III FZ 500/23

III FZ 500/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
I SA/Ol 253/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2024-02-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 61 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 253/23, w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr SKO.53.902.2022, w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 253/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił B. sp. z o.o. z siedzibą w D. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 20 kwietnia 2023 r., nr SKO.53.902.2022, w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze inicjującej postępowanie Strona zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z uwagi na ryzyko wystąpienia trudnymi do odwrócenia konsekwencji w postaci pozbawienia przedsiębiorstwa płynności finansowej. Podniesiono, że za 2022 r. Spółka poniosła stratę ze sprzedaży w wysokości 1.917.965,98 zł, przy czym największy wpływ na jej sytuację finansową miała sytuacja epidemiologiczna trwająca od 2020 r. i związane z tym zamknięcie gastronomii, brak imprez i turystyki, a także przesunięcie w handlu z małych sklepów do dużych. Kolejnym istotnym zdarzeniem mającym wpływ na sytuację branży piwowarskiej, w tym Skarżącej, był wybuch wojny w Ukrainie. Sprzedaż w 2022 r. w porównaniu do 2021 r. spadła o ponad 1,6 mln zł. Spółka posiada zobowiązania w łącznej wysokości 439.911,69 zł, w tym podatek od nieruchomości w kwocie 10.455 zł z terminem zapłaty do 15 czerwca 2023 r., podatek PIT-4 w kwocie 4.455 zł z terminem zapłaty do 20 czerwca 2023 r., zobowiązanie wobec ZUS w wysokości 25.680,50 zł z terminem zapłaty do 15 czerwca 2023 r. Wynagrodzenia pracowników wyniosły 61.415,99 zł z terminem płatności na 10 czerwca 2023 r. Spółkę obciążają również zobowiązania wobec dostawców w łącznej wysokości 201.864,20 zł. Burmistrz B. wydał wobec podatnika analogiczną decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za 2022 r., a także wszczął postępowanie w sprawie wymiaru tego podatku za 2023 r. Ponadto Główny Inspektor Ochrony Środowiska wydał decyzje określające zaległości z tytułu opłaty produktowej za 2014 r. i 2015 r., które Spółka zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wskutek spadku obrotów bank zmniejszył Skarżącej przyznany limit kredytu obrotowego, wobec czego zmuszona była spłacić część kredytu oraz zwiększono kwotę kapitału do spłaty. Strona podjęła działania restrukturyzacyjne, w tym ograniczyła koszty działalności, jednak efekty tych działań będą widoczne dopiero w kolejnych miesiącach. Spółka chce uniknąć upadłości, w tym zwolnień pracowników w rejonie, w którym bezrobocie jest wysokie (stopa bezrobocia w C. w czerwcu 2022 r. wyniosła 7,6%). Do wniosku Skarżąca przedłożyła obszerną dokumentację wykazującą sytuację majątkową i finansową.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom Strony złożone w sprawie wyjaśnienia i dokumenty dołączone do wniosku nie potwierdzały, jakoby wykonanie zaskarżonej decyzji nakładającej obowiązek uiszczenia kwoty 101.283 zł wraz z odsetkami za zwłokę mogło doprowadzić do tak dalece idących skutków, na które wskazano we wniosku. Sąd podkreślił, że o możliwościach płatniczych Spółki świadczy okoliczność niezaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej mimo pogorszenia warunków w całej branży piwowarskiej. W ocenie Sądu, strona nie przedstawiła wyjaśnień w kwestii stanu środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz aktywów trwałych, podczas gdy z dołączonej do wniosku decyzji podatkowej wynika, że posiada majątek mogący zapewnić środki niezbędne do uiszczenia zaległości podatkowej. W konsekwencji, nawet gdyby przyjąć, że wykonanie zaskarżonej decyzji negatywnie wpłynie na kondycję finansową Strony, z przedstawionych dokumentów nie wynika, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, zwłaszcza w sytuacji, w której Skarżąca nie wykazała, jakoby do odwrócenia takowego skutku nie był wystarczający zwrot wyegzekwowanej należności.
Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 19 września 2023 r. Skarżąca zakwestionowała postanowienie Sądu pierwszej instancji, domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek zainteresowanego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Celem wypełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności stanowiących podstawę wniosku o zastosowanie ww. regulacji, który to obowiązek procesowy ustawowo obciąża wnioskodawcę.
W świetle rozpoznawanej sprawy szczególnego znaczenia nabiera okoliczność, że hipoteza normy art. 61 § 3 p.p.s.a. nie odwołuje się do reżimu dowodzenia, wprowadzając jedynie konieczność uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek zawartych w jej treści. Uprawdopodobnienie określonych racji, określane jako ułatwione postępowanie dowodowe zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia strony o danym fakcie. Ocena, czy w realiach konkretnego postępowania uprawdopodobnienie w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu, który nie będąc związany twierdzeniami wniosku, korzystając z przyznanej ustawowo dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, winien podjąć decyzję, czy w świetle prezentowanych twierdzeń strony uznaje za spełnione przesłanki zawarte w hipotezie określonego przepisu.
Kwestia stopnia uprawdopodobnienia racji jest zatem przez ustawodawcę poddana relatywizacji dokonującej się przez uwzględnienie kontekstu faktycznego sprawy, na kanwie której dochodzi do oceny możności zastosowania instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W omawianym zakresie nie wypracowano uniwersalnego, jednolitego standardu uprawdopodobnienia, a sąd orzekający każdorazowo zmuszony jest do swobodnej, niemniej nie dowolnej, oceny stopnia przekonywania oferowanych przez wnioskodawcę twierdzeń.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji wniosek Skarżącej zawarty w skardze inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne zawierał argumentację pozwalającą na sięgnięcie do dyspozycji art. 61 § 3 p.p.s.a. i zastosowanie ochrony tymczasowej. Strona uprawdopodobniła wystąpienie przesłanek umożliwiających i uzasadniających zastosowanie środka ochrony, o którym mowa we wskazanym przepisie, nie ograniczając się do ogólnych wywodów na temat istoty wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Zasadnie podniesiono, że uszczuplenie majątkowe oraz postępująca strata w działalności w kontekście konieczności poniesienia zobowiązania podatkowego za 2017 r. skutkować może spotęgowaniem trudnej sytuacji finansowej Spółki, a ostatecznie potencjalną niemożnością dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Trafnie wywodzi Skarżąca, że oceny możliwości płatniczych podatnika-przedsiębiorcy winno się dokonywać z uwzględnieniem zasad rachunkowości, w świetle której przychód nie jest równoznaczny z wpływem środków pieniężnych, a wysokość przychodów nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, zważywszy chociażby na prozaiczny problem obrotu gospodarczego w postaci nierzetelnego regulowania przez kontrahentów zobowiązań względem podatnika i niejednokrotnych trudności w egzekwowaniu należności.
Nie ulega wątpliwości, że obowiązujący na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej w okresie 20 marca 2020 r. – 15 maja 2022 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, a następnie stan zagrożenia epidemicznego, wiązał się z szeregiem obostrzeń sprowadzających się do ograniczeń utrudniających lub wręcz uniemożliwiających dokonywanie czynności życia codziennego, odbijających się również na obrocie gospodarczym. Nie poprawiły rysującej się sytuacji gospodarczej także ogólnoświatowe wydarzenia, w tym wspominany przez Stronę wybuch wojny na terytorium bezpośrednio graniczącym z Polską.
Jakkolwiek nałożony na Skarżącą obowiązek ma charakter świadczenia pieniężnego i z natury rzeczy skutki wykonania takiego świadczenia co do zasady są odwracalne, należy zgodzić się z twierdzeniem prezentowanym przez Stronę, że skutków zapłaty należności pieniężnej nie powinno się rozpatrywać w oderwaniu od jej wysokości i sytuacji ogólnej podatnika, zwłaszcza przez wzgląd na okoliczność, że uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Spółka wskazała, iż równolegle toczą się inne sprawy tejże w przedmiocie zobowiązań podatkowych za kolejne lata podatkowe.
Za chybiony w tym względzie należy uznać argument prezentowany w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia, jakoby Skarżąca nie wykazała, że do odwrócenia skutku realizacji zaskarżonej decyzji nie wystarczył zwrot wyegzekwowanej należności. Ograniczając się wyłącznie do sygnalnego zwrócenia uwagi na obowiązek zainteresowanego uprawdopodobnienia, nie zaś ścisłego udowodnienia spełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a., o czym wspomniano na wstępie niniejszych wywodów, należy wskazać, że z zasad doświadczenia życiowego i logicznego myślenia w ramach dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, przy uwzględnieniu rygorystycznych regulacji zawartych w art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej: p.u.), w świetle materiału dowodowego zaoferowanego przez Stronę winno się wyprowadzić wniosek przeciwny. Brak regulowania zobowiązań wobec dostawców oznacza wstrzymanie produkcji, która z kolei doprowadzi do niedotrzymania warunków kontraktów w zakresie dostaw towarów, co dla Spółki będącej pracodawcą oznaczać mogłoby, że celem uniknięcia groźby upadłości, winna selekcjonować należności podlegające spłacie, za celowe uznając regulowanie wynagrodzeń pracowników czy zobowiązań publicznoprawnych kosztem opóźnień w regulowaniu innych zobowiązań, co z kolei w świetle art. 11 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1a p.u. wciąż kwalifikowałoby ów podmiot do zainicjowania procedury restrukturyzacyjnej, a w ostateczności upadłościowej.
Ocenę tę wzmacnia wątpliwa możność przesunięć majątkowych Spółki i skorzystanie ze wspomnianych przez Sąd pierwszej instancji aktywów przedsiębiorstwa. Oczekiwanie zbycia przez podatnika nieruchomości, w której prowadzi działalność, czy urządzeń i maszyn potrzebnych do produkcji, w ostatecznym rozrachunku byłoby wszak jednoznaczne z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej ze skutkami podobnymi do wskazanych powyżej.
W świetle przywołanych okoliczności – również powszechnie znanych Sądowi pierwszej instancji oraz Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na obecnym etapie kontroli i niewymagających odrębnego dowodu – argumentację prezentowaną przez Skarżącą na etapie wniosku inicjującego niniejsze postępowanie wpadkowe, w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, należało uznać za wystarczającą do oceny spełnienia przesłanki ryzyka spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania skarżonej decyzji.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wstrzymał wykonanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie.