III KK 142/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 listopada 2017 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w całości wobec jednego ze skazanych (A.K.) oraz w części dotyczącej czynu opisanego jako zabójstwo połączone ze zgwałceniem (art. 148 § 2 pkt 2 k.k. w zb. z art. 197 § 3 pkt 1 k.k.) wobec pozostałych oskarżonych (P.N. i M.P.). Podstawą uchylenia była bezwzględna przyczyna odwoławcza wskazana w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., a mianowicie brak wniosku o ściganie sprawców przestępstwa zgwałcenia. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w dacie popełnienia czynu (21 stycznia 2009 r.) przestępstwo zgwałcenia było ścigane na wniosek, a przepis art. 205 k.k. w brzmieniu obowiązującym wówczas wymagał takiego wniosku. Nowelizacja z 2014 r. zniosła ten wymóg, jednak zgodnie z przepisami przejściowymi, do czynów popełnionych przed wejściem w życie nowelizacji stosuje się przepisy dotychczasowe. Analiza akt sprawy wykazała, że osoby najbliższe pokrzywdzonej nie złożyły formalnego wniosku o ściganie, ani nie zostały należycie pouczone o jego znaczeniu. Sąd Najwyższy podkreślił, że nawet ogólne wyrazy chęci ukarania sprawców lub żądania odszkodowania nie mogą być traktowane jako taki wniosek. W związku z tym, przypisanie przestępstwa zgwałcenia było niedopuszczalne. Sąd Najwyższy uchylił również wyrok w części dotyczącej kradzieży mienia popełnionej po zabójstwie, ze względu na nierozerwalny związek z głównym czynem. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, który ma obowiązek uzupełnić braki proceduralne, w tym uzyskać od osób uprawnionych oświadczenie o woli ścigania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących przestępstw wnioskowych, w szczególności zgwałcenia, oraz bezwzględnych podstaw uchylenia wyroku w postępowaniu karnym.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie popełnienia czynu oraz specyfiki postępowania kasacyjnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa zgwałcenia, popełnionego przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu karnego z 2014 r., stanowi bezwzględną podstawę uchylenia wyroku skazującego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa zgwałcenia, popełnionego przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu karnego z 2014 r., stanowi bezwzględną podstawę uchylenia wyroku skazującego, nawet jeśli czyn jest kwalifikowany kumulatywnie z przestępstwem ściganym z urzędu.
Uzasadnienie
Przestępstwo zgwałcenia było w dacie popełnienia czynu przestępstwem wnioskowym. Brak wymaganego wniosku o ściganie, złożonego przez osobę uprawnioną lub uzyskanego po jej pouczeniu, uniemożliwia przypisanie sprawcy tego przestępstwa. Uchybienie to ma charakter bezwzględny i skutkuje koniecznością uchylenia wyroku.
Czy oświadczenia osób najbliższych pokrzywdzonej o chęci ukarania sprawców lub żądania odszkodowania mogą być traktowane jako wniosek o ściganie w sprawie o przestępstwo zgwałcenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ogólne oświadczenia o chęci ukarania sprawców lub żądania odszkodowania nie spełniają wymogów formalnych wniosku o ściganie w sprawie o przestępstwo zgwałcenia, jeśli nie odnoszą się wyraźnie do tego czynu i nie zawierają żądania jego ścigania.
Uzasadnienie
Wniosek o ściganie musi być jednoznaczny i wyraźnie wskazywać na wolę ścigania konkretnego przestępstwa. Oświadczenia emocjonalne lub żądania odszkodowania związane ze śmiercią pokrzywdzonej nie mogą zastąpić formalnego wniosku o ściganie za przestępstwo zgwałcenia.
Czy Sąd Najwyższy może uchylić wyrok również wobec oskarżonego, który nie wniósł kasacji, jeśli zachodzą te same względy przemawiające za uchyleniem wyroku wobec innych oskarżonych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k., Sąd Najwyższy może orzekać poza granicami kasacji i uchylić wyrok również wobec oskarżonego, który nie wniósł środka zaskarżenia, jeśli te same względy (np. bezwzględna podstawa uchylenia) przemawiają za jego uchyleniem.
Uzasadnienie
Przepisy te pozwalają Sądowi Najwyższemu na uwzględnienie okoliczności przemawiających za uchyleniem wyroku również na korzyść oskarżonych, którzy nie zaskarżyli orzeczenia, jeśli zachodzi taka sama podstawa jak w przypadku oskarżonych wnoszących kasację.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.K. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| P.N. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| M.P. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| A.M. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| B.O. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| E.A. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| H.A. | osoba_fizyczna | najbliższa osoba pokrzywdzonej |
| A.K. | osoba_fizyczna | najbliższa osoba pokrzywdzonej |
| A.S. | osoba_fizyczna | najbliższa osoba pokrzywdzonej |
| M.A. | osoba_fizyczna | najbliższa osoba pokrzywdzonej |
| D.M. | osoba_fizyczna | najbliższa osoba pokrzywdzonej |
Przepisy (26)
Główne
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Wskazuje na bezwzględne przyczyny uchylenia orzeczenia, w tym brak wniosku o ściganie.
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
Określa przesłanki negatywne, w tym brak wniosku o ściganie, które uniemożliwiają wydanie wyroku skazującego.
k.k. art. 197 § 3
Kodeks karny
Dotyczy przestępstwa zgwałcenia, które w dacie popełnienia czynu było przestępstwem wnioskowym.
k.k. art. 148 § 2
Kodeks karny
Dotyczy przestępstwa zabójstwa.
k.k. art. 205
Kodeks karny
Przepis obowiązujący przed 27 stycznia 2014 r., określający przestępstwo zgwałcenia jako ścigane na wniosek.
Pomocnicze
k.k. art. 11 § 2
Kodeks karny
Dotyczy zbiegu przepisów.
Ustawa o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy kodeks postępowania karnego art. 3
Przepis przejściowy, zgodnie z którym do czynów popełnionych przed 27 stycznia 2014 r. stosuje się przepis art. 205 k.k. w brzmieniu dotychczasowym.
k.p.k. art. 52 § 1
Kodeks postępowania karnego
Określa krąg osób najbliższych uprawnionych do złożenia wniosku o ściganie.
k.p.k. art. 435
Kodeks postępowania karnego
Reguluje orzekanie poza granicami kasacji.
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Stosuje przepisy dotyczące postępowania kasacyjnego do postępowania w przedmiocie rozpoznania kasacji.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zasad oceny dowodów.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy oceny materiału dowodowego.
k.p.k. art. 433 § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku Sądu odwoławczego do rozważenia zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 457 § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku Sądu odwoławczego do ustosunkowania się do zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku Sądu odwoławczego do uchylenia wyroku w przypadku rażącej niesprawiedliwości.
k.p.k. art. 424 § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku.
k.p.k. art. 170 § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy oddalania wniosków dowodowych.
k.p.k. art. 199a
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy badań poligraficznych.
k.p.k. art. 201
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy konieczności uzupełnienia opinii biegłego.
k.p.k. art. 366
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu do należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy.
k.p.k. art. 458
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy stosowania przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania odwoławczego.
k.k. art. 46 § 1
Kodeks karny
Dotyczy obowiązku naprawienia szkody.
k.k. art. 85 § 1
Kodeks karny
Dotyczy kary łącznej.
k.k. art. 88
Kodeks karny
Dotyczy kary łącznej.
k.k. art. 77 § 2
Kodeks karny
Dotyczy warunkowego zwolnienia.
k.k. art. 278 § 1
Kodeks karny
Dotyczy kradzieży.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak wniosku o ściganie przestępstwa zgwałcenia jako bezwzględna podstawa uchylenia wyroku.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące oceny dowodów (w tym opinii poligraficznych), sposobu procedowania sądu, trafności ustaleń faktycznych (nie zostały rozpoznane ze względu na uwzględnienie zarzutu o charakterze bezwzględnym).
Godne uwagi sformułowania
"Ujawnienie się bowiem uchybienia tego rodzaju sprawia, że skasowanie wyroku następuje bez badania wpływu naruszenia prawa na treść rozstrzygnięcia." • "Kumulatywna kwalifikacja przestępstwa przypisanego oskarżonym w pkt pierwszym wyroku Sądu Okręgowego sprawiła, że na prawny obraz tego czynu składają się dwie normy materialnoprawne opisujące znamiona tego zachowania, określone w przepisach art. 197 § 3 pkt 1 k.k. i art. 148 § 2 pkt 2 k.k." • "Przestępstwo zgwałcenia do niedawna było traktowane jako przestępstwo bezwzględnie wnioskowe, co oznaczało, że dla jego ścigania niezbędne było uzyskanie wniosku o ściganie od osoby pokrzywdzonej lub podmiotu realizującego jej uprawnienia." • "Taki właśnie stan prawny obowiązywał w dniu 21 stycznia 2009 r., kiedy to doszło do popełnienia zbrodni będącej przedmiotem rozpoznania w obecnym procesie, a wynikało to z treści ówczesnego art. 205 k.k." • "Analiza akt sprawy prowadzi do przekonania, że żadna z osób mających status osoby najbliższej nie została należycie pouczona o potrzebie złożenia takiego wniosku ani o związanych z tym konsekwencjach." • "Tymczasem orzecznictwo sądowe w sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek stoi na stanowisku, że osobę uprawnioną do jego złożenia należy w pierwszym rzędzie pouczyć o znaczeniu i skutkach złożenia wniosku oraz o konsekwencjach jego braku lub cofnięcia, a następnie uzyskać jednoznaczne stanowisko co do woli ścigania czynu tej kategorii." • "Wydanie orzeczenia skazującego w tych warunkach –…
Skład orzekający
Henryk Gradzik
przewodniczący
Przemysław Kalinowski
sprawozdawca
Andrzej Ryński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przestępstw wnioskowych, w szczególności zgwałcenia, oraz bezwzględnych podstaw uchylenia wyroku w postępowaniu karnym."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie popełnienia czynu oraz specyfiki postępowania kasacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy poważnych przestępstw (zabójstwo, zgwałcenie) i kluczowej kwestii proceduralnej, która doprowadziła do uchylenia wyroku. Pokazuje, jak istotne są formalne wymogi procesowe, nawet w obliczu ciężaru gatunkowego popełnionych czynów.
“Brak formalnego wniosku o ściganie zniweczył wyrok w sprawie o zabójstwo i gwałt. Sąd Najwyższy uchyla orzeczenie z powodu błędu proceduralnego.”
Dane finansowe
szkoda majątkowa: 5000 PLN
zadośćuczynienie: 30 000 PLN
zadośćuczynienie: 30 000 PLN
szkoda majątkowa: 1999 PLN
szkoda majątkowa: 130 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.