III FZ 251/25

III FZ 251/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1248/23 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2024-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 86 § 1; art. 87 § 1, 2 i 4; art. 184; art. 197 § 1 i 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1248/23, w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi D.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 lipca 2023 r., nr 2401-IEW3.720.11.2023.11, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1248/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił D.T. (dalej: Skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 lipca 2023 r., nr 2401-IEW3.720.11.2023.11, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Postanowieniem z 26 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę wniesioną przez D.T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 lipca 2023 r. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że Skarżący nie uzupełnił w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi (poprzez niepodanie numeru PESEL – do 13 listopada 2023 r.), a także nie uiścił w stosownym terminie wymaganego wpisu od skargi (do 4 stycznia 2024 r.).
Skarżący pismem z 13 lutego 2024 r. zawnioskował o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swoich wniosków Skarżący podniósł, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, a było spowodowane stanem chorobowym oraz trudnościami życiowymi.
Na wezwanie Sądu do wykazania wiarygodności przedstawionych twierdzeń, Skarżący przedłożył dokumentację psychologiczną obejmującą zaświadczenia psychologiczne z 23 listopada 2018 r. oraz 1 września 2020 r. Wynika z nich, że w związku ze śmiertelnym potrąceniem osoby został u Skarżącego rozpoznany zespół stresu pourazowego (PTSD) oraz nasilone zaburzenia lękowe. Wskazano, że korzystał z pomocy terapeutycznej, przebywał na zwolnieniu lekarskim i przyjmował leki, jednak ze względu na trudności finansowe był zmuszony przerwać leczenie i podjąć zatrudnienie. Do terapii powrócił w sierpniu 2020 r. z uwagi na pogarszający się stan psychiczny, przejawiający się między innymi niekontrolowanymi wybuchami emocjonalnymi, obniżonym nastrojem oraz problemami w życiu osobistym i zawodowym. Wskazane okoliczności miały według Skarżącego istotny wpływ na jego zdolność do dochowania terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi uznając, że nie wykazano braku winy w uchybieniu terminu. Sąd wskazał, że choć wniosek został złożony w terminie, tj. w ciągu siedmiu dni od doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi, to przesłanka braku winy nie została należycie uprawdopodobniona. Zdaniem Sądu zły stan zdrowia psychicznego Skarżącego nie miał charakteru nagłego ani niespodziewanego. Przedłożone zaświadczenia psychologiczne potwierdzają istnienie przewlekłej choroby, ale nie dokumentują żadnego nagłego pogorszenia zdrowia w okresie bezpośrednio poprzedzającym niedokonanie wymaganych czynności. Brak było też jakichkolwiek dowodów na to, że w tym czasie Skarżący nie był zdolny do samodzielnego działania ani nie mógł wyręczyć się inną osobą. W związku z tym Sąd stwierdził, że Skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, a jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie, zaskarżając je w całości. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, jak też art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka polegające na odmówieniu przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, podczas gdy Skarżący uchybił terminowi bez swojej winy będąc w stanie chorobowym związanym z trudnościami życiowymi i w związku z tym uchybienie należy uznać za niezawinione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do treści art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, o czym stanowi art. 87 § 4 p.p.s.a. Z powyższego jednoznacznie wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić jedynie przy kumulatywnym spełnieniu trzech przesłanek, tj. 1) złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, 2) dopełnienia czynności, dla której określony był termin, 3) uprawdopodobnienia uchybienia terminu bez winy wnioskującego. Brak spełnienia którejkolwiek przesłanki zawartej w hipotezie wyżej wymienionego przepisu skutkuje niemożnością zastosowania przez sąd omawianej instytucji procesowej.
Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (post. NSA: z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; z 9 września 2014 r., I GZ 499/14; z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14; z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18 - CBOSA).
Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (post. NSA z 21 grudnia 2021 r., III FZ 652/21, tamże).
Mając powyższe na uwadze, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego, jak i fiskalnych skargi. Choć Skarżący, celem wykazania istnienia przeszkód w dochowaniu terminu, powołał się na trudności zdrowotne, w tym występowanie silnych zaburzeń lękowych oraz zespołu stresu pourazowego, to jednak przedstawione dokumenty nie potwierdzają, by w dacie upływu terminu pozostawał on w stanie wyłączającym możliwość jego dochowania.
Załączone do akt sprawy zaświadczenia z 23 listopada 2018 r. oraz 1 września 2020 r. mają charakter ogólny i odnoszą się do znacznie wcześniejszych okresów, niż moment uchybienia terminowi. Brak jest w szczególności jakiejkolwiek dokumentacji odnoszącej się do okresu bezpośrednio poprzedzającego moment, w którym Skarżący był zobowiązany do uzupełnienia podniesionych braków skargi. Tym samym nie sposób przyjąć, że przedłożone dokumenty mogą stanowić miarodajną podstawę do oceny jego aktualnego stanu zdrowia w dacie istotnej dla sprawy.
Z dokumentacji z 1 września 2020 r. wynika wprawdzie, że Skarżący ponownie zgłosił się do poradni zdrowia psychicznego z uwagi na występujące trudności emocjonalne i poznawcze, jednak fakt ten nie może przesądzać o jego stanie w okresie bezpośrednio poprzedzającym uchybienie terminowi, które miało miejsce niemal cztery lata później. Brak jakichkolwiek danych potwierdzających kontynuację terapii, podejmowanie leczenia lub występowanie podobnych dolegliwości w bardziej aktualnym okresie, skutkuje niemożnością uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy Skarżącego.
Podkreślenia wymaga, że samo występowanie przewlekłych dolegliwości zdrowotnych – w tym także o charakterze psychicznym – nie stanowi samoistnej przesłanki do przywrócenia terminu. Skarżący, znając swoją sytuację zdrowotną, powinien był podejmować działania stosowne do okoliczności lub, w razie potrzeby, skorzystać z pomocy osób trzecich. Przesłanką do zastosowania instytucji przywrócenia terminu może być wyłącznie nagłe, nieprzewidywalne pogorszenie stanu zdrowia, które obiektywnie uniemożliwia dokonanie czynności procesowej w ustawowym terminie. Tymczasem w niniejszej sprawie nie wykazano, aby w okresie objętym uchybieniem wystąpiły tego rodzaju okoliczności. Brak jest zarówno aktualnej dokumentacji medycznej, jak i dowodów potwierdzających, że stan Skarżącego w tym czasie uniemożliwiał samodzielne działanie lub wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. W konsekwencji nie sposób uznać, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony.
W świetle przedstawionych powyżej okoliczności przyjąć należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie postanowił o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia omawianego braku formalnego, jak i fiskalnego przedmiotowej skargi.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.