III FZ 641/25

III FZ 641/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Grzywna w trybie p.p.s.a.
Sygn. powiązane
I SO/Go 4/25 - Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z 2025-11-04
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wymierzono grzywnę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 55 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 listopada 2025 r., sygn. akt I SO/Go 4/25 w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w sprawie z wniosku P. C. w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2. wymierzyć Wójtowi Gminy G. grzywnę w wysokości 1.000 (słownie: tysiąc) zł, 3. zasądzić od Wójta Gminy G. na rzecz P. C. kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4. zarządzić zwrot na rzecz P. C. od Skarbu Państwa ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim kwoty 100 (słownie: sto) złotych uiszczonej tytułem wpisu od zażalenia.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 listopada 2025 r., sygn. akt I SO/Go4/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyniku rozpoznania wniosku P. C. wymierzył Wójtowi Gminy G. grzywnę w wysokości 300 zł na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) za nieprzekazanie skargi z 16 grudnia 2024 r. w ustawowym terminie.
Pismem z 25 marca 2025 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o wymierzenie Wójtowi Gminy G. grzywny za nieprzekazanie skargi na czynności materialno-techniczne, naruszające prawo materialne w zakresie naliczania odsetek za zwłokę od podatku od nieruchomości oraz wystawienia upomnienia w ustawowym terminie.
W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotowa skarga wpłynęła do Urzędu Gminy G. 16 grudnia 2024 r, niemniej omyłkowo została włączona do akt postępowania prowadzonego przez ten organ ze skargi Skarżącego z 5 grudnia 2024 r. na pracowników Urzędu Gminy wraz z wnioskiem o udzielenie informacji publicznej. Skarga na pracowników Urzędu Gminy i wniosek o udzielenie informacji publicznej dotyczyły tego samego problemu, co skarga do WSA na czynności materialno-techniczne naruszające prawo materialne w zakresie naliczania odsetek za zwłokę od podatku od nieruchomości oraz wystawienia upomnienia. Organ wskazał dodatkowo, że po wniesieniu skargi do WSA 16 grudnia 2024 r. strona telefonicznie kontaktowała się z pracownikiem urzędu, której działań skarga dotyczy, i oświadczyła, że wycofa skargę wniesioną do sądu. Pracownik na podstawie oświadczenia złożonego przez Skarżącego telefonicznie przyjął, że skarga została wycofana. W wyniku przeoczenia skarga nie została przekazana do WSA w przepisanym terminie, ponieważ pracownik był przekonany, że strona ją wycofała, i nie dopilnował, czy rzeczywiście ta czynność nastąpiła. Organ podkreślił, że ten błąd zostanie naprawiony, gdyż 31 marca 2025 r. WSA przekazał do Urzędu Gminy ww. skargę wniesioną bezpośrednio do sądu.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji podniesiono, że rozpoznając wniosek w warunkach związania stanowiskiem wyrażonym w postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2025 r. o sygn. III FZ 372/25 i mając na względzie wnioski płynące z uchwały tego Sądu z 3 listopada 2009 r. o sygn. II GPS 3/09, Sąd przyjął przywołane przez organ okoliczności za niestanowiące usprawiedliwienia w przekroczeniu terminu w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a. Zdaniem WSA, problemy organizacyjne (techniczne) organu, pomyłki osób zatrudnionych przez organ przy wykonywaniu powierzonych im obowiązków czy znaczna ilość składanych przez stronę różnego typu środków zaskarżenia nie stanowią okoliczności, które znoszą odpowiedzialność wynikającą z art. 55 ustawy. Zaznaczono, że jakkolwiek sąd nie jest związany wnioskiem o wymierzenie organowi grzywny, przyczyny, które spowodowały nieprzekazanie skargi w zakreślonym terminie, oraz okres uchybienia mogą i powinny rzutować na wysokość wymierzonej grzywny. Wójt przekazał całość akt wraz ze swoją odpowiedzią WSA 14 kwietnia 2025 r. (w orzeczeniu omyłkowo wskazano 2024 r.), na co wskazuje data stempla pocztowego na kopercie zawierającej przesyłkę skierowaną do Sądu. Wymierzając grzywnę, Sąd wziął pod uwagę, że choć organ przekroczył wskazany w ustawie termin, przekazał skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi do sądu przed rozpatrzeniem przedmiotowego wniosku. Z tych względów, zdaniem Sądu, wymierzenie organowi grzywny w wysokości 300 zł było wystarczające do realizacji jej celów, a grzywna nie może mieć charakteru dyscyplinującego, skoro organ wykonał już obowiązek nałożony ustawą.
Zażalenie na ww. postanowienie złożył Skarżący, zarzucając zbyt niską wysokość grzywny, która ma charakter symboliczny i nie spełnia wymogu proporcjonalności. Wskazał, że gmina dysponuje budżetem około 15-16 mln zł, kwota 300 zł jest dlań całkowicie nieodczuwalna, podczas gdy osoby prywatne otrzymują mandaty tej wysokości za drobne wykroczenia. Skarżący podkreślił, że Wójt był uprzednio ukarany grzywną nałożoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II SO/Go 4/25, w sprawie dotyczącej skargi z 3 grudnia 2024 r., również w wysokości 300 zł. Postanowienie to było prawomocne w chwili rozpoznawania niniejszego wniosku o grzywną, a Sąd pierwszej instancji miał obowiązek odnieść się do tego faktu przy ustalaniu wysokości sankcji. Poprzednia kara nie spełniła funkcji wychowawczej ani prewencyjnej, skoro ten sam organ ponownie dopuścił sią identycznego naruszenia polegającego na niewykonaniu obowiązku przekazania skargi w terminie. Skarżący zawnioskował o wymierzenie grzywny na poziomie 15% 10 przeciętnych wynagrodzeń krajowych (2024 r.), uznając, że rozwiązanie to zapewnia proporcjonalność do możliwości finansowych organu, jest odporne na inflacją (stały procent) oraz gwarantuje jednolitą i przewidywalną reakcją sądu, albowiem Strona, aby uzyskać postanowienie, musiała uiścić dwukrotnie 100 zł tytułem wpisów, poświęcić czas na pisma, a sądy obu instancji - czas sędziów i obsługi. Łączne koszty publiczne wielokrotnie przekraczają 300 zł, co potwierdza nieadekwatność sankcji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Poza sporem na obecnym etapie procedowania pozostaje dopuszczalność wymierzenia organowi grzywny niezależnie od dopuszczalności skargi, której przekazanie do sądu administracyjnego nastąpiło z uchybieniem terminu ustawowego, a także sama okoliczność przekroczenia terminu przez Wójta na dokonanie czynności procesowej oraz stopień zawinienia organu. Sąd pierwszej instancji za przekazanie skargi wywiedzionej przez Skarżącego wraz z odpowiedzią organu i aktami sprawy ze zwłoką sięgającą 3 miesięcy wymierzył grzywnę w wysokości 300 zł, podczas gdy w ocenie Skarżącego stanowi to kwotę nieadekwatną do stopnia naruszenia art. 54 § 2 p.p.s.a.
Jakkolwiek dla samego wymierzenia grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. irrelewantne pozostają przyczyny, w wyniku których dochodzi do nieprzekazania skargi sądowi, mogą one rzutować na miarkowanie wysokości wymierzonej grzywny. Rolą sądu pozostaje ocena, czy w świetle okoliczności sprawy, w tym wyjaśnień organu, które działanie lub bezczynność jest przedmiotem zaskarżenia, szacowana wysokość grzywny spełni nie tylko cele dyscyplinujące, ale również prewencyjne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wysokość wymierzonej grzywny nie odpowiada w sposób właściwy stopniowi przewinienia Wójta, co więcej – nie gwarantuje prewencyjnego wymiaru tak określonej wysokości grzywny. Argumentacja Wójta przejawia wielowątkowość i niejednokrotnie pozostaje wewnętrznie niekoherentna. W toku wymiany pism procesowych wskazywano, że nieprzekazanie skargi z 16 grudnia 2024 r. było wynikiem omyłkowego włączenia dokumentu do akt odrębnego postępowania, aby następnie powołać się na okoliczność wprowadzenia w błąd pracownika urzędu o rzekomym wycofaniu jej przez zainteresowanego, co ostatecznie nie miało miejsca. Jednocześnie w piśmie z 23 kwietnia 2025 r. organ podniósł, że uchybienie 30-dniowego terminu na przekazanie skargi było działaniem niezawinionym, a wynikiem błędu pracownika wywołanego stresem spowodowanym zaistniałymi okolicznościami. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia, że tożsame działanie organu, w odniesieniu do tej samej osoby i innej skargi, było powodem nałożenia odrębnej grzywny w wysokości 300 zł na mocy prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 5 czerwca 2025 r. o sygn. II SO/Go 4/25.
Należy zgodzić się ze Skarżącym, że urzędnicy - jako osoby znające prawo – winni dawać przykład jego przestrzegania, zaś organ jako element aparatu państwowego obowiązany jest do dopełniania najwyższej staranności w realizacji obowiązków procesowych nałożonych ustawą, działając w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej. Czynność, o której mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., ma charakter procesowy i stanowi gwarancję procesowej realizacji prawa do sądu. Słusznie w tym względzie zaznaczył tutejszy Sąd w przywołanym już postanowieniu z 7 października 2025 r. o sygn. III FZ 372/25, że art. 54 § 1, 1a i 2 p.p.s.a. statuują bezwzględny obowiązek przekazania sądowi dokumentów warunkujących przeprowadzenie kontroli legalności działania organu przez sąd administracyjny, a wyraźne zakreślenie przez ustawodawcę ram czasowych dopełnienia czynności przewidzianych w § 2 tego przepisu stanowi odrębny, choć związany z pozostałymi powinnościami określonymi jego treścią, obowiązek organu wykluczający jakąkolwiek swobodę w tym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie miało miejsce znaczne przekroczenie terminu, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Skarga została złożona do organu 16 grudnia 2024 r., a jej przekazanie nastąpiło 14 kwietnia 2025 r., tj. z opóźnieniem sięgającym 3 miesięcy. Należy mieć przy tym optykę na rodzaj czynności, do której na mocy tego przepisu obowiązany jest organ. Winien w 30-dniowym terminie uporządkować akta, ustosunkować się do skargi i przekazać pismo wraz z odpowiedzią i kompletem akt celem przeprowadzenia sądowej kontroli instancyjnej. Nie bez znaczenia pozostaje również charakter sprawy, na kanwie której doszło do niniejszego postępowania wpadkowego. Skarżący przedmiotem zaskarżenia odrębnymi pismami uczynił przewlekłość postępowania organu oraz zażądał udzielenia informacji w trybie dostępu do informacji publicznej. Winno to skłonić organ do dużej dbałości o bieg postępowania oraz szczególnej uważności na bieg terminów procesowych. Jakkolwiek niejednokrotnie wielość pism i wniosków stron postępowania może wpływać na jakość i terminowość działania organu, Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega w rozpoznawanej sprawie podstaw, do uznania, jakoby sytuacja taka miała miejsce i była bezpośrednią przyczyną zaistniałego stanu sprawy.
W okolicznościach sprawy uznać należało, że grzywna w wysokości 300 zł nie spełni całkowicie roli dyscyplinującej, jak również prewencyjnie nie zapobiegnie podobnej praktyce, zważywszy na fakt, że nie jest to jedyna grzywna wymierzona Wójtowi za podobne działanie. Wysokość grzywny ustalona przez Sąd pierwszej instancji jest nieadekwatna do ciężaru przewinienia, jakiego dopuścił się organ, i nie uwzględnia rozmiaru przekroczenia terminu, do jakiego doszło. Oceny tej nie zmienia wskazywana przez Sąd okoliczność, jakoby skarga finalnie została przekazana do Sądu przed rozpoznaniem wniosku o wymierzenie grzywny (lecz po jego złożeniu), podobnie jak niewystarczająca pozostaje okoliczność, że ostatecznie skarga została odrzucona jako niedopuszczalna. Przyjęcie oceny, jakoby dalszy byt skargi przekazanej przez organ z przekroczeniem terminu z art. 54 § 1 p.p.s.a. (potencjalna niedopuszczalność) rzutował na możliwość wymierzania grzywny w wymiarze symbolicznym, nie przyczyniłoby się do kształtowania autorytetu wymiaru sprawiedliwości w optyce organów, a także bezpodstawnie przyznawało organom niepisane uprawnienie do odmiennej staranności procesowej w zależności od potencjalnej skuteczności skargi, co pozostaje wyłączną kompetencją sądu administracyjnego.
Dbałość o standardy państwa prawnego uzasadniała zmianę zaskarżonego postanowienia w zakresie wysokości wymierzonej grzywny i podniesienie jej do wysokości 1.000 zł. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 55 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania w zakresie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim orzeczono w pkt 3 sentencji postanowienia na podstawie art. 200 w zw. z art. 64 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono w punkcie 4 sentencji stosownie do art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.