III FZ 126/25

III FZ 126/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Pełnomocnik procesowy
Sygn. powiązane
I SA/Gl 538/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-11-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 250 §, art. 250 § 2, art. 101 § 1 pkt 2, art. 103
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 12 marca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adwokata A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 538/24 w przedmiocie kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 lutego 2024 r., nr 2401-IOD-2.4104.9.2023 UNP: 2401-24-026889 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: "WSA", "sąd I instancji") z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Gl 144/24, przyznano T. J. (dalej: "Skarżący", "Strona") prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
Wyznaczony przez właściwą korporację zawodową adwokat dwukrotnie zapoznał się z aktami sprawy, kontaktował się ze Skarżącym, dokonał analizy akt sprawy oraz za pośrednictwem upoważnionego aplikanta brał udział w rozprawie przed WSA.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 538/24 WSA uwzględnił skargę Skarżącego i uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w Katowicach (dalej: "DIAS", "Organ") z 27 lutego 2024 r., nr 2401-IOD-2.4104.9.2023 UNP: 2401-24-026889, w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego
w S. (dalej: "Naczelnik") z dnia 25 listopada 2022 r., nr 2429-SPV-1_.4104.404.2022 UNP: L0866776896.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2024 r. sąd I instancji na podstawie art. 250 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") przyznał adwokatowi A. D. (dalej: "Adwokat", "Pełnomocnik") wynagrodzenie od Skarbu Państwa w kwocie 590,40 zł, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 zł, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd I instancji uznał, że w sprawie zastosowanie znajdzie rozporządzenie z dnia 14 maja 2024 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.
z 2024 r. poz. 763, dalej: "Rozporządzenie"). Biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia, wynoszącą 40.000,00 zł, WSA przyjął, że zastosowanie w sprawie powinien znaleźć § 23 ust. 1 pkt 1 w zw. § 8 pkt 5 Rozporządzenia, zgodnie z którym kwota wynagrodzenia adwokata za prowadzenie sprawy w pierwszej instancji powinna wynieść 3.600,00 zł, którą to kwotę należałoby powiększyć o należny podatek od towarów i usług. Jednakże, w ocenie WSA, w sprawie zaszły okoliczności uzasadniające obniżenie wynagrodzenia należnego Pełnomocnikowi, uznając, że wynagrodzenie w wysokości stawki minimalnej byłoby nadmierne i nieproporcjonalne do nakładu pracy, z jakim wiązało się udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika. W szczególności sąd I instancji zwrócił uwagę, że działania pełnomocnika ustanowionego z urzędu, nie mieściły się w granicach staranności wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Stwierdzone przez WSA naruszenia miały charakter rażący, dostrzegalny bez konieczności wykonania skomplikowanych analiz prawnych, a Pełnomocnik nie tylko nie przedłożył w sprawie żadnego pisma procesowego, ale także na rozprawie nie zajął stanowiska w sprawie naruszeń prawa, których dopuścił się Organ. Z kolei realne czynności pełnomocnika nie łączyły się z przeciętnym nakładem pracy, były jedynie czynnościami minimalnymi.
W zażaleniu Adwokat zaskarżył postanowienie WSA z dnia 9 grudnia 2024 r. w całości i wniósł o jego zmianę, poprzez przyznanie od Skarbu Państwa na swoją rzecz tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Skarżącemu
w postępowaniu przed WSA (sygn. akt. I SA/GI 538/24) kwoty minimalnej
w wysokości 3.600 złotych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
– błędne ustalenie, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 250 § 2 p.p.s.a. uzasadniające obniżenie wynagrodzenia dla adwokata wyznaczonego z urzędu do kwoty 590,40 złotych brutto, a także, iż wynagrodzenie w wysokości stawki minimalnej byłoby nadmierne
i nieproporcjonalne do nakładu pracy, w sytuacji gdy adwokat podjął szereg czynności w sprawie;
– błędne ustalenie, iż aktywność adwokata wyznaczonego z urzędu przed sądem pierwszej instancji ograniczyła się jedynie do zapoznania się z aktami sprawy i sformułowania wniosku o przyznanie wynagrodzenia, jak również uznanie, iż działania pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie mieszczą się w granicach staranności wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sytuacji, gdy czynności podjęte przez Adwokata obejmowały również wielogodzinną analizę całości materiału dowodowego, sformułowanie pisma do Skarżącego, wielokrotne rozmowy ze stroną skarżącą, w ramach których omówiony został stan faktyczny sprawy, przepisy dotyczące depozytu nieprawidłowego, jak również uchybienia organów podatkowych, a nadto udział w rozprawie przed WSA w dniu 7 listopada 2024 roku, który poprzedzało przygotowanie aplikanta adwokackiego do udziału
w tejże rozprawie, co skutkowała bezzasadnym obniżeniem wynagrodzenia należnego Adwokatowi wyznaczonemu z urzędu z kwoty 3.600 złotych netto do kwoty 480 złotych netto, a więc o 87% względem stawki minimalnej określonej w § 23 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 8 pkt 5 Rozporządzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych
i udokumentowanych wydatków.
Z kolei art. 250 § 2 p.p.s.a. pozwala sądowi, w uzasadnionych przypadkach, obniżyć wynagrodzenie wynikające z przywołanych wyżej przepisów o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych, do których odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a. Należy przy tym zaznaczyć, że pozostawienie sądowi możliwości decydowania do obniżeniu wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika działającego w ramach prawa pomocy, nie jest równoznaczne z dowolnością w tej materii, albowiem każda tego typu decyzja musi zostać poddana szczegółowej analizie konkretnego przypadku. Konieczność uwzględnienia takich okoliczności, jak niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia
i rozstrzygnięcia, wynika wprost z treści § 2 ust. 1 Rozporządzenia. Podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu, jest podjęcie przez tego adwokata czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia sprawy, strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu.
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 93; postanowienie Wojewódzkiego Sądu dministracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 199/04, publ. CBOSA, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07, publ. CBOSA, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 209/12, publ. CBOSA, oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317).
W analizowanej sprawie, wbrew zarzutom podniesionym w treści zażalenia, nie sposób uznać, by udział ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata, przewyższał czynności minimalne, wymagane w związku z działaniem w imieniu i na rzecz strony postępowania, aczkolwiek nie wszystkie argumenty sądu I instancji okazały się uzasadnione.
Jak słusznie zauważył WSA, aktywność Adwokata ograniczyła się do zapoznania się z aktami sprawy i sformułowania wniosku o przyznanie wynagrodzenia. Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uważa rozważania sądu I instancji w zakresie braku osobistego stawiennictwa w miejsce upoważnionego aplikanta oraz fakt ustanowienia pełnomocnikiem, już po wniesieniu skargi przez Skarżącego. Zważyć bowiem należy, że działanie w postaci posłużenia się substytutem w miejsce samego Pełnomocnika na rozprawie, nie ma znaczenia dla prawidłowego wywiązania się z obowiązku reprezentowania strony skarżącej, o ile działania te faktycznie realizują podstawową funkcję dla jakiej ustanowiony został pełnomocnik, tj. zabezpieczają realizację prawa jednostki do sądu. Nie ma przy tym podstaw, aby podważać – jak czyni to we wniesionym środku zaskarżenia Pełnomocnik – faktyczne działania podjęte na tej rozprawie przez aplikanta adwokackiego. Jak wynika z treści protokołu rozprawy z dnia 7 listopada 2024 r.
(k. 39 akt sądowych), upoważniony aplikant rzeczywiście ograniczył się do poparcia stanowiska wyrażonego w skardze, przy jednoczesnym jej uzupełnieniu o wniosek
o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 101 § 1 pkt 2 p.p.s.a. protokół powinien zawierać m. in. wnioski i twierdzenia stron, a więc ograniczać się do najistotniejszego fragmentu wypowiedzi strony/pełnomocnika. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do przebiegu rozprawy, pełnomocnik winien był złożyć wniosek o sprostowanie lub uzupełnienia protokołu (art. 103 p.p.s.a.), czego nie uczynił, a tym samym nie podważył zawartej w nim treści. Nic nie stało przy tym na przeszkodzie, aby Pełnomocnik sformułował odrębne pismo procesowe, w którym zawarłby w sposób pełny stanowisko, odzwierciedlając przy tym współdziałanie ze Skarżącym, na co powołuje się w zażaleniu. Oczywiście jest tak, że obowiązujące przepisy prawne nie nakładają na pełnomocnika wyznaczonego z urzędu obowiązku złożenia pisma procesowego w sprawie. Brak takiego pisma rodzi jednak możliwość uwzględnienia podjętych (bądź nie) przez pełnomocnika działań w kontekście faktycznego udzielenia pomocy prawnej (przy uwzględnieniu rażących uchybień Organu i ustalenia wadliwości jego działania oraz wpływu na rozstrzygniecie sprawy), a stosownym obniżeniem wynagrodzenia adwokata. Dalej należy wskazać, że sam etap na którym został ustanowiony Pełnomocnik, nie może rzutować na ocenę jego aktywności w relacji do nakładu pracy podjętej przez tego Adwokata a zmierzającej do wyjaśnienia sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. Istotna była ocena realnych działań i ich wpływ na wynik sprawy.
Wykonane przez Pełnomocnika z urzędu czynności, takie jak analiza akt sprawy, analiza przepisów dotyczących przedmiotu postępowania, podjęcie starań
o kontakt ze stroną skarżącą i kontakt z klientem, stanowią typowe zadania pełnomocnika, które są niezbędne do prawidłowego wykonania przez niego czynności zawodowych, tj. udzielenia pomocy prawnej mocodawcy. W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres udzielonej rzeczywiście pomocy prawnej w połączeniu z niezbędnym nakładem pracy Adwokata i jego wkład w wyjaśnienie i rozstrzygnięcie sprawy, wyczerpują przesłanki "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 250 § 2 p.p.s.a.
W treści zażalenia nie podniesiono argumentów, które podważałyby prawidłowość zapadłego rozstrzygnięcia, zaś argumentację w nim przedstawioną Naczelny Sąd Administracyjny ocenia jako polemikę, nie znajdującą oparcia
w okolicznościach sprawy.
Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.