III KB 190/25Brak podstaw wykluczenia sędziego SN 3
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuDo Sądu Najwyższego wpłynął wniosek sędziego sądu apelacyjnego o wyłączenie sędziego A.R. od udziału w sprawie III KB 190/25. Wniosek ten, złożony w trybie art. 42a § 13 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, został zarejestrowany. W składzie orzekającym wylosowano sędziów, w tym sędziego A.R. Następnie sędzia D.D., członek składu, wniósł o wyłączenie sędziego A.R. od udziału w sprawie, powołując się na art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. Argumentował, że sędzia A.R., podobnie jak wnioskodawca wniosku pierwotnego, został powołany na urząd sędziego SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy nowelizującej z 2017 r. Zdaniem sędziego D.D., sędzia A.R. musiałby zająć stanowisko odnośnie do okoliczności, które go bezpośrednio dotyczą, co naruszałoby zasadę nemo iudex in causa sua oraz prawo do bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę z urzędu, stwierdził brak podstaw do wyłączenia sędziego A.R. Podkreślono, że przepisy k.p.k. jasno regulują tryb wyłączenia, a żądanie takiego wyłączenia nie może być złożone przez jednego członka składu wobec innego. Pismo sędziego D.D. potraktowano jako sygnalizację wyłączenia z urzędu. Sąd uznał, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem, niezależnie od procedury nominacyjnej. Powołano się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i ustawy o Sądzie Najwyższym, które wyłączają możliwość podważania orzeczeń lub kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego jedynie z powodu okoliczności towarzyszących powołaniu. Stwierdzono, że sprawa nie dotyczy bezpośrednio sędziego A.R. w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., a zasada nemo iudex in causa sua nie została naruszona. Podkreślono wyjątkowy charakter art. 40 k.p.k. i brak możliwości jego rozszerzającej interpretacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego, w szczególności w kontekście wadliwości procedury nominacyjnej i zasady nemo iudex in causa sua.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w postępowaniu karnym, ale stanowi ważny głos w dyskusji o niezależności sądownictwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy okoliczności powołania sędziego na urząd, związane z procedurą nominacyjną przez Krajową Radę Sądownictwa, mogą stanowić podstawę do jego wyłączenia od udziału w sprawie z powodu braku bezstronności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na stanowisko nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia jego bezstronności, a ocena bezstronności musi być dokonywana w kontekście konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym, które wyłączają możliwość automatycznego kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego z powodu wadliwości procedury nominacyjnej. Podkreślono, że zarzuty muszą być zindywidualizowane i odnosić się do konkretnych faktów, a nie mieć charakter abstrakcyjny.
Czy sędzia wyznaczony do składu orzekającego ma legitymację do złożenia wniosku lub żądania wyłączenia innego sędziego z tego samego składu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sędzia wyznaczony do składu kolegialnego nie ma legitymacji do wystąpienia z wnioskiem lub żądaniem o wyłączenie innego sędziego. Może jedynie zasygnalizować potrzebę wyłączenia z urzędu.
Uzasadnienie
Przepisy k.p.k. regulujące wyłączenie sędziego jasno stanowią, że wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu lub na wniosek strony. W składach kolegialnych żądanie takie nie może być złożone przez jednego członka składu wobec innego. Sędzia może jedynie zasygnalizować potrzebę wyłączenia z urzędu.
Czy sprawa dotycząca rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, złożonego przez innego sędziego, dotyczy bezpośrednio sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego nie dotyczy bezpośrednio sędziego, którego dotyczy wniosek, w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., jeśli orzeczenie w tej sprawie nie będzie miało wpływu na jego sferę uprawnień lub obowiązków prawnych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przesłanka wyłączenia z mocy prawa z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. odnosi się do sytuacji, gdy sprawa ma bezpośredni związek z osobą sędziego i rozstrzygnięcie wywiera bezpośredni wpływ na jego uprawnienia lub interesy. W tym przypadku rozpoznanie wniosku o wyłączenie nie spełniało tej przesłanki.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.R. | osoba_fizyczna | sędzia |
| D.D. | osoba_fizyczna | sędzia |
| M.F. | osoba_fizyczna | sędzia |
Przepisy (7)
Główne
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Tryb wyłączenia sędziego; żądanie wyłączenia nie może być złożone przez jednego członka składu wobec innego.
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
k.p.k. art. 40 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu z mocy prawa od udziału w sprawie, jeżeli sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio.
Pomocnicze
k.p.k. art. 439 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Bezwzględna przesłanka odwoławcza w postaci nienależytej obsady sądu.
p.u.s.p. art. 42a § § 13
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Tryb składania wniosków przez sędziów.
ustawa o SN art. 29 § § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego SN nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
ustawa o SN art. 29 § § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Szczególna regulacja badania niezawisłości i bezstronności sędziego, stanowiąca lex specialis.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Okoliczności powołania sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia jego bezstronności. • Ocena bezstronności musi być dokonywana w kontekście konkretnej sprawy. • Sprawa nie dotyczy bezpośrednio sędziego w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. • Przepis art. 40 k.p.k. ma charakter wyjątkowy i podlega ścisłej wykładni.
Odrzucone argumenty
Sędzia A.R. powinien zostać wyłączony z powodu okoliczności związanych z jego procedurą nominacyjną. • Udział sędziego A.R. w składzie orzekającym stanowi nienależytą obsadę sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). • Zastosowanie zasady nemo iudex in causa sua.
Godne uwagi sformułowania
wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony • żądanie takiego wyłączenia nie może zostać złożone przez jednego członka składu w stosunku do innego • sędzia wyznaczony do składu kolegialnego nie ma legitymacji do wystąpienia z wnioskiem bądź żądaniem o wyłączenie innego sędziego • wyznaczony do składu sędzia może zasygnalizować potrzebę wyłączenia innego członka składu przez sąd z urzędu • oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy dokonywać każdorazowo w kontekście uwarunkowań konkretnego przypadku • wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem • zarzuty nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów • okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności • przesłanka ta odnosi się nie tylko do sytuacji, w której sędzia byłby stroną postępowania, ale obejmuje też przypadki, gdy rozstrzygnięcie w przedmiocie procesu karnego wywiera bezpośredni wpływ na jego inne (np. cywilne, spadkowe) uprawnienia i interesy • zwrot „bezpośrednio”, którym posługuje się ustawodawca w powołanym przepisie oznacza zatem, że pomiędzy sprawą określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich • przepis art. 40 k.p.k. ma charakter wyjątkowy. […]
Skład orzekający
Paweł Kołodziejski
przewodniczący
K.W.
przewodniczący-sprawozdawca
T.D.
członek
A.R.
członek
D.D.
członek
K.G.
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego, w szczególności w kontekście wadliwości procedury nominacyjnej i zasady nemo iudex in causa sua."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w postępowaniu karnym, ale stanowi ważny głos w dyskusji o niezależności sądownictwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezależności sądownictwa i bezstronności sędziów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie publiczne i prawnicze.
“Czy sędzia SN może być wyłączony z powodu sposobu, w jaki został powołany? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.