III KB 173/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w sprawie o sygnaturze akt III KB 173/25 rozpoznał wniosek M. D. o wyłączenie od udziału w sprawie sędziów: Małgorzaty Bednarek, Marka Dobrowolskiego, Jacka Greli, Pawła Kołodziejskiego i Adama Redzika. Wnioskodawca argumentował, że sędziowie ci zostali powołani na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., co jego zdaniem prowadzi do kwalifikowanych wad orzeczenia, w tym nienależytej obsady sądu. Sąd Najwyższy, analizując przepisy Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Sądzie Najwyższym, uznał, że wniosek należało pozostawić bez rozpoznania. Podkreślono, że kwestie dotyczące badania niezawisłości i bezstronności sędziów SN, w tym związane z okolicznościami ich powołania, są regulowane przez przepisy szczególne (art. 29 § 5 ustawy o SN), które mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami o wyłączeniu sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.). Ponadto, Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r. (sygn. akt P 22/19), który stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. w zakresie dopuszczającym rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania z Konstytucją RP. Sąd Najwyższy nie podzielił również stanowiska, że udział sędziego powołanego w kwestionowanym trybie sam przez się prowadzi do nienależytej obsady sądu, wskazując na utratę mocy normatywnej uchwały SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) na mocy wyroku TK. Ostatecznie uznano, że argumentacja wnioskodawcy nie mogła zostać uznana za trafną, a wniosek był niedopuszczalny z mocy ustawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym, relacji między przepisami k.p.k. a ustawą o SN, a także stosowania orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dotyczących statusu sędziów powołanych w nowym trybie.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w Sądzie Najwyższym i kwestii związanych z powołaniem sędziów na podstawie przepisów o KRS z 2017 r.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego, oparty na okolicznościach powołania go na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., powinien być rozpoznawany na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu postępowania karnego (art. 41 § 1 k.p.k.) czy szczególnych przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 uSN)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wniosek taki powinien być rozpoznawany na podstawie szczególnych przepisów ustawy o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 uSN), które mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami Kodeksu postępowania karnego (art. 41 § 1 k.p.k.) w zakresie, w jakim przedmioty obu regulacji się pokrywają.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis i lex posterior w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., co skutkuje niedopuszczalnością zastosowania ogólnego przepisu, gdy sprawa dotyczy okoliczności przewidzianych w przepisie szczególnym. Dodatkowo, powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 22/19, który stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. w zakresie dopuszczającym rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania z Konstytucją RP.
Czy udział sędziego Sądu Najwyższego, powołanego na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., prowadzi sam przez się i w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, udział takiego sędziego nie prowadzi sam przez się i w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska, że udział sędziego powołanego w kwestionowanym trybie automatycznie skutkuje nienależytą obsadą sądu. Podkreślono, że uchwała SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego U 2/20, co oznacza, że Sąd Najwyższy nie był nią związany. Argumentacja oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy, została uznana za nietrafną w świetle Konstytucji RP.
Czy zasada nemo iudex in causa sua (nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie) ma zastosowanie w sytuacji, gdy sędziowie SN zostali powołani na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z 2017 r. i są rozpatrywany wnioski o ich wyłączenie?
Odpowiedź sądu
Nie, w uwarunkowaniach badanej sprawy orzekanie przez wskazanych sędziów nie prowadzi do złamania tej zasady, albowiem nie będą oni orzekać „we własnej sprawie”.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasada nemo iudex in causa sua odnosi się do sytuacji, gdy sędzia orzeka we własnej sprawie, co oznacza wpływ na jego sferę uprawnień lub obowiązków prawnych. W przypadku rozpatrywania wniosku o wyłączenie sędziów SN powołanych w kwestionowanym trybie, nie zachodzi sytuacja orzekania we własnej sprawie, a tym samym nie dochodzi do złamania tej zasady. Podkreślono jednorodny status sędziego, niezależnie od sposobu powołania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. D. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Sąd Najwyższy | instytucja | organ orzekający |
Przepisy (9)
Główne
uSN art. 29 § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Szczególne postępowanie w zakresie badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego SN, mające pierwszeństwo przed art. 41 § 1 k.p.k.
Pomocnicze
k.p.k. art. 42 § 1
Kodeks postępowania karnego
w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Ogólna podstawa wyłączenia sędziego, uznana za niedopuszczalną w sytuacji, gdy zastosowanie ma przepis szczególny.
uSN art. 29 § 7
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa uprawnionego do złożenia wniosku w postępowaniu o badanie wymogów niezawisłości i bezstronności.
ustawa nowelizująca KRS
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Przepisy dotyczące Krajowej Rady Sądownictwa, na podstawie których powołano sędziów.
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
pkt 2 - nienależyta obsada sądu.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucja RP art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc powszechnie obowiązująca i ostateczność orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 8 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jako najwyższe prawo Rzeczypospolitej Polskiej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis i lex posterior względem art. 41 § 1 k.p.k., co wyłącza stosowanie tego ostatniego w sprawach objętych zakresem przepisu szczególnego. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 22/19 stwierdzający niezgodność przepisów k.p.k. w zakresie dopuszczającym rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania z Konstytucją RP. • Utrata mocy normatywnej uchwały SN BSA I – 4110 – 1/20 na mocy wyroku TK U 2/20. • Konstytucja RP jest najwyższym prawem, a argumentacja podważająca status sędziego powołanego w kwestionowanym trybie jest nietrafna. • Brak związku między okolicznościami powołania sędziego a przedmiotem sprawy III KB 173/25.
Odrzucone argumenty
Sędziowie powołani na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z 2017 r. prowadzą do kwalifikowanych wad orzeczenia, w tym nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. • Udział sędziego SN powołanego w kwestionowanym trybie sam przez się i w każdym przypadku prowadzi do nienależytej obsady sądu. • Zasada nemo iudex in causa sua jest naruszona przez orzekanie sędziów powołanych w kwestionowanym trybie.
Godne uwagi sformułowania
kwalifikowanych wad orzeczenia, w tym nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. • art. 41 § 1 k.p.k. ma charakter ogólny, w związku z czym art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem temporalnym lex posterior, co wywołuje ten sam skutek derogujący art. 41 § 1 k.p.k., w tej części, w której przedmioty obu regulacji się pokrywają • już samo to stanowi podstawę do pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie oparcia go o normę wynikającą z przepisu art. 41 § 1 k.p.k. • uchwała ta pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, nie był nią związany. • argumentacja oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. • nie będzie ona orzekać „we własnej sprawie”. • status sędziego ma charakter jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie, chociażby dlatego, że pochodzi z tego samego źródła, powołania na urząd przez Prezydenta RP, który powołując go na urząd - inaczej nadając prawo jurysdykcji, zapewnia mu niezbędną demokratyczną legitymizację oraz legitymizację całej władzy sądowniczej.
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
SSN
Jacek Grela
przewodniczący
Małgorzata Bednarek
sprawozdawca
Paweł Kołodziejski
członek
Adam Redzik
członek
Marek Dobrowolski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym, relacji między przepisami k.p.k. a ustawą o SN, a także stosowania orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dotyczących statusu sędziów powołanych w nowym trybie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej w Sądzie Najwyższym i kwestii związanych z powołaniem sędziów na podstawie przepisów o KRS z 2017 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezawisłością i bezstronnością sędziów, a także relacji między Sądami a Trybunałem Konstytucyjnym, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i poza nim.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: Czy sędziowie powołani po 2017 roku mogą być wyłączeni z mocy prawa?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.