III FZ 144/23

III FZ 144/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
III FSK 174/24 - Wyrok NSA z 2025-09-11
I SA/Wr 288/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-10-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 73, art. 86, art. 87 § 2, art. 65-72
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 288/22 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 288/22 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 288/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił M.S. (dalej: skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 288/22 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 22 lutego 2022 r., w przedmiocie podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku.
Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2022 r. Sąd pierwszej instancji odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odpis postanowienia został odebrany przez pełnomocnik skarżącej w dniu 16 sierpnia 2022 r. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej złożyła zażalenie w dniu 23 sierpnia 2022 r. Pismem z dnia 22 września Sąd pierwszej instancji zwrócił się do Poczty Polskiej z zapytaniem o datę, w której przesyłka zawierająca odpis postanowienia z dnia 18 lipca 2022 r. została awizowana po raz drugi. W odpowiedzi na zapytanie Sądu Poczta Polska wyjaśniła, że po próbie doręczenia odpisu postanowienia w dniu 29 lipca 2022 r. przesyłka została zaawizowana do odbioru w placówce pocztowej adresata, zaś zawiadomienie umieszczono w skrzynce pocztowej. Powtórnego awizo dokonano w dniu 8 sierpnia 2022 r. Ostatecznie przesyłkę wydano pełnomocnik skarżącej w dniu 16 sierpnia 2022 r.
Postanowieniem z dnia 17 października 2022 r. Sąd odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazując, że wniesiono je po terminie. Pismem z dnia 21 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, uzasadniając, iż 29 lipca 2022 r. listonosz pozostawił awizo, z którego nie sposób było odczytać daty awizacji oraz numeru przesyłki. Pełnomocnik skarżącej wskazała, że Poczta Polska nie dokonała ponownej awizacji a przesyłkę odebraną w dniu 16 sierpnia 2022 r. wydano jako odebraną w terminie. W ocenie pełnomocnik skarżącej, w niniejszej sprawie zaszła sytuacja, w której naruszenie przepisów przez operatora pocztowego spowodowało pozbawienie skarżącej możliwości działania i doprowadziło do podjęcia niekorzystnych dla skarżącej rozstrzygnięć w sprawie. Zdaniem pełnomocnik skarżącej naruszone zostały przepisy dotyczące doręczeń, poprzez nadesłanie nieczytelnego pierwszego awizo oraz brak nadesłania drugiego awizo, pomimo faktu, iż pełnomocnik skarżącej wielokrotnie informowała Pocztę Polską o fakcie wysłania nieczytelnego awizo. W świetle powyższego pełnomocnik skarżącej uznała, iż mogła być przekonana o tym, że termin do wniesienia zażalenia należało liczyć od dnia 16 sierpnia 2022 r., gdyż skuteczność doręczenia jest uzależniona od spełnienia wymogów wskazanych w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), natomiast uchybienie jakiemukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje niemożność skutecznego powoływania się na domniemanie doręczenia.
Do pisma z dnia 23 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej załączyła kserokopię koperty spornej przesyłki, podnosząc, że skoro pierwsza awizacja miała miejsce 29 lipca 2022 r., to powtórna awizacja powinna mieć miejsce 5 sierpnia 2022 r., nie zaś 8 sierpnia 2022 r. Pełnomocnik wskazała, że skoro druga awizacja miała miejsce 8 sierpnia 2022 r., to termin odbioru przesyłki upłynął z dniem 16 sierpnia 2022 r., zatem przesyłka została odebrana w terminie.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie uprawdopodobniono okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał, że z okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż Poczta Polska dokonała dwukrotnego zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki, tj. pierwsze awizo - 29 lipca 2022 r., zaś drugie - 8 sierpnia 2022 r., na co wskazuje Poczta Polska w piśmie z dnia 7 października 2022 r. oraz wskazują adnotacje znajdujące się na kserokopii spornej przesyłki, nadesłanej przez pełnomocnik skarżącej. Mając na uwadze te okoliczności oraz regulacje zawarte w P.p.s.a., Sąd uznał, że czternastodniowy termin do odebrania przesyłki należało liczyć od dnia 29 lipca 2022 r. W ocenie Sądu dokumenty zawarte w aktach sprawy nie dają wiary twierdzeniom pełnomocnik skarżącej, dotyczącym uchybień operatora pocztowego.
Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej złożyła zażalenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
- art. 73 § 1, 2 i 3 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż przesyłka z postanowieniem Sądu pierwszej instancji o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji została prawidłowo doręczona pełnomocnik skarżącej w sytuacji, gdy brak było podstaw do takiego przyjęcia,
- art. 86 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy brak było podstaw do takiego przyjęcia.
Pełnomocnik skarżącej wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji i przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zwrócenie się do Poczty Polskiej o przesłanie awizo z dnia 29 lipca 2022 r. i 8 sierpnia 2022 r., na okoliczność nieprawidłowego uzupełniania dokumentu awizo przez pracownika Poczty Polskiej, braku pozostawienia awizo powtórnego przez pracownika Poczty Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 P.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
W świetle tych przepisów, konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych osób, lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (zob. H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz i orzecznictwo, LEX/el. 2018, komentarz do art. 87 P.p.s.a.). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona przedstawi przekonującą argumentację, która uprawdopodobnia brak winy w uchybieniu terminu.
Trzeba też dodać, że winą za uchybienie terminu może być także obarczona osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej. W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, warunkiem przywrócenia terminu jest brak jego winy, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych; dla uznania winy profesjonalnego pełnomocnika wystarczy jednak nawet lekkie niedbalstwo z jego strony. O rozumianym w ten sposób niedbalstwie pełnomocnika w szczególności świadczy niewłaściwe zorganizowanie obsługującego go biura, w tym wadliwe przeprowadzenie technicznej czynności wysyłki pisma, odbioru pisma.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że prawidłowym było przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że nie uprawdopodobniono okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Argumentacja pełnomocnik skarżącej dotycząca błędnie przeprowadzonej awizacji przesyłki jest nietrafna, z uwagi na fakt, że w przesłanej przez pełnomocnik skarżącej, uwierzytelnionej kopii koperty zawierającej przesyłkę (k. 76 akt sądowych) jest wyraźnie oznaczona pieczęcią data pierwszej awizacji (29 lipca 2022 r.) jak i powtórnej awizacji (8 sierpnia 2022 r.). W związku z tym, że pierwsze awizo zostało dokonane dnia 29 lipca 2022 r., bieg czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a. upływał dnia 12 sierpnia 2022 r. Tego też dnia, zgodnie z przyjętą fikcją prawną nastąpiło doręczenie pisma adresatowi i zaczął biec 7 dniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Termin do wniesienia zażalenia liczony od 12 sierpnia 2022 r. upływał zatem dnia 19 sierpnia 2022 r. Pełnomocnik skarżącej wniosła zażalenie dnia 23 sierpnia 2022 r.
Stosownie do art. 73 § 1 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). Stosownie do § 3 tego artykułu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie zaś z § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.
Z treści art. 73 § 1 i § 4 P.p.s.a. wynika zatem, że doręczenie w tym trybie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od dnia pierwszej nieudanej próby doręczenia, o której adresat dowiaduje się ze stosownego zawiadomienia - awizo. Od daty na zawiadomieniu należy liczyć czternastodniowy termin do przyjęcia domniemania doręczenia pisma. Domniemanie to polega na założeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby bieg terminu do złożenia środka odwoławczego.
W odniesieniu do powyższego należy wskazać, że w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, iż odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się domniemanie doręczenia, nie zmienia skutków procesowych zaistniałego domniemania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2004 r., sygn. akt GZ 103/04, niepubl., z dnia 28 listopada 2012 r. II FZ 942/12, z dnia 5 marca 2013 r. II FZ 40/13, z dnia 27 września 2013 r. II OZ 810/13). Również wtedy, gdy adresat odbierze przesyłkę już po 14 dniach, art. 73 P.p.s.a. w dalszym ciągu będzie miał zastosowanie, a wynikające z tego przepisu domniemanie nie przestanie odnosić skutków prawnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r. I FZ 188/10). Innymi słowy, późniejsze odebranie na żądanie strony pisma po upływie terminu, o którym mowa w art. 73 § 3 P.p.s.a., na skutek bezprawnego jego przetrzymywania przez operatora pocztowego, nie obala doręczenia pisma w trybie art. 73 P.p.s.a. (por. B. Dauter (w) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 73, teza 2, LEX 2013). Dlatego też, fakt odebrania pisma z urzędu pocztowego przez profesjonalnego pełnomocnika strony już po upływie terminu wskazanego w art. 73 § 1 P.p.s.a., potwierdzony stosownym stemplem pocztowym, nie ma wpływu na skutek określony w art. 73 § 4 P.p.s.a.
Domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 P.p.s.a. może być natomiast obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej. Uczynił to Sąd pierwszej instancji pismem z dnia 22 września 2022 r., zwracając się do Poczty Polskiej z zapytaniem o datę, w której sporna przesyłka została awizowana po raz drugi. W odpowiedzi na zapytanie Sądu Poczta Polska pismem z dnia 7 października 2022 r. wyjaśniła, że po próbie doręczenia pełnomocnik skarżącej odpisu postanowienia w dniu 29 lipca 2022 r. przesyłka została zaawizowana do odbioru w placówce pocztowej adresata, zaś zawiadomienie umieszczono w skrzynce pocztowej. Powtórnego awizo dokonano w dniu 8 sierpnia 2022 r. Ostatecznie przesyłkę wydano pełnomocnik skarżącej w dniu 16 sierpnia 2022 r.
W rozpoznawanej sprawie, skarżąca działała w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych gdyż adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Dotyczy to również czynności związanych z obliczaniem terminów procesowych, uregulowanych przepisami prawa.
Odnośnie do wniosku pełnomocnik skarżącej o zwrócenie się do Poczty Polskiej o przesłanie awizo z dnia 29 lipca 2022 r. i 8 sierpnia 2022 r., wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego. Poza tym zrealizowanie wniosku pełnomocnik skarżącej jest niecelowe, gdyż Poczta Polska nie posiada awizo. Jest ono bowiem pozostawianie w skrzynce adresata i dysponentem awizo jest wyłącznie adresat przesyłki.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność doręczenia pełnomocnik skarżącej przesyłki została przez Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśniona.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.