III KK 131/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich wniesioną na korzyść skazanego C.G. od wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w B. z 1947 r. Skazany został uznany za winnego popełnienia dwóch czynów: gwałtownego zamachu na funkcjonariuszy straży więziennej i rozbrojenia ich, a także samowolnego opuszczenia stanowiska służbowego. Kasacja zarzucała nierozważenie przez sąd niższej instancji stanu wyższej konieczności, który miałby wyłączać karalność. Sąd Najwyższy oddalił kasację, wskazując, że przepisy Kodeksu Karnego Wojska Polskiego, w tym art. 20 § 2, wyłączały możliwość powołania się na stan wyższej konieczności przez osoby mające szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo. Sąd podkreślił, że służba strażnika więziennego z natury wiąże się z takim obowiązkiem, co dotyczyło obu przypisanych czynów. Sąd odrzucił również argumentację dotyczącą subsydiarności i bezpośredniości niebezpieczeństwa, a także wskazał, że przywołane orzecznictwo nie było adekwatne do stanu faktycznego sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów o stanie wyższej konieczności w kontekście obowiązków funkcjonariuszy służb mundurowych i porządkowych, zwłaszcza w kontekście historycznych przepisów prawa karnego wojskowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu powojennego i specyficznej sytuacji faktycznej. Nowsze przepisy kodeksu karnego (art. 26 k.k.) inaczej regulują kwestię stanu wyższej konieczności.
Zagadnienia prawne (2)
Czy funkcjonariusz straży więziennej, który działał w sytuacji zagrożenia, może powołać się na stan wyższej konieczności jako podstawę wyłączającą jego odpowiedzialność karną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, funkcjonariusz straży więziennej nie może powołać się na stan wyższej konieczności, jeśli miał szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy Kodeksu Karnego Wojska Polskiego wyłączały możliwość stosowania stanu wyższej konieczności wobec osób, które miały szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo. Służba strażnika więziennego jest z natury związana z takim obowiązkiem, co dotyczyło zarówno czynu zamachu na funkcjonariuszy, jak i opuszczenia stanowiska służbowego.
Czy zasada subsydiarności (niebezpieczeństwa nie można było inaczej uniknąć) ma zastosowanie do zachowania polegającego na pozostawaniu poza stanowiskiem służbowym przez długi okres po ustaniu bezpośredniego zagrożenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasada subsydiarności nie mogła mieć zastosowania w sytuacji, gdy sprawca miał możliwość uniknięcia niebezpieczeństwa poprzez powrót do służby.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że pozostawanie poza stanowiskiem służbowym od maja 1945 r. do kwietnia 1946 r. nie spełniało wymogu subsydiarności, gdyż sprawca mógł nie dopuścić do realizacji groźby poprzez powrót do służby.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| C. G. | osoba_fizyczna | skazany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokuratura Generalna | organ_państwowy | prokurator |
| S. i F. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony/funkcjonariusz |
Przepisy (14)
Główne
dekret o ochronie Państwa art. 3 § lit. a
Dekret o ochronie Państwa
Dotyczy czynu polegającego na gwałtownym zamachu na funkcjonariuszy straży więziennej.
k.k. WP art. 115 § § 1 i 2
Kodeks Karny Wojska Polskiego
Dotyczy czynu polegającego na samowolnym opuszczeniu stanowiska służbowego.
k.k. WP art. 118 § § 1
Kodeks Karny Wojska Polskiego
Dotyczy czynu polegającego na samowolnym opuszczeniu stanowiska służbowego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 5
Kodeks Wojskowego Postępowania Karnego
Stosowanie przepisów części ogólnej Kodeksu Karnego Wojska Polskiego do przestępstw z dekretu o ochronie Państwa.
k.p.k. art. 240
Kodeks Wojskowego Postępowania Karnego
Zarzut nierozważenia całokształtu okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego.
k.k. WP art. 20 § § 1
Kodeks Karny Wojska Polskiego
Stan wyższej konieczności - przesłanki i zasada subsydiarności.
k.k. WP art. 20 § § 2
Kodeks Karny Wojska Polskiego
Wyłączenie stosowania stanu wyższej konieczności, gdy sprawca ma szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo.
k.k. WP art. 76
Kodeks Karny Wojska Polskiego
Stosowanie przepisów k.k. WP do osób uważanych za żołnierzy, w tym funkcjonariuszy zmilitaryzowanych służb.
k.k. art. 23 § § 3
Kodeks karny
Zmiana klauzuli wyłączenia stanu wyższej konieczności w późniejszym kodeksie.
k.k. art. 26 § § 4
Kodeks karny
Zmiana klauzuli wyłączenia stanu wyższej konieczności w kodeksie z 1997 r.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej art. 9
Zmilitaryzowany charakter służby więziennej (rozporządzenie z 1928 r.).
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej art. 2
Straż Więzienna (rozporządzenie z 1932 r.).
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Granice rozpoznania kasacji.
k.p.k. art. 537 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Oddalenie kasacji jako niezasadnej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut rażącego naruszenia prawa karnego procesowego poprzez nierozważenie stanu wyższej konieczności. • Argument, że przypisane czyny popełnione zostały w warunkach stanu wyższej konieczności wyłączającej karalność.
Godne uwagi sformułowania
nie podlegał karze, kto działał w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru własnemu lub cudzemu, jeżeli niebezpieczeństwa nie można było inaczej uniknąć • nie działa w stanie wyższej konieczności, kto ma szczególny obowiązek narażania się na niebezpieczeństwo • Ta zasada wyłączenia działania w stanie wyższej konieczności była określona bardzo szeroko i nie podlegała uchyleniu w pozostałych przepisach. • Nie ulega wątpliwości, że strażnik służby więziennej w jej ramach był obowiązany do narażania się również na niebezpieczeństwo osobiste. • Taki był również (zapewne) tok rozumowania Autora kasacji, skoro przynajmniej w odniesieniu do czynu z pkt 1 nie rozważał go na płaszczyźnie wykonania rozkazu przełożonego i ewentualnego działania oskarżonego tylko w usprawiedliwionym błędzie.
Skład orzekający
Krzysztof Cesarz
przewodniczący-sprawozdawca
Andrzej Ryński
członek
Dorota Rysińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o stanie wyższej konieczności w kontekście obowiązków funkcjonariuszy służb mundurowych i porządkowych, zwłaszcza w kontekście historycznych przepisów prawa karnego wojskowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu powojennego i specyficznej sytuacji faktycznej. Nowsze przepisy kodeksu karnego (art. 26 k.k.) inaczej regulują kwestię stanu wyższej konieczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy interpretacji stanu wyższej konieczności w kontekście historycznym i specyficznej roli funkcjonariusza straży więziennej, co może być interesujące dla prawników karnistów i historyków prawa.
“Czy strażnik więzienny mógł powołać się na stan wyższej konieczności? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.