III KK 157/24

SN
III KK 157/24
POSTANOWIENIE
Dnia 27 lutego 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Gierszon
w sprawie
K. J.
skazanego z art. 183 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2025 r.,
wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie SSN Zbigniewa Kapińskiego, SSN Antoniego Karpińskiego, SSN Stanisława Stankiewicza
od udziału w rozpoznaniu sprawy III KK 157/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć SSN Zbigniewa Kapińskiego, SSN Stanisława Stankiewicza i SSN Antoniego Bojańczyka od udziału w rozpoznaniu sprawy III KK 157/24.
UZASADNIENIE
W dniu 6 lutego 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego o wyłącznie
SSN Zbigniewa Kapińskiego, SSN Antoniego Karpińskiego, SSN Stanisława Stankiewicza
od rozpoznaniu sprawy III KK 157/24 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Wprawdzie we wniosku SSN Zbigniewa Kapińskiego określono jako „Karpińskiego”, ale uznane to zostało za oczywistą omyłkę pisarską i wniosek został odczytany zgodnie z art. 118 § 1 k.p.k. Uzasadniając swój wniosek obrońca podał, że w kasacji podniesiono zarzut nienależytego składu Sądu Okręgowego w Krakowie, gdyż w jego składzie zasiadali sędziowie powołani przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Te same okoliczności dotyczą sędziów wyznaczonych do rozpoznania kasacji, o których wyłączenie wniósł obrońca.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek jest zasadny w odniesieniu do SSN Zbigniewa Kapińskiego oraz SSN Stanisława Stankiewicza. We wniosku wymieniono także SSN Antoniego Karpińskiego, ale taki sędzia nie został wyznaczony do rozpoznania tej sprawy. Osoba o takim imieniu i nazwisku nie jest Sędzią Izby Karnej Sądu Najwyższego. Trzeci z wyznaczonych do rozpoznania tej sprawy sędziów, to SSN Antoni Bojańczyk. Podczas, gdy błąd w nazwisku SSN Zbigniewa Kapińskiego mogła być potraktowana jako literówka, to rozbieżności między personaliami SSN Antoniego Bojańczyka a SSN Antoniego Karpińskiego są zbyt daleko idące, by potraktować je w ten sam sposób. Sąd Najwyższy podjął jednak decyzję o wyłączeniu od rozpoznania sprawy III KK 157/24 SSN Antoniego Bojańczyka z urzędu.
Przechodząc do uzasadnienia wyłączenia tych sędziów, to zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22 (OSNK 2023, z. 8, poz. 37), której nadano moc zasady prawnej, pojęcie "sprawy", o jakim mowa w art. 40 i 41 § 1 k.p.k. odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej. Dlatego też możliwe jest rozpoznanie wniosku o wyłącznie sędziego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie sędziego od udziału w sprawie kasacyjnej.
Wniosek należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), gdzie wskazano m.in., że „brak podstaw do przyjęcia
a priori
, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”. Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23).
Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie
Reczkowicz przeciwko Polsce
(skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r.,
Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce
, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r.,
Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce
, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r.,
Wałęsa przeciwko Polsce
, skarga nr 50849/21).
Dodatkowo wymienieni sędziowie rozpoznać mają kasację, w której sformułowano zarzuty dotyczące składu Sądu Okręgowego w Krakowie, gdy dotyczą ich te same okoliczności, które dotyczą tych sędziów. Rozpoznanie przez nich tej sprawy doprowadziłoby dodatkowo do naruszenia zakazu
nemo iudex in causa sua
.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[J.J.]
r.g.
‎