III KK 109/22

Sąd Najwyższy2022-04-26
SNKarneprzestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, wolności seksualnej, wiarygodności dokumentówWysokanajwyższy
znecanieprzemoc domowazgwalceniemolestowanie seksualnefałszerstwokasacjaSąd Najwyższyprawo karneproces karnyprawa człowieka

Sąd Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego od wyroku sądu okręgowego, uznając ją za oczywiście bezzasadną.

Obrońca skazanego B. M. wniósł kasację od wyroku Sądu Okręgowego w K., zarzucając m.in. naruszenie prawa do rzetelnego procesu i utratę jednej instancji sądowej. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście bezzasadną, oddalając ją i obciążając skazanego kosztami postępowania. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obecny model postępowania odwoławczego nie narusza zasady dwuinstancyjności, a zarzuty dotyczące wadliwości wyroku sądu pierwszej instancji mogą być rozpatrywane jedynie w kontekście zarzutów wobec sądu odwoławczego.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego B. M. od wyroku Sądu Okręgowego w K., który zmieniał wyrok Sądu Rejonowego w K. w sprawie o znęcanie się, zgwałcenie i fałszerstwo dokumentów. Obrońca zarzucił rażące naruszenie przepisów Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez pozbawienie skazanego prawa do rzetelnego procesu w dwóch instancjach, wadliwość uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji oraz zasadniczą zmianę tego wyroku przez sąd drugiej instancji. Podniesiono również zarzuty dotyczące wadliwej kontroli instancyjnej i naruszenia praw procesowych pokrzywdzonych. Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. W uzasadnieniu wskazano, że kasacja nie może być drogą do kwestionowania orzeczeń pierwszoinstancyjnych w oderwaniu od zarzutów wobec sądu odwoławczego. Wyjaśniono, że obecny model postępowania odwoławczego, z możliwością orzekania reformatoryjnego przez sąd drugiej instancji, nie narusza zasady dwuinstancyjności ani zobowiązań traktatowych. Sąd odwoławczy prawidłowo rozpoznał zarzuty apelacji, a jego uzasadnienie jest czytelne. Zarzut dotyczący praw pokrzywdzonych uznano za niedopuszczalny z mocy ustawy. Ostatni zarzut, kwestionujący zbieg przepisów dotyczących znęcania i zgwałcenia, uznano za oczywiście bezzasadny, wskazując na utrwalone orzecznictwo dopuszczające taki zbieg. Sąd Najwyższy obciążył skazanego kosztami postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zarzuty dotyczące wadliwości wyroku sądu pierwszej instancji mogą być rozpatrywane w kasacji jedynie w zakresie niezbędnym do oceny zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego. Obecny model postępowania odwoławczego, z możliwością orzekania reformatoryjnego, nie narusza zasady dwuinstancyjności.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że kasacja nie służy ponownemu rozpoznawaniu zarzutów wobec sądu pierwszej instancji. Podkreślono, że sąd odwoławczy ma obowiązek merytorycznego orzekania, a zasada dwuinstancyjności nie oznacza zakazu orzekania przez sąd II instancji co do istoty sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

prokurator

Strony

NazwaTypRola
B. M.osoba_fizycznaskazany
K. M.osoba_fizycznapokrzywdzona
K. M.osoba_fizycznapokrzywdzona
T. M.osoba_fizycznapokrzywdzona
A. M.osoba_fizycznapokrzywdzona
J. M.osoba_fizycznapokrzywdzona

Przepisy (23)

Główne

k.p.k. art. 535 § 3

Kodeks postępowania karnego

Podstawa do oddalenia kasacji na posiedzeniu bez udziału stron jako oczywiście bezzasadnej.

k.k. art. 207 § 1

Kodeks karny

Przestępstwo znęcania fizycznego i psychicznego.

k.k. art. 157 § 2

Kodeks karny

Przestępstwo spowodowania naruszenia czynności narządów ciała na okres poniżej dni 7.

k.k. art. 197 § 1

Kodeks karny

Przestępstwo zgwałcenia.

k.k. art. 11 § 2

Kodeks karny

Zasada kumulacji przepisów przy zbiegu przepisów ustawy.

k.k. art. 270 § 2a

Kodeks karny

Fałszerstwo dokumentu jako wypadek mniejszej wagi.

k.p.k. art. 437 § 2

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek merytorycznego orzekania przez sąd odwoławczy.

Pomocnicze

k.k. art. 12

Kodeks karny

Czyn ciągły.

k.k. art. 4 § 1

Kodeks karny

Obowiązywanie przepisów w czasie.

k.k. art. 85

Kodeks karny

Zasady orzekania kary łącznej.

k.k. art. 86 § 1

Kodeks karny

Zasady orzekania kary łącznej.

k.k. art. 46 § 2

Kodeks karny

Orzekanie nawiązki.

k.k. art. 41a § 1

Kodeks karny

Orzekanie zakazu kontaktowania się i zbliżania.

k.k. art. 44 § 2

Kodeks karny

Orzekanie przepadku.

k.p.k. art. 433 § 2

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacji.

k.p.k. art. 457 § 3

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacji.

k.p.k. art. 424

Kodeks postępowania karnego

Wymogi uzasadnienia wyroku.

k.p.k. art. 455a

Kodeks postępowania karnego

Zakaz uchylenia wyroku z powodu wad uzasadnienia.

k.p.k. art. 425 § 3

Kodeks postępowania karnego

Brak gravamen jako podstawa niedopuszczalności środka zaskarżenia.

k.p.k. art. 518

Kodeks postępowania karnego

Stosowanie przepisów o apelacji do kasacji.

k.p.k. art. 523 § 1

Kodeks postępowania karnego

Ograniczenia kognicji sądu kasacyjnego w zakresie ustaleń faktycznych.

k.p.k. art. 637a

Kodeks postępowania karnego

Koszty postępowania kasacyjnego.

k.p.k. art. 636 § 1

Kodeks postępowania karnego

Koszty postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kasacja jest oczywiście bezzasadna. Zarzuty dotyczące wadliwości wyroku sądu pierwszej instancji nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od zarzutów wobec sądu odwoławczego. Obecny model postępowania odwoławczego nie narusza zasady dwuinstancyjności. Zbieg przepisów art. 207 § 1 k.k. i art. 197 § 1 k.k. jest dopuszczalny. Zarzut dotyczący praw pokrzywdzonych jest niedopuszczalny z mocy ustawy.

Odrzucone argumenty

Rażące naruszenie prawa do rzetelnego procesu w dwóch instancjach. Wadliwość uzasadnienia wyroku Sądu I instancji. Zasadnicza zmiana wyroku przez Sąd II instancji jako utrata jednej instancji. Naruszenie praw procesowych pokrzywdzonych. Niewłaściwa kwalifikacja prawna czynów (zbieg przepisów).

Godne uwagi sformułowania

kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym nie można ich więc rozpatrywać w oderwaniu od zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego nie jest bowiem funkcją kontroli kasacyjnej ponowne – „dublujące" zwykłą kontrolę odwoławczą - rozpoznawanie zarzutów stawianych przez skarżącego orzeczeniu organu I instancji proponowana przez skarżącego koncepcja „utraty jednej instancji” (...) nie jest zupełnie nowatorska ciężar merytorycznego rozpoznania sprawy spada na sąd drugiej instancji nie można upatrywać sensu tej zasady w konieczności poddania kontroli instancyjnej każdego orzeczenia lub każdej jego części, także i w wypadku wydania go właśnie przez sąd drugiej instancji ani rozwiązania modelu postępowania odwoławczego obowiązujące w Polsce do 1.07.2015 r., ani te, które weszły w życie od tej daty, nie naruszają zobowiązań płynących z art. 2 ust. 1 Protokołu Nr 7 ani wzorca wskazanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP nie można było podzielić argumentu, jakoby mankamenty uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego bezpośrednio przekładały się w sprawie niniejszej na rzetelność postępowania odwoławczego jest on niedopuszczalny z mocy ustawy ze względu na brak po stronie skazanego gravamen we wskazanym zakresie oczywiście bezzasadny okazał się również ostatni z zarzutów kwestionujący możliwość pozostawania przepisów art. 197 § 1 k.k. oraz art. 207 § 1 k.k. w zbiegu kumulatywnym

Skład orzekający

Marek Pietruszyński

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady dwuinstancyjności w postępowaniu karnym po zmianach procedury z 2015 r., dopuszczalność zbiegu przepisów o znęcanie i zgwałcenie, zakres kontroli kasacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania karnego i interpretacji przepisów proceduralnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie dotyczy ważnych kwestii procesowych związanych z prawem do rzetelnego procesu i dwuinstancyjności, a także interpretacji przepisów prawa karnego materialnego. Jest to interesujące dla prawników procesualistów i karnistów.

Czy wadliwy wyrok pierwszej instancji zawsze oznacza utratę dwu instancji? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt III KK 109/22
POSTANOWIENIE
Dnia 26 kwietnia 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Pietruszyński
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 26 kwietnia 2022 r.
sprawy B. M.
skazanego z art.207 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. i in.,
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w K.  z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. IV Ka (…), zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.  z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. II K (…)
na podstawie art. 535§3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. obciążyć skazanego kosztami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
B. M. został oskarżony o to, że:
1. w okresie od nieustalonego dnia 2005 r. do dnia 11 października 2014 r. w K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją żoną K. M.  w ten sposób, że krytykował, znieważał, poniżał oraz wyzywał pokrzywdzoną słowami wulgarnymi i powszechnie uznawanymi za obelżywe, nadmiernie kontrolował, groził jej pozbawieniem życia, w tym przy użyciu noża, a także naruszał nietykalność cielesną w/w-ej poprzez uderzanie po całym ciele, kopanie i przyduszanie, przy czym w dniu 22 listopada 2008 r. rzucił pokrzywdzoną na łóżko w ten sposób, że uderzyła ona głową o jego kant, po czym uderzył ją pięścią w głowę, klatkę piersiową i plecy, powodując tym samym obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy, krwiaka powieki oka lewego, stłuczenia okolicy mostka i łuku żebrowego po stronie prawej oraz stłuczenia i podbiegnięcia krwawego ramienia i przedramienia lewego, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządów ciała na okres poniżej dni 7, tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;
2. w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2005 r. do bliżej nieustalonego dnia 2012 r. w K., w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, stosując wobec swojej żony K. M. przemoc fizyczną w postaci przytrzymywania i wykręcania rąk oraz unieruchomienia ciężarem własnego ciała, wielokrotnie doprowadzał pokrzywdzoną siłą do obcowania płciowego, tj. o przestępstwo z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;
3. w okresie od nieustalonego dnia 2009 roku do dnia 11 października 2014 roku w K.  znęcał się fizycznie i psychicznie nad małoletnimi K. M., T. M., A. M. i J. M. poprzez wyzywanie, poniżanie, krytykowanie i ośmieszanie pokrzywdzonych, grożenie im spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu oraz stosowanie wobec nich przemocy fizycznej w postaci uderzania pasem, tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k.;
4. w dniu 21 stycznia 2011 r. w K. użył jako autentycznego uprzednio przez siebie podrobionego poprzez naniesienie podpisu o treści „K. M.” dokumentu w postaci upoważnienia do reprezentowania K. M., FHU E. oraz do podejmowania wszelkich decyzji, zobowiązań i podpisywania dokumentów, datowanego na dzień 21 stycznia 2011 r. poprzez jego przedłożenie w Urzędzie Miasta K., co stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. o przestępstwo z art. 270 § 2a k.k.;
5. w dniu 24 kwietnia 2014 r. w K.  podrobił w celu użycia za autentyczny dokument w postaci upoważnienia do odbierania korespondencji adresowanej do K. M. oraz FHU E. datowany na dzień 24 kwietnia 2014 r. poprzez naniesienie podpisu o treści „K. M.” co stanowi wypadek mniejszej wagi, tj. o przestępstwo z art. 270 § 2a k.k.;
Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II K (…), orzekł następująco:
I. w zakresie zarzutów pkt 1 i pkt 3 aktu oskarżenia, oskarżonego B. M. uznał za winnego tego, że w okresie od nieustalonego dnia 2005 r. do dnia 11 października 2014 r. w K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją żoną K. M. w ten sposób, że krytykował, znieważał, poniżał oraz wyzywał pokrzywdzoną słowami wulgarnymi i powszechnie uznawanymi za obelżywe, nadmiernie kontrolował, groził jej pozbawieniem życia, w tym przy użyciu noża, a także naruszał nietykalność cielesną wyżej wymienionej poprzez uderzanie po całym ciele, kopanie i przyduszanie, przy czym w dniu 22 listopada 2008 r. rzucił pokrzywdzoną na łóżko w ten sposób, że uderzyła ona głową o jego kant, po czym uderzył ją pięścią w głowę, klatkę piersiową i plecy, powodując tym samym obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy, krwiaka powieki oka lewego, stłuczenia okolicy mostka i łuku żebrowego po stronie prawej oraz stłuczenia i podbiegnięcia krwawego ramienia i przedramienia lewego, które to obrażenia stanowiły naruszenie czynności narządów ciała na okres poniżej dni 7 oraz w okresie od nieustalonego dnia 2009 roku do dnia 11 października 2014 roku w K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad małoletnimi dziećmi K. M., T. M., A. M. i J. M. poprzez wyzywanie, poniżanie, krytykowanie i ośmieszanie pokrzywdzonych, grożenie im spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu oraz stosowanie wobec nich przemocy fizycznej w postaci uderzania pasem to jest popełnienia czynu stanowiącego występek z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i skazał go na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
II. oskarżonego B. M. uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 2 aktu oskarżenia stanowiącego występek z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności;
III. oskarżonego B. M.  uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 4 aktu oskarżenia stanowiącego występek z art. 270 § 2a k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i skazał go na karę 50 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 80 złotych;
IV. oskarżonego B. M.  uznał za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu w pkt 5 aktu oskarżenia stanowiącego występek z art. 270 § 2a k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i skazał go na karę 50 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 80 zł;
V. na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w miejsce kar pozbawienia wolności wymierzonych w pkt. I i II wyroku wymierzył oskarżonemu karę łączną 3 lat i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz w miejsce kar grzywny wymierzonych w pkt. III i pkt IV wyroku wymierzył oskarżonemu karę łączną 80 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 80 zł;
VI. na mocy art. 46 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzekł obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej K. M.  kwoty 50.000,00 zł tytułem nawiązki
VII. na mocy art. 41a § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzekł środek karny w postaci zakazu kontaktowania się oraz zbliżania się na odległość mniejszą niż 50 metrów za wyjątkiem spraw sądowych i administracyjnych z oraz budynków władz administracyjnych i sądowniczej  oraz do pokrzywdzonej K. M. oraz z i do pokrzywdzonych K. M., T. M., A. M. i J. M.  na okres 8 lat;
VIII. na mocy art. 44 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzekł przepadek poprzez pozostawienie w aktach sprawy wymienionych dowodów rzeczowych.
Ponadto w wyroku tym rozstrzygnięto o kosztach postępowania.
Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt IV Ka (…),  zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1. w punkcie I nadał mu następującą treść: orzekając w zakresie zarzutów opisanych powyżej w punktach 1, 2 i 3, uznał oskarżonego za winnego tego, że w okresie od nieustalonego dnia 2005 r. do dnia 11 października 2014 r. w K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją żoną K. M.  w ten sposób że krytykował, znieważał, poniżał oraz wyzywał pokrzywdzoną słowami wulgarnymi i powszechnie uznawanymi za obelżywe, nadmiernie kontrolował, groził jej pozbawieniem życia, w tym przy użyciu noża, uderzał po całym ciele, kopał i przyduszał, przy czym w dniu 22 listopada 2008 r. rzucił pokrzywdzoną na łóżko w ten sposób że uderzyła głową o jego kant i uderzył ją pięścią w głowę, klatkę piersiową i plecy, powodując obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy, krwiaka powieki oka lewego, stłuczenia okolicy mostka i łuku żebrowego po stronie prawej oraz stłuczenia i pobiegnięcia krwawego ramienia i przedramienia lewego, które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała pokrzywdzonej na okres nie dłuższy niż 7 dni, a nadto w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2005 roku do bliżej nieustalonego dnia 2012 roku, stosując wobec pokrzywdzonej przemoc w postaci przytrzymywania i wykręcania rąk oraz unieruchomienia ciężarem własnego ciała, wielokrotnie doprowadzał ją do obcowania płciowego, a nadto w okresie od nieustalonego dnia 2009 roku do dnia 11 października 2014 r. K. znęcał się fizycznie i psychicznie nad małoletnimi dziećmi: K. M., T. M., A. M. i J. M., przy czym w odniesieniu do K. M.  i T. M. - poprzez wyzywanie, poniżanie, krytykowanie, ośmieszanie, grożenie im spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu oraz uderzanie pasem, zaś w odniesieniu do A. M.  i J. M.  - poprzez grożenie im spowodowaniem uszczerbku na zdrowiu oraz uderzanie pasem, czym wyczerpał znamiona występku z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art.  197 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i za to na mocy art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności;
2. uchylił punkt II;
3. uchylił rozstrzygnięcie o karze łącznej pozbawienia wolności zawarte w punkcie V;
4. na podstawie art. 46 § 2 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. zasądził od oskarżonego na rzecz małoletnich pokrzywdzonych: A. M. i J. M.  kwoty po 2000,00 zł tytułem nawiązki;
5. w punkcie IX zasądzone od oskarżonego koszty sądowe obniżył do kwoty 8938,99 zł przyjmując, że stanowią one wydatki za postępowanie przed Sądem pierwszej instancji oraz opłatę od wymierzonej kary łącznej grzywny.
W pozostałym zakresie przedmiotowy wyrok został utrzymany w mocy oraz orzeczono o kosztach postępowania.
Z kasacją od wyroku Sądu odwoławczego wystąpił obrońca skazanego. Skarżący zarzucił:
1. rażące naruszenie przepisów art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1-3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie skazanego prawa do rzetelnego procesu w dwóch instancjach sądowych, a to wobec rażącej wadliwości uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, jak również zasadniczej zmiany treści tego wyroku przez Sąd II instancji;
2. rażące naruszenie art. 413 k.p.k. w związku z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w związku z art. 7 k.p.k. poprzez wadliwe uznanie przez Sąd Okręgowy, że wyrok Sądu I instancji poddaje się kontroli odwoławczej, podczas gdy rażące braki w uzasadnieniu, połączone z rażąco dowolną oceną materiału dowodowego, czego skutkiem były liczne błędy w ustaleniach faktycznych, które to uchybienia przeniknęły do wyroku Sądu odwoławczego, tak naprawdę nie pozwalały na dokonanie takiej kontroli instancyjnej, a tym samym taki stan rzeczy miał oczywisty wpływ na treść orzeczenia Sądu II instancji;
3. rażące naruszenie art. 96 § 1 k.p.k., art. 100 k.p.k., 116 k.p.k., art. 140 k.p.k., art. 367 § 1 k.p.k., 406 §1, art. 422 §1 k.p.k., art. 425 §1 k.p.k., art. 428 §2 k.p.k., art. 444 § 1 k.p.k. w związku z art. 458 k.p.k., polegające na pozbawieniu prawa do uczestnictwa w rozprawach i posiedzeniach przed Sądem I instancji pokrzywdzonych K. M.  i T. M.  po osiągnięciu przez nich pełnoletniości, a nadto prawa do otrzymywania odpisów wydawanych orzeczeń, zarządzeń i zawiadomień, prawa do składania wniosków i oświadczeń, prawa do wypowiedzenia się co do każdej kwestii podlegającej rozstrzygnięciu, prawa do zabrania głosu po zamknięciu przewodu sądowego, prawa do wniesienia apelacji, a także do wniesienia odpowiedzi na apelację;
4. rażące naruszenie przepisów art. 197 § 1 k.k. oraz art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. poprzez wadliwe przyjęcie, że przepisy te mogą w realiach niniejszej sprawy pozostawać w zbiegu kumulatywnym, co spowodowało, że przestępstwo zgwałcenia zostało potraktowane jakby było przestępstwem wieloczynowym, co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Podnosząc tak opisane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K.  w całości jak również uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w K.  oraz przekazanie przedmiotowej sprawy Sądowi I instancji celem ponownego jej rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało oddalenie jej na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 3 k.p.k.).
Zarzut z pkt. 1 został ujęty dość enigmatycznie, a jego rozwinięcie znalazło się dopiero w wywodzie kasacji, gdzie wyjaśniono, że celem podniesienia było zwrócenie uwagi na zagrożenie podstawowego prawa człowieka, jakim jest prawo do rzetelnego procesu. Rażące naruszenie tego prawa nastąpiło – w ocenie skarżącego – w dwóch aspektach. Po pierwsze, poprzez w zasadzie brak uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego, oskarżony został pozbawiony możliwości poznania toku rozumowania sądu, relacji między poszczególnymi dowodami, motywów jakimi kierował się Sąd, w zakresie faktów, znamion czynów oraz strony podmiotowej. Co więcej, tej samej możliwości został pozbawiony Sąd II instancji, którego zadaniem była kontrola tego rozumowania i dokonanej oceny w kontekście wydanego wyroku. Drugim aspektem rażącego naruszenia prawa, czego Sąd Okręgowy w ogóle nie zauważył, jest utrata jednej instancji sądowej przy rozpoznawaniu sprawy. Ma to znaczenie tym istotniejsze, że Sąd Okręgowy znacząco zmienił wyrok Sądu I instancji, wkładając wysiłek w sanowanie rażących błędów popełnionych przez Sąd Rejonowy. W niniejszej sprawie skazany nie tylko został pozbawiony możliwości poznania motywów Sądu I instancji, ale do tego wyrok ten został w znacznej mierze zmieniony, co dodatkowo wskazuje na utratę prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu, w tym rozpoznania sprawy w dwóch instancjach.
Tak zrekonstruowany zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Przypomnieć należy, że kasacja może być wnoszona jedynie od prawomocnych wyroków sądów odwoławczych, kończących postępowanie, nie mogą zaś być w drodze kasacji kwestionowane orzeczenia pierwszoinstancyjne. Zarzuty podniesione pod adresem orzeczenia organu I instancji podlegają rozważeniu przez sąd kasacyjny tylko w takim zakresie, w jakim jest to nieodzowne dla należytego rozpoznania zarzutów stawianych zaskarżonemu w tym nadzwyczajnym trybie orzeczeniu sądu odwoławczego. Nie można ich więc rozpatrywać w oderwaniu od zarzutów stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego, nie jest bowiem funkcją kontroli kasacyjnej ponowne – „dublujące" zwykłą kontrolę odwoławczą - rozpoznawanie zarzutów stawianych przez skarżącego orzeczeniu organu I instancji. Ewentualne stwierdzenie zaś ich zasadności ma znaczenie wyłącznie jako racja ewentualnego stwierdzenia zasadności i uwzględnienia zarzutów odniesionych do orzeczenia sądu odwoławczego. Jedynie to ostatnie może bowiem zostać zaskarżone kasacją (zob. post. SN z 3.12.2021 r., IV KK 563/21). Niezależnie więc od rangi uchybień proceduralnych przed sądem I instancji (wyłączając jednak tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, na wystąpienie których w kasacji nie wskazywano), generalnie nie podlegają one skutecznemu kwestionowaniu w drodze kasacji, tym bardziej, kiedy ich konwalidacja miała miejsce w instancji odwoławczej, czego obrońca w przedmiotowej sprawie w zasadzie nie kwestionował.
Proponowana przez skarżącego koncepcja „utraty jednej instancji”, mająca świadczyć o naruszeniu gwarantowanego konstytucyjnie i konwencyjnie prawa do rzetelnego procesu karnego nie jest zupełnie nowatorska. Jej ślad odnajdujemy w pewnej praktyce procesowej sprzed głębokich zmian procedury karnej wprowadzonych z dniem 1 lipca 2015 r. Aktualnie jednak obowiązujący art. 437 § 2 k.p.k. nakłada na sąd odwoławczy obowiązek merytorycznego orzekania poza przypadkami w nim skatalogowanymi (art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.). Wprowadzenie katalogu przyczyn uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zwiększa apelacyjność postępowania odwoławczego oraz modyfikuje funkcję sądu odwoławczego z dominującej dotychczas kontrolnej w kierunku kontrolno-merytorycznej. A contrario z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. wynika obowiązek reformatoryjnego orzekania przez sąd odwoławczy, co w połączeniu z uprawnieniami do szerokiego przeprowadzania postępowania dowodowego powoduje, że ciężar merytorycznego rozpoznania sprawy spada na sąd drugiej instancji. W działalności sądu odwoławczego obecnie akcent jest położony na merytoryczny, a nie wyłącznie kontrolny charakter postępowania odwoławczego.
Zasada dwuinstancyjności nie polega na zakazie orzekania przez sąd II instancji co do istoty, ale na tym, że każde orzeczenie kończące postępowanie w pierwszej instancji, podlega kontroli tego sądu. Nie można upatrywać sensu tej zasady w konieczności poddania kontroli instancyjnej każdego orzeczenia lub każdej jego części, także i w wypadku wydania go właśnie przez sąd drugiej instancji, jeśli orzeczenie to jest w swej treści w jakimkolwiek elemencie odmienne niż orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji (zob. post. SN z 13.12.2012 r., II KK 40/12).
Obecnie obowiązujący model postępowania nie koliduje z zasadą dwuinstancyjności, zarówno w jej ujęciu ustawowym, jak i konstytucyjnym oraz nawiązującym do zobowiązań traktatowych. Przepis art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantując dwuinstancyjność, nie przesądza o ukształtowaniu takiego lub innego modelu kontroli odwoławczej w prawie procesowym. Wręcz przeciwnie, w art. 176 ust. 2 ustawa zasadnicza odsyła do ustaw zwykłych, które regulują postępowanie przed sądami, w związku z czym właśnie na poziomie ustawodawstwa zwykłego ustawodawca kształtuje granice dopuszczalności orzekania reformatoryjnego w ramach instancyjnej kontroli odwoławczej (szerzej zob. wyrok TK z 13.07.2009 r., SK 46/08, OTK-A 2009/7, poz. 109). Z kolei art. 2 ust. 1 Protokołu dodatkowego Nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 2003 r. Nr 42, poz. 364) gwarantuje prawo każdej osoby uznanej za winną popełnienia przestępstwa do rozpatrzenia przez sąd wyższej instancji jej sprawy w przedmiocie orzeczenia o winie i karze. Przepis ten w żaden sposób nie przesądza jednak o konieczności ukształtowania systemu kontroli odwoławczej w taki lub w inny sposób w ustawodawstwie wewnętrznym, co zostało wyraźnie stwierdzone w jego zdaniu drugim. Dlatego też w zgodzie z nim pozostają wszystkie rozwiązania funkcjonujące w ustawodawstwach europejskich, poczynając od klasycznie apelacyjnych, poprzez systemy mieszane, aż po stanowiące prawdziwą rzadkość systemy kasatoryjne. Podsumowując, ani rozwiązania modelu postępowania odwoławczego obowiązujące w Polsce do 1.07.2015 r., ani te, które weszły w życie od tej daty, nie naruszają zobowiązań płynących z art. 2 ust. 1 Protokołu Nr 7 ani wzorca wskazanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (zob. szerzej: S. Zabłocki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 425–467, red. R. A. Stefański, Warszawa 2021, teza 14 art. 437 i cytowaną tam literaturę).
Z tego względu nie można było podzielić argumentu, jakoby mankamenty uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego bezpośrednio przekładały się w sprawie niniejszej na rzetelność postępowania odwoławczego. Sąd Okręgowy dysponował materiałem dowodowym sprawy, dokonał również jego własnej oceny w sposób nieodbiegający skrajnie od zaprezentowanej przez Sąd
meriti.
Pisemne uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego przekonuje, że w sprawie rozważono wszystkie zarzuty podniesione przez obronę w apelacji, zaś tok rozumowania tego Sądu jest czytelny i świadczy o właściwym wywiązaniu się z powinności, jaki na instancję odwoławczą nakładają przepisy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. W szczególności należy zwrócić uwagę, że Sąd odwoławczy wskazał skarżącemu, że wprost z mocy art. 455a k.p.k. nie można uchylić wyroku z tego powodu, że jego uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 424 k.p.k., co zarazem przesądzało o oczywistej bezzasadności zarzutu z pkt. 2 kasacji.
Odnosząc się do zarzutu z pkt. 3, jest on niedopuszczalny z mocy ustawy ze względu na brak po stronie skazanego
gravamen
we wskazanym zakresie (art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).
Oczywiście bezzasadny okazał się również ostatni z zarzutów kwestionujący możliwość pozostawania przepisów art. 197 § 1 k.k. i art. 207 § 1 k.k. w zbiegu kumulatywnym (art. 11 § 2 k.k.). Możliwość zaistnienia takiego zbiegu przyjmowana jest zgodnie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. post. SN z 23.09.2016 r., III KK 81/16; z 30.05.2019 r., V KK 223/19), jak i sądów powszechnych (zob. np. wyrok SA w Katowicach z 7.06.2019 r., II AKa 241/19, Biul. SAKa 2020, nr 2, poz. 3). Także Sąd odwoławczy do kwestii tej odniósł się wszechstronnie i obszernie, wskazując że w sprawie po stronie oskarżonego istniał jeden zamiar, a zgwałcenie było ukierunkowane na dodatkowe poniżenie pokrzywdzonej w ramach znęcania się (zob. s. 6-9 pisemnych motywów). Na nieporozumieniu oparty jest wniosek, jakoby taka kwalifikacja dawała podstawy do uznania, że „przestępstwo zgwałcenia zostało potraktowane jakby było przestępstwem wieloczynowym”, albowiem charakter danego przestępstwa wynika z jego znamion, a nie z pozostawania w zbiegu z takim, bądź innym przepisem ustawy. Z kolei rozważania skarżącego dotyczące domniemania zgody na współżycie między małżonkami, wielokrotności, czasu i miejsca realizacji znamion przestępstwa zgwałcenia należą do sfery ustaleń faktycznych, które nie mogą być – z mocy ograniczenia z art. 523 § 1 k.p.k. – kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym.
Uwzględniając powyżej przedstawioną argumentację, wobec niestwierdzenia jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia kasacji, podlegała ona oddaleniu jako oczywiście bezzasadna.
Jednocześnie, na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kosztami postępowania kasacyjnego obciążono skazanego nie znajdując podstaw do zwolnienia go z tego obowiązku.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI