III KK 1/25

SN
III KK 1/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Waldemar Płóciennik
‎
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Protokolant Agnieszka Niewiadomska
w sprawie
M. Z.
‎
skazanego z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i in.
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Dariusza Kuberskiego,
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
‎
kasacji wniesionej przez obrońcę
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
‎
z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt II AKa 247/23,
‎
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie
‎
z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt III K 196/18,
1. uchyla zaskarżony wyrok w odniesieniu do czynu z punktu XV części wstępnej wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2021 r. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. nakazuje zwrot M. Z. uiszczonej opłaty kasacyjnej.
[J.J.]
Waldemar Płóciennik            Włodzimierz Wróbel           Małgorzata Wąsek-Wiaderek
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2021 roku (sygn. akt III KI 96/18) M. Z. został uznany za winnego:
1.
czynu XV: prowadzenia w okresie co najmniej od 28 listopada 2015 roku do 18 lutego 2016 roku w S. wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, uprawy konopi innych niż włókniste w ilości nie większej niż 318 krzewów, mogącej dostarczyć znacznej ilości ziela tych konopi, a następnie wytwarzania z tych krzewów środka odurzającego w postaci marihuany w nieustalonej ilości, w tym z suszu roślinnego składającego się z połamanych fragmentów liści, łodyg i kwiatostanów w ilości co najmniej 2115,17 grama, celem sprzedaży, czyniąc sobie z popełniania przestępstwa stałe źródło dochodu, tj. przestępstwa z art. 53 ust. 2 w zw. z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za co wymierzono mu karę 4 lat pozbawienia wolności i 200 stawek dziennych grzywny po 30 złotych każda.
2.
czynu XVI: uczestniczenia w okresie od co najmniej 1 lipca 2015 roku do 12 sierpnia 2016 roku w S. 1., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi oraz nieustalonymi osobami w obrocie znacznymi ilościami środków odurzających w ten sposób, że nabył od Ł. J. łącznie co najmniej 3 kilogramy marihuany, celem dalszej sprzedaży, czyniąc sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, tj. przestępstwa z art. 56 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za co wymierzono mu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 150 stawek dziennych grzywny po 20 złotych każda.
3.
czynu XVII (wspólnie z P. K. i R. J. ): prowadzenia w okresie co najmniej od 1 maja 2016 roku do 17 sierpnia 2017 roku pomiędzy miejscowościami W. i R. wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, uprawy konopi innych niż włókniste w ilości nie większej niż 41 krzewów, mogącej dostarczyć znacznej ilości ziela tych konopi, z której można było wytworzyć w wyniku suszenia znaczną ilość środka odurzającego w postaci marihuany w ilości co najmniej 2000 jednorazowych porcji użytkowych, czyniąc sobie z popełniania przestępstwa stałe źródło dochodu, tj. przestępstwa z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., za co uznano, że czyn wyczerpuje znamiona jedynie przestępstwa z art. 63 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i wymierzono mu karę 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności.
Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. Sąd Okręgowy w Szczecinie połączył wymierzone kary jednostkowe pozbawienia wolności i grzywny i wymierzył M. Z. karę łączną 6 lat pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny po 30 złotych każda. Nadto, na podstawie art. 45 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. orzeczono od M. Z. przepadek równowartości korzyści majątkowej z przestępstwa w wysokości 75 000 złotych oraz na podstawie art. 70 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii orzeczono od oskarżonego M. Z. nawiązkę w kwocie 8000 złotych na rzecz Stowarzyszenia „M.” Poradnia Profilaktyczno-Konsultacyjna w S..
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2024 roku (sygn. akt II AKa 247/23) zmieniono zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie w ten sposób, że w odniesieniu do M. Z.:
1.
W zakresie czynu XVI wyeliminowano z opisu czynu oraz kwalifikacji prawnej znamię uczynienia sobie z popełnienia przestępstwa stałego źródła dochodu oraz art. 65 § 1 k.k., a wymierzone kary obniżono do 3 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz 120 stawek dziennych grzywny po 20 złotych.
2.
Obniżono wysokość stawki dziennej grzywny wymierzonej za czyn XV do 20 złotych.
3.
Z opisu czynu XVII wyeliminowano ustalenie o uczynieniu sobie z popełnienia tego czynu stałego źródła dochodu, zakwalifikowano ten czyn z art. 63 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i za ten czyn wymierzono M. Z. karę 1 roku pozbawienia wolności.
4.
Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. połączono wymierzone wobec M. Z. kary pozbawienia wolności i kary grzywny oraz wymierzono kary łączne 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 200 stawek dziennych grzywny po 20 złotych.
W pozostałym zakresie wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie utrzymano w mocy.
Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację wniósł obrońca skazanego M. Z., w której zarzucił
„rażące naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść zapadłego orzeczenia, a to:
1.
art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez dokonanie jednostronnej, fragmentarycznej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanej z naruszeniem reguł prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego oraz z pominięciem wzajemnych powiązań z innymi dowodami, w szczególności dowodów zgromadzonych w aktach postępowania toczącego się przeciwko M. C. i P. Ś. przed Sądem Rejonowym w S. 1.  za sygn. akt II K 931/16, wyrażającą się w przyjęciu, że oskarżony M. Z. poza prowadzeniem uprawy konopi innych niż włókniste wytwarzał również z krzewów znajdujących się na plantacji wspólnie i w porozumieniu z ustalonymi osobami środek odurzający w postaci marihuany w nieustalonej ilości, w tym z suszu roślinnego składającego się z połamanych fragmentów liści, łodyg i kwiatostanów w ilości co najmniej 2115,17 grama, celem sprzedaży w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, czyniąc sobie z popełniania przestępstwa stałe źródło dochodu, podczas gdy z dowodów zgromadzonych w ww. aktach wprost wynika, że w związku z prowadzoną plantacją, z przyczyn niezależnych od plantatorów - działania policji, która ujawniła plantację - na plantacji nie doszło nawet do zbioru, w związku z czym tym bardziej nie mogło dojść do wytwarzania (poprzez suszenie) środka odurzającego w postaci marihuany, nie były również suszone ani w żaden inny sposób wytwarzane żadne środki odurzające, w szczególności marihuana, a co za tym idzie sprawcy nie mogli uczynić sobie z tego stałego źródła dochodu, a tym samym nie może być mowy o wypełnieniu przez M. Z. znamion strony przedmiotowej przestępstwa z art. 53 ust. 2 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (dalej: uopn).
2.
art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez dokonanie nierzetelnej, odbiegającej od standardów kontroli instancyjnej oceny stawianych orzeczeniu Sądu Okręgowego w Szczecinie zarzutów, wyrażającej się w:
1.
częściowym jedynie odniesieniu się do stawianych zarzutów naruszenia art. 7 k.p.k., tj. odniesieniu się do zarzutu w zakresie, w jakim dotyczył udziału M. Z. w plantacji prowadzonej w miejscowości S. , przy jednoczesnej nierzetelnej analizie stawianego zarzutu w zakresie wytwarzania środków odurzających z roślin pochodzących z plantacji w S. ;
2.
pominięciu przez sąd w swych rozważaniach zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, który miał wpływ na treść wydanego wyroku, a polegającego na przyjęciu, że oskarżony M. Z. brał udział wbrew przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29 lipca 2005 r. w uprawie konopi innych niż włókniste i w wytwarzaniu znacznej ilości środka odurzającego w postaci marihuany w celu osiągnięcia korzyści majątkowej - w ilości co najmniej 2115,17 g, czyniąc sobie z tego stałe źródło dochodu, podczas gdy M. Z. nie tylko nie brał udziału w w/w uprawie, ale wręcz o niej nie wiedział. Gdyby jednak Sąd nie podzielił stanowiska, że oskarżony M. Z. nie brał udziału w uprawie konopi mającej miejsce w miejscowości S., to wskazać należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że oskarżony uczestniczył w wytwarzaniu znacznej ilości środka odurzającego, albowiem jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na w/w plantacji z przyczyn niezależnych od plantatorów - działania policji, która ujawniła plantację - nie doszło nawet do zbioru, a o wytwarzaniu można mówić dopiero po zbiorze.”
Prokurator wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna w odniesieniu do zarzutu naruszenia standardu kontroli odwoławczej.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie, uzasadniając utrzymanie w mocy orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu M. Z. w pkt XV części wstępnej wyroku – w części obejmującej znamię "wytwarzania" środków odurzających poprzez suszenie ziela konopi – powołał się wprost na ustalenia poczynione w innej sprawie (sygn. akt II K 931/16), a w szczególności na treść protokołu przesłuchania M. C. (k. 3799 tych akt). Sąd Apelacyjny stwierdził „
na k. 3799 znajduje się protokół przesłuchania M. C., który przyznał się, że te liście, które się nadawały, obrywał i suszył.” (s. 26 uzasadnienia wyroku Sądu II instancji).
W ocenie Sądu Apelacyjnego fakt ten miał wskazywać, że działalność oskarżonego M. Z. i pozostałych osób prowadzących tę uprawę wyszła poza sferę znamion prowadzenia uprawy  i wkroczyła w sferę wytwarzania w rozumieniu art. 53 tej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Powyższe ustalenie Sądu Apelacyjnego, stanowiące kluczową podstawę do przyjęcia odpowiedzialności oskarżonego za "wytwarzanie" środków odurzających, opiera się na rażąco błędnej, a wręcz sprzecznej z rzeczywistą treścią dowodów ocenie materiału dowodowego. Twierdzenie Sądu, jakoby M. C. zeznał lub wyjaśnił, że obrywał nadające się liście i je suszył, nie znajduje żadnego potwierdzenia w treści protokołów jego przesłuchań, w tym w protokole z k. 3799 akt II K 931/16, na który wprost powołuje się Sąd odwoławczy. W rzeczywistości, z treści protokołu przesłuchania M. C. z dnia (k. 3799 akt II K 931/16), wynika wprost co innego. Twierdził on, że obrywał te liście żeby roślina rosła w górę. M. C. w żadnym fragmencie przywołanego protokołu nie wspomina o suszeniu liści ani o tym, że liście te nadawały się do czegokolwiek innego niż usunięcie w ramach pielęgnacji rośliny. Jego wyjaśnienia koncentrują się wyłącznie na motywie obrywania liści – stymulowaniu wzrostu rośliny. Sąd odwoławczy oceniając argumenty apelacji obrony powołał się na dowód osobowy, który w sposób obiektywny miał inną treść niż przytacza Sąd.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd odwoławczy zobowiązany będzie do procedowania zgodnie z wyrażonymi w art. 457 § 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. standardami i odniesienia się rzetelnie do zawartych w apelacji zarzutów związanych z zarzuconym M. Z. czynem. Należy także wskazać, że przedmiotem czynności wykonawczej były rośliny konopi. Polski ustawodawca wyróżnił w tym wypadku kilka możliwych form czynności wykonawczych, składających się na swoiste
iter criminis
. Art. 63 ust. 1 u.p.n. odnosi się do uprawy roślin, art. 63 ust. 2 u.p.n. wprowadza penalizację zbioru ziela konopi, zaś art. 53 u.p.n. tyczy się czynności stanowiących m.in. przerób środka odurzającego. Z perspektywy przesłanek odpowiedzialności karnej kluczowe znaczenie ma rozdzielenie poszczególnych znamion czasownikowych tak, by nie było wątpliwości, które z nich zrealizowało zachowanie sprawcy.
Pojęcie uprawy rozumieć należy zgodnie z jego znaczeniem językowym, wobec braku definicji legalnej, jako: „cykl zabiegów od zasiewu lub zasadzenia rośliny do momentu zbioru” (tak: https://sjp.pwn.pl/slowniki/uprawa). Tak rozumiana uprawa dotyczyć ma „konopi innych niż włókniste” – a więc takich, w których suma zawartości delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego) w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach roślin, z których nie usunięto żywicy, przekracza 0,3% w przeliczeniu na suchą masę, co wynika a contrario z art. 4 pkt 5 u.p.n. Ustawodawca przesądził, że jedynym czynnikiem różnicującym będzie w tym wypadku stężenie THC, które jest zmienne w trakcie trwania wzrostu. Z powyższego wynika, że uprawą z art. 63 ust. 1 u.p.n. będą zatem wszelkie zabiegi pielęgnacyjne od momentu osiągnięcia określonego stężenia THC przez roślinę, do momentu jej zbioru. Do zabiegów takich zaliczyć należy chociażby podlewanie, obrywanie zwiędłych bądź zgniłych liści wiatrakowych.
W ujęciu językowym etap uprawy trwa aż do momentu zbioru. Znajduje odzwierciedlenie także na gruncie ustawy – art. 63 ust. 2 u.p.n. odnosi się wprost do tej czynności wykonawczej. Także i to znamię czynnościowe nie zostało zdefiniowane na gruncie ustawy, należy więc rozumieć je zgodnie ze znaczeniem przypisanym mu w języku ogólnym. Słownik Języka Polskiego PWN definiuje zbiór jako „zbieranie i zwożenie zboża z pola, owoców z sadu, warzyw z ogrodu itp.”. Zbiorem będą zatem wszelkie czynności podejmowane od momentu ścięcia bądź zerwania roślin konopi aż do ich złożenia w miejscu magazynowania. Zbiór rozumieć należy szerzej, niż prostą czynność zrywania czy ścinania roślin – obejmuje on swoim zakresem także aktywności związane z transportem plonów oraz magazynowaniem.
Trzeba podkreślić, że zbiór nie odnosi się do rośliny konopi, o której mowa art. 63 ust. 1 u.p.n., ale do ziela konopi, określonego w art. 4 pkt 37 u.p.n. Zgodnie z jego treścią pod pojęciem tym rozumieć należy: „każdą naziemną część rośliny konopi (pojedynczą lub w mieszaninie), z wyłączeniem nasion, zawierającą powyżej 0,3% sumy delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego)”. Ziele konopi stanowi środek odurzający, wymieniony w treści odnośnego rozporządzenia Ministra Zdrowia, w ramach grupy I-N, pozycja 113.
W momencie zbioru przedmiotem tej czynności wykonawczej już jest środek odurzający, więc dalsze aktywności sprawcy w stosunku do niego nie mogą stanowić wytwarzania środka odurzającego (por.
Przestępstwa narkotykowe i dopalacze. Komentarz
, Kraków 2019, red. D. Zając, W. Górowski, s. 87, 281). Aktywności takie, jak rozwieszanie zebranych roślin celem suszenia, rozdrabnianie, mielenie, tłoczenie oleju mogą stanowić realizację znamienia przerobu środka odurzającego w postaci ziela konopi, o którym mowa w art. 53 u.p.n. Zgodnie z treścią art. 4 pkt 20 przerób to: „otrzymywanie mieszanin środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów lub nowych substancji psychoaktywnych oraz nadawanie tym środkom lub substancjom nowej postaci”. Podejmowanie zabiegów, zmierzających do uzyskania suszu z zielonej rośliny, podatnej na procesy gnilne, ale stanowiącej już ziele konopi innych niż włókniste w rozumieniu ustawy, w obecnym stanie prawnym uznać za realizację tego właśnie znamienia czasownikowego. Jednocześnie jednak tak długo, jak sprawca czynu nie nada zielu konopi nowej formy, posiadającej właściwości odurzające (np. pozostawi zebrane rośliny w zamkniętych workach foliowych, uniemożliwiających suszenie), tak długo nie przejdzie z fazy zbioru (art. 62 ust. 2 u.p.n.) do fazy przerobu (art. 53 u.p.n.).
Z powyższego wynika, że poszczególne typy pozostają ze sobą ścisłym, funkcjonalnym związku, a szczególnie art. 53 ust. 2 u.p.n w zw. z art. 63 ust. 3 u.p.n., W ocenie Sądu Najwyższego oba przepisy z istoty pozostają w zbiegu pomijalnym, składając się łącznie na swoisty pochód przestępstwa. Powinny być zatem oceniane analogicznie, jak usiłowanie względem dokonania bądź narażenie względem spowodowania skutku – o ile dotyczą tego samego sprawcy oraz tego samego przedmiotu czynności wykonawczej.  Oceniając oba przepisy z perspektywy dobra prawnego trzeba dojść do wniosku, że fakt przetworzenia roślin konopi na susz prowadzi jedynie do zwiększanie poziomu ryzyka, które zostało wykreowane już samą uprawą – tak, jak ma to miejsce w przypadku przejścia z fazy przygotowania do fazy dokonania. W tym wypadku, biorąc pod uwagę cele prawa karnego, konieczne wydaje się pominięcie kwalifikacji obejmującej wcześniejszy etap, na dokładnie takich samych zasadach, jak w przypadku skazania za zabójstwo z art. 148 § 1 k.k. pomija się art. 160 § 1 k.k. bądź art. 148 § 5 k.k. Co istotne, przyjęcie rozwiązania odmiennego prowadzi nierzadko do problemów na poziomie wymiaru kary.
Należało wobec powyższego orzec jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Waldemar Płóciennik      Włodzimierz Wróbel     Małgorzata Wąsek-Wiaderek