1–3 przedstawionego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z 
dnia 19 lipca 2005 r. Sąd odwoławczy wykonał w ten sposób szczegółowo 
wskazanie Sądu Najwyższego. 
Następnie zrealizował zalecenie oceny tego uchybienia oskarżonego przez 
pryzmat znamion art. 231 k.k. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Sąd 
Apelacyjny stwierdził, że „nie dopatruje się ... związku przyczynowego 
pomiędzy zaniechaniem oskarżonego w tym przedmiocie, a nieszczęśliwym 
użyciem broni. Ponadto opisane wyżej uwarunkowanie motywacyjne 
zachowania oskarżonego, skierowane na ochronę ewidentnie zagrożonych 
działaniem P. B. dóbr, nie pozwalają dopatrzeć się w inkryminowanym 
zachowaniu D. D. cech zawinienia, nawet w postaci nieumyślnej, poprzez 
określone w art. 231 § 1 k.k. „działanie na szkodę interesu publicznego lub 
prywatnego”. 
Rzeczywiście Sąd Najwyższy w wyrokach dotyczących przestępstw z art. 
231 k.k. niezmiennie wywodzi, że strona przedmiotowa omawianego 
przestępstwa nie wyczerpuje się w przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu 
obowiązków. Do jego znamion należy również „działanie na szkodę interesu 
publicznego lub prywatnego”, rozumiane jako niebezpieczeństwo jej nastąpienia 
lub też rzeczywiste nastąpienie istotnej szkody (art. 231 § 3 k.k.). W obydwu 
przypadkach powstaje tu problem związku przyczynowego między czynem a 
grożącą lub rzeczywistą szkodą. Odpowiedzialność za skutek, wchodzi w grę 
tylko wtedy, gdy w zaistniałym skutku urzeczywistniło się właśnie to stworzone 
przez sprawcę niebezpieczeństwo, którego powstaniu miało zapobiec 
przestrzeganie normy. Nasza wiedza i doświadczenie życiowe nie pozwalają na 

 
9
stwierdzenie, że zachowanie oskarżonego było działaniem na szkodę interesu 
społecznego lub prywatnego (por. J. Giezek, Przyczynowość oraz przypisanie 
skutku w prawie karnym, Wrocław 1994, s. 42). 
Dla przypisania popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. 
konieczne jest też ustalenie strony podmiotowej w odniesieniu do całości 
zachowania sprawcy opisanego w tym przepisie. A zatem funkcjonariusz 
publiczny musi obejmować swoim zamiarem zarówno przekroczenie uprawnień 
lub niedopełnienie obowiązków, jak i to, że działa na szkodę interesu publicznego 
lub prywatnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2003 r., OSNKW 
2003, z. 5–6, poz. 53). Oskarżony strzelając, bez wcześniejszego oddania strzału 
ostrzegawczego nie działał w celu pozbawienia życia pokrzywdzonego, ani nie 
przewidywał i nie mógł przewidzieć takiego skutku nieszczęśliwego zbiegu 
okoliczności. Jak trafnie ustaliły Sądy, zamiarem oskarżonego było zatrzymanie 
P. B., drastycznie łamiącego przepisy prawa karnego. 
Niezrozumiały jest drugi zarzut kasacji rażącego naruszenia art. 433 § 2 
k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o policji, 
przez niezasadne zaakceptowanie przez Sąd odwoławczy, iż istniały przesłanki 
do użycia broni bez konieczności wezwania „stój bo strzelam” oraz oddania 
strzału ostrzegawczego. Przecież Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku 
kasacyjnego wyraźnie stwierdził, iż D. D. spełnił wymóg wezwania „stój bo 
strzelam”, natomiast Sąd Apelacyjny ustalił, iż oskarżony użył broni w czasie 
pościgu, a nie jak sugeruje Autor kasacji w obronie własnej i B. B. Ustalił więc, 
że oskarżony nie dopełnił obowiązku oddania strzału ostrzegawczego, jednakże 
między zaniechaniem tego obowiązku, a śmiercią P.B. nie było związku 
przyczynowego.  
Sąd 
Najwyższy 
poprzednio 
rozpoznający 
sprawę 
z 
wyjątkiem 
omówionego wcześniej zarzutu uznał kasacje za oczywiście bezzasadne. W tej 
sytuacji powtórne formułowanie w uzasadnieniu kasacji zastrzeżeń pod 
względem rzetelności śledztwa i wpływania na jego tok przez policjantów oraz 

 
10
błędnej oceny zeznań świadka M. G. jest procesowo nielojalne i wychodzi poza 
granice przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W konsekwencji nie 
ma potrzeby powtórnej oceny wskazanych powyżej zastrzeżeń. 
W końcu nietrafny jest zarzut rażącej obrazy art. 2 ust. 2 lit. b 
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności 
(Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Stosownie do treści art. 2 ust. 2 lit. b 
Europejskiej Konwencji pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z 
tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnie koniecznego użycia siły 
w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania. 
W orzecznictwie strasburskim wypracowano reguły, że zatrzymanie przy 
użyciu broni musi być konieczne, więc nie może nastąpić, gdy istniały inne 
środki schwytania uciekającego. Wymaganie konieczności kryje w sobie 
element proporcjonalności dóbr. Reguła „bezwzględnej konieczności” użycia 
broni nakazuje aby użycie broni pozostawało w proporcji do intensywności 
zagrożenia. Niedopuszczalne jest posłużenie się bronią wobec osoby, która nie 
jest podejrzana o przestępstwo z użyciem przemocy i która bezpośrednio nie 
zagraża niczyjemu zdrowiu lub życiu. Wymaganie „legalności” użycia broni 
odnosi się w pierwszym rzędzie do oceny działań funkcjonariuszy z punktu 
widzenia prawa krajowego. 
Gdy chodzi o ucieczkę kierowcy użycie broni może znaleźć uzasadnienie 
w zagrożeniu jakie stwarza on dla innych uczestników ruchu. Przy czym z 
orzeczeń Trybunału strasburskiego wynika, że należy strzelać w opony 
uciekającego samochodu, a nie w szyby czy korpus pojazdu (por. Konwencja o 
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz pod red. L. 
Garlickiego. Warszawa 2010, t. I, s. 63 – 78). Zatem w sprawie zachodziły 
warunki opisane w Konwencji do oddania strzałów w kierunku opon 
uciekającego samochodem P. B., gdyż nie reagował on na polecenia Policji, 
stworzył zagrożenie dla życia i zdrowia uczestników ruchu drogowego oraz 
usiłujących zatrzymać go funkcjonariuszy Policji. 

 
11
Reasumując, Sąd Najwyższy oddalił kasację.