III FZ 442/24

III FZ 442/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1317/23 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2023-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.180 w zw. z art. 197 par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 listopada 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dominik Gajewski po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S.A. w G. na postanowienie z dnia 26 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/GI 1317/23 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi R. S.A. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 lipca 2023 r., nr SKO.FP/41.4/75/2023/4168 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. w kwestii zażalenia strony skarżącej na postanowienie z dnia 30 listopada 2023 r. o odrzuceniu skargi postanawia odrzucić zażalenie.
Uzasadnienie
III FZ 442/24
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 26 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/GI 1317/23 na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R. S.A. w G. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 5 lipca 2023 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r., odrzucił zażalenie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając: 1) nieważność postępowania wskazując jako podstawę nieważności art. 183 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.); 2) naruszenie art. 31 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i brak zawieszenia postępowania pomimo utraty przez stronę zdolności procesowej wskutek braku organu uprawnionego do jej reprezentowania; 3) naruszenie art. 31 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i skierowanie wezwania do uzupełnienia braków w organie skarżącego do spółki G. sp. z o.o. niebędącej akcjonariuszem skarżącego czyli podmiotem uprawnionym do powołania zarządu.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego postanowienia i zawieszenie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Z kolei art. 29 p.p.s.a. stanowi, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 tejże ustawy, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Treść ostatniego z przepisów nie pozostawia wątpliwości, że czynność procesowa dokonana w imieniu osoby prawnej przez osobę, która nie wykazała istniejącego umocowania, dotknięta jest brakiem uniemożliwiającym nadanie sprawie dalszego biegu. W powołanym przepisie obowiązek osoby występującej w imieniu osoby prawnej (jednostki organizacyjnej mającej zdolność sądową) określony jest precyzyjnie jako wykazanie umocowania przy pomocy dokumentu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach rozpoznawanej sprawy, braki w składzie zarządu skarżącej spółki powodujące brak zdolności procesowej, stanowią braki uniemożliwiające działanie strony. Jednocześnie jest to brak w składzie właściwych organów, który może być uzupełniony w sposób określony w art. 31 p.p.s.a.
Stosownie do art. 31 § 1 p.p.s.a., jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W myśl art. 31 § 3 p.p.s.a., jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami.
Nie budzi wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zniesienie postępowania, w formie w jakiej ustawodawca powołał się w art. 31 p.p.s.a., oznacza uznanie tego postępowania za niebyłe w całości lub części, zarówno w zakresie czynności procesowych stron, jak i czynności sądu. W przypadku zaistnienia przesłanek z art. 31 § 3 p.p.s.a. może ponadto zaistnieć potrzeba wydania przez sąd – alternatywnie – postanowienia o odrzuceniu skargi (art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.), o umorzeniu postępowania (art. 161 § 1 pkt 2 lub 3 p.p.s.a.) lub o zawieszeniu postępowania (zob. post. NSA z dnia 14 kwietnia 2024 r., sygn. akt I FSK 1602/21 – niepubl.; post. NSA z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt I FSK 2089/21, publik CBOSA).
Wskazać należy, iż Sąd wezwał na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 2 w związku z art. 31 § 1 oraz w związku z art. 197 § 2 i art.178 p.p.s.a. do uzupełnienia braków w składzie organów uprawnionych do reprezentacji skarżącej, w terminie trzech miesięcy, pod rygorem odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 30 listopada 2023 r. Wskazano, że w świetle danych ujawnionych w przedłożonym wydruku informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców, a także z treści samego zażalenia wynika, że skarżąca spółka nie posiada organu uprawnionego do jej reprezentacji ani nie posiadała w momencie wniesienia zażalenia. Brak ten nie został usunięty, a termin na dokonanie tej czynności bezskutecznie upłynął z dniem 26 lipca 2024 r.
Zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki umożliwiające jej działanie. Dlatego też brak zdolności sądowej skarżącej w chwili wniesienia zażalenia, obligował Sąd I instancji do jego odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. (zob. post. NSA z dnia 18 kwietnia 2023 r.; sygn. akt I OZ 87/23, publik. CBOSA).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyjaśniano, że na gruncie p.p.s.a. w przypadku braków w składzie organów osoby prawnej będącej stroną skarżącą, braki te mogą powodować różne skutki w zależności od momentu ich ujawnienia, tj. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego lub odrzucenie skargi. Podkreślić jednak należy, że braki w tym zakresie, istniejące w chwili wnoszenia skargi (odpowiednio zażalenia) skutkują odrzuceniem skargi (odpowiednio zażalenia), a nie zawieszeniem postępowania (zob. post. NSA z 20 września 2021 r., sygn. akt II FZ 74/21; publik. CBOSA). Należy także zaznaczyć, że do zawieszenia postępowania może dojść wtedy, gdy powód ten zaistniał w toku postępowania, tj. skargę lub zażalenie wniósł podmiot, który miał zdolność procesową w momencie dokonywania tej czynności, lecz później ją utracił. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie wystąpiła przesłanka do zawieszenia postępowania, gdyż w dniu wniesienia zażalenia do sądu spółka nie posiadała już umocowanego do działania za nią organu. Brak ten nie został uzupełniony, mimo wezwania, zażalenie należało więc odrzucić.
Kolejnym argumentem podnoszonym w uzasadnieniu zażalenia jest to, że pełnomocnik był prawidłowo umocowany i mógł działać za spółkę, stąd nie było podstaw do odrzucenia skargi z powodu braków w składzie organów spółki uniemożliwiających jej działanie. Stanowisko to nie może zostać uwzględnione. Autor zażalenia uważa, że prawidłowe umocowanie pełnomocnika przed powstaniem braków w organach spółki uniemożliwiających jej działanie, niejako neutralizuje te braki co najmniej na potrzeby skutecznego wszczęcia postępowania sądowego. Stanowisko to jest nieusprawiedliwione w świetle relewantnych przepisów prawa.
Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt I FSK 282/18, działanie przez pełnomocnika może jednak dotyczyć strony, która sama ma możliwość działania. Ustawodawca wykluczył możliwość prowadzenia postępowania sądowego z udziałem osoby prawnej - jako strony – w sytuacji, gdy nie posiada ona umocowanego do działania za nią organu. Gdy sytuacja taka dotyczy strony skarżącej i istnieje na etapie wnoszenia skargi, stanowi podstawę do odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Gdy stan ten zaistnieje w toku postępowania, uzasadnia jego zawieszenie (art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), niezależnie od pozycji procesowej strony. Zachodzi zatem ścisłe powiązanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu uprawnionego do działania. Brak w tym zakresie, uniemożliwia wszczęcie postępowania, stanowi przeszkodę w prowadzeniu już zainicjowanego postępowania i skutkuje nieważnością postępowania w przypadku jego przeprowadzenia (zob. post. NSA z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. I FSK 2061/22; publik. CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w dacie wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Gliwicach z 26 sierpnia 2024 r., w składzie organu skarżącej spółki zachodziły braki uniemożliwiające jej działanie, dlatego też należało zażalenie odrzucić.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.