III FW 10/22

III FW 10/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Dominik Gajewski
Wojciech Stachurski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne
Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 15 § 1 pkt 4 , art. 15 § 2, art. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 15 par 1-5, art. 17 c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 22 lipca 2022 r. nr 0225-SEE.711.28.2022.BD.S o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Skarbowego W. a Prezydentem Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego w egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia wskazać Prezydenta Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K. jako właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 lipca 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., na podstawie art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735); dalej: "k.p.a.", oraz art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329); dalej: "p.p.s.a.", wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta K. - Zarządem Dróg Miasta K. oraz o wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy w przedmiocie rozpoznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wniesionych z uchybieniem terminu.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wyjaśnił, że prowadził jako organ egzekucyjny administracyjne postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 października 2021 r. o nr [...] i [...] wystawionych przez wierzyciela - Prezydenta Miasta K. wobec zobowiązanej A. spółki z o.o. z siedzibą w W. z tytułu zaległych opłat dodatkowych za ich nieuiszczenie w SPP w K. w dniach 6 lipca 2020 r. i 6 marca 2021 r. w łącznej kwocie należności głównej 300 zł. Przelewem z dnia 22 października 2021 r. dochodzona należność w łącznej kwocie 563,11 zł została w całości wyegzekwowana, a postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych zostało 22 października 2021 r. zakończone.
W dniu 9 lutego 2022 r. spółka złożyła do wierzyciela wniosek o przyjęcie oświadczenia do spraw: [...] i [...], w którym wniosła o odstąpienie od prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wskazując że nie była użytkownikiem pojazdów.
Dalej, wnioskodawca wskazał, że pismem z dnia 9 marca 2022 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, iż spółka - na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427); dalej: "u.p.e.a." - wniosła pismo o znamionach zarzutu i zwrócił się do organu egzekucyjnego o podjęcie stosownych czynności wynikających z u.p.e.a., w szczególności o określenie, czy pismo wpłynęło w ustawowym terminie do wniesienia zarzutów. W odpowiedzi, organ egzekucyjny w piśmie z dnia 1 kwietnia 2022 r., wyjaśnił, że pism spółki nie można zakwalifikować jako zarzutu zgłoszonego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Następnie, wierzyciel pismami z dnia 21 kwietnia 2022 r. wystąpił do organu egzekucyjnego o ponowne rozpatrzenie wniosków złożonych przez spółkę poprzez wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 17 § 1c u.p.e.a., tj. postanowienia w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zarzutów. Pismami z dnia 26 kwietnia 2022 r. wnioskodawca ponownie poinformował wierzyciela, że organ egzekucyjny nie jest organem uprawnionym do wydania postanowienia w sprawie wniesionych przez spółkę zarzutów z uchybieniem terminu oraz wyjaśnił, że od 30 lipca 2020 r. wszelkie rozstrzygnięcia w sprawie wniesionych zarzutów do postępowania egzekucyjnego rozpatruje wierzyciel, a przepis art. 17 § 1c u.p.e.a. nie ma zastosowania w sprawie. Natomiast, w przypadku zakwalifikowania przez wierzyciela pism z dnia 9 lutego 2022 r. jako zarzuty do postępowania egzekucyjnego wniesione po terminie, wierzyciel powinien odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. W odpowiedzi na powyższe pisma, wierzyciel pismem z dnia 9 maja 2022 r. wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zarzutu, na podstawie art. 17 § 1c u.p.e.a.
Ponadto wnioskodawca we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stwierdził, że skoro spółka wniosła zarzuty po upływie terminu do wierzyciela w dniu 18 lutego 2022 r., tj. po upływie terminów określonych w art. 33 § 5 u.p.e.a., a postępowanie egzekucyjne było już zakończone (22 października 2021 r.), zaś od 30 lipca 2020 r. w sprawach dotyczących zarzutu na postępowanie egzekucyjne organem właściwym do jego rozpatrzenia jest wierzyciel, to uzasadnione jest stanowisko, że w takim przypadku (w przypadku wniesienia zarzutu na postępowanie egzekucyjne po terminie), organem właściwym do wydania postanowienia jest wierzyciel, a podstawę prawną postanowienia stanowi art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na bezskuteczność dokonanych przez spółkę czynności procesowych.
Wierzyciel, w odpowiedzi na wniosek organu egzekucyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, w piśmie z dnia 29 sierpnia 2022 r. wyjaśnił, że w dniach 25 października 2021 r. oraz 30 listopada 2021 r. wpłynęły do wierzyciela dwa pisma zobowiązanej spółki dotyczące tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 15 października 2021 r. wystawionego w związku z nieopłaconym postojem pojazdu samochodowego o numerze rej. [...] w dniu 6 lipiec 2020 r. w SPP w K. oraz nr [...] z dnia 15 października 2021 r. wystawionego w związku z nieopłaconym postojem pojazdu samochodowego o numerze rej. [...] w dniu 6 marca 2021 r. w S. w K. Pisma spółki zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. za pośrednictwem platformy e-PUAP za pismami z dnia 6 grudnia 2021 r. (UPP 6 grudnia 2021 r.), celem "kwalifikacji przedmiotowej sprawy". Naczelnik Urzędu Skarbowego W. pismami z dnia 9 grudnia 2021 r. dotyczącymi prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie ww. tytułów wykonawczych, udzielił informacji, iż skierował tytuły wykonawcze do egzekucji 15 października 2021 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia środków zgromadzonych na rachunkach bankowych zobowiązanej spółki. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone spółce przez organ egzekucyjny 21 października 2021 r. Wierzyciel potwierdził, że przelewem z dnia 22 października 2021 r., w kwocie 563,11 zł zobowiązana spółka uregulowała dochodzone zaległości w całości, a wyegzekwowana kwota została zarachowana na poczet ww. tytułów wykonawczych, zaś postępowanie egzekucyjne zostało zakończone 22 października 2021 r., tak więc termin do złożenia przez stronę zarzutów upłynął 21 listopada 2021 r.
Wierzyciel wyjaśnił dalej w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, że organ egzekucyjny stwierdził, iż pisma zobowiązanej spółki z dnia 12 i 13 października 2021 r. (wpływ do wierzyciela 25 października 2021 r.) zostały sporządzone przez spółkę przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i dotyczą upomnień nr [...] i nr [...], natomiast pismo spółki z dnia 25 listopada 2021 r. jest odpowiedzią na wezwanie wierzyciela dot. złożonej przez spółkę korespondencji z 12 i 13 października 2021 r. i w związku z tym pisma te nie spełniają przesłanek, aby je zakwalifikować jako zarzut zgłoszony w toku prowadzonego postępowania.
Wierzyciel wskazał nadto, że pismami z dnia 16 grudnia 2021 r. zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy oraz wydanie rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 17 § 1c u.p.e.a., lecz w odpowiedzi organ egzekucyjny w pismach z dnia 4 stycznia 2022 r. jeszcze raz stwierdził, że pisma spółki zostały sporządzone i nadane przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i dotyczą upomnienia, zaś pismo spółki z dnia 25 listopada 2021 r. jest odpowiedzią na wezwanie wierzyciela dot. złożonej przez spółkę korespondencji pismem z dnia 13 października 2021 r. Brak więc jest, według organu egzekucyjnego, możliwości rozpatrywania pisma sporządzonego przez zobowiązaną spółkę przed wszczęciem postępowania w kategorii zarzutów. Wierzyciel wyjaśnił nadto, że w toku prowadzonej korespondencji z organem egzekucyjnym dot. prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie ww. tytułów wykonawczych, zwrócił się do zobowiązanej spółki pismami z dnia 1 lutego 2022 r. o sprecyzowanie charakteru przesłanej korespondencji z dnia z 12 i 13 października 2021 r. oraz z dnia 25 listopada 2021 r. i wyjaśnienie czy wniesione pisma należy traktować jako zarzut do ww. tytułów wykonawczych, na podstawie art. 33 u.p.e.a. W odpowiedzi, zobowiązana spółka przesłała do wierzyciela wnioski o przyjęcie oświadczenia z dnia 9 lutego 2022 r. (data wpływu 18 lutego 2022 r.), w którym prezes spółki oświadczyła, że najemcą pojazdu o numerze rej. [...] w dniu 6 lipiec 2020 r. był A. W., natomiast najemcą pojazdu o numerze rej. [...] w dniu 6 marca 2021 r. była firma F. Następnie ponownie, kolejnymi pismami z dnia 9 marca 2022 r. oraz z dnia 12 kwietnia 2022 r., wierzyciel przesłał za pośrednictwem platformy e-PUAP wnioski zobowiązanej spółki do organu egzekucyjnego, ponownie wnosząc o podjęcie stosownych czynności wynikających z u.p.e.a., w szczególności określenie czy pismo wpłynęło w ustawowym terminie do wniesienia zarzutu. W odpowiedzi na ww. pisma wierzyciela, organ egzekucyjny pismami z dnia 1 kwietnia 2022 r. stwierdził, że pisma spółki (wnioski o przyjęcie oświadczenia) z dnia 9 lutego 2022 r. nie spełniają przesłanek, aby zakwalifikować je jako zarzut w toku prowadzonego postępowania. Odpowiadając na pisma wierzyciela z dnia 12 kwietnia 2022 r., organ egzekucyjny ponownie poinformował w pismach z dnia 26 kwietnia 2022 r., że nie jest organem uprawnionym do wydania postanowienia w sprawie zarzutów zgłoszonych z uchybieniem terminu.
Według wierzyciela organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., zobowiązany był wydać postanowienie na podstawie art. 17 § 1c u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 166 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), spory kompetencyjne między organami samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej rozstrzygają sądy administracyjne. Właściwość sądów administracyjnych w sprawach dotyczących sporów kompetencyjnych przewiduje również art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000).
Zgodnie także z art. 15 § 1 pkt 4 i art. 15 § 2 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego, a organami administracji rządowej.
Przez spór kompetencyjny lub spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny)(por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FW 14/14).
Sporem kompetencyjnym jest sytuacja prawna, w której co do zakresu właściwości organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która musi być usunięta na skutek zastosowania środków prawnych. Spór kompetencyjny ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozstrzygnięcia tożsamej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamą sprawą, którą zajmują się lub odmawiają zajęcia się co najmniej dwa organy. Rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, to wskazanie organu administracji publicznej właściwego w sprawie na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu stosowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny środka (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. akt II FW 2/17).
Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu kompetencyjnego w znaczeniu prawnym. Spór taki może powstać w sprawie załatwianej przez organy administracji, należącej do spraw z zakresu administracji publicznej. Ze sporem kompetencyjnym mamy do czynienia wtedy, gdy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej (por. postanowienie NSA z dnia 22 października 2013 r. sygn. akt II FW 9/13). Taka sytuacja ma miejsce w okolicznościach tej sprawy, istnieją więc podstawy do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego. Rozstrzygnięcie sporu powstałego pomiędzy tymi organami polega na wskazaniu organu właściwego do załatwienia sprawy (przeprowadzenia stosownego postępowania).
Wniosek złożony w rozpoznawanej sprawie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. dotyczy sporu negatywnego. Z wniosku tego wynika, że w ramach zakończonego 25 października 2021 r. postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie wystawionych przez wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K., dwóch tytułów wykonawczych z dnia 15 października 2021 r., przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego W., nastąpił spór, gdyż żaden z tych organów nie uznaje swojej właściwości do załatwienia pisma (wniosku) A. spółki z o.o. z siedzibą w W. o odstąpienie od prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w zakresie opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłat w S. w K., z uwagi na to, że spółka nie była użytkownikiem pojazdów.
Jednak, tak zidentyfikowany przedmiot sporu przez wnioskodawcę nie znajduje swojego uzasadnienia w okolicznościach sprawy, szczegółowo przedstawionej przez Prezydenta Miasta K. - Zarządu Dróg Miasta K. w piśmie z dnia 29 sierpnia 2022 r., stanowiącym odpowiedź tego organu na wniosek wnioskodawcy o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego.
Z chronologii zdarzeń przedstawionych przez Prezydenta Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K. w ww. piśmie wynika, że spółka pismami z dnia 12 i 13 października 2021 r. (wpływ do Zarządu Dróg Miasta K. - 25 października 2021 r.) wystąpiła z zapytaniem w sprawie upomnień otrzymanych od Zarządu Dróg Miasta K. nr [...] i nr [...], zaś pismo spółki z dnia 25 listopada 2021 r. jest odpowiedzią na wezwanie wierzyciela dot. ww. pism z dnia 12 i 13 października 2021 r.
Ponadto, z opisu czynności podejmowanych w sprawie przez oba organy wynika, że wierzyciel pismem z dnia 1 lutego 2022 r. zwrócił się do spółki o sprecyzowanie charakteru przesłanej korespondencji z dnia 12 i 13 października 2021 r., w szczególności o wyjaśnienie, czy pisma te należy traktować jako wniesione zarzuty do tytułów wykonawczych z dnia 15 października 2021 r. W odpowiedzi na to zapytanie, spółka w piśmie z dnia 9 lutego 2022 r. wyjaśniła, że najemcą pojazdu o nr rej. [...] w dniu 6 lipca 2020 r. był A. W., a najemca pojazdu o nr rej. [...] w dniu 6 marca 2021 r. była firma F.
Przekazując pisma spółki z dnia 12 i 13 października 2021 r. oraz dalszą korespondencję do Naczelnika Urzędu Skarbowego W., Prezydent Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K. informował organ egzekucyjny, że pisma spółki stanowią zarzuty do tytułów wykonawczych wniesione przez spółkę z uchybieniem terminu, które powinien załatwić organ egzekucyjny, jako właściwy, na podstawie art. 17 § 1c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.); dalej: "u.p.e.a.". , i wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu, z czym nie zgodził się organ egzekucyjny i wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze ww. chronologię zdarzeń i czynności, stwierdza, że pisma spółki z dnia 12 i 13 października 2021 r. oraz dalsza jej korespondencja z wierzycielem nie dotyczy i nie obejmuje zarzutów, które miałyby być zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym, lecz dotyczy wyłącznie "upomnień", jakie wierzyciel wystosował do zobowiązanej spółki, zaś sama okoliczność nieuprawnionego zakwalifikowania przez wierzyciela pism spółki, jako zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a., nie nadaje tym pismom cech "zarzutów" w rozumieniu u.p.e.a.
Upomnienie, uregulowane w art. 15 § 1 - § 5 u.p.e.a., jest środkiem jaki wierzyciel powinien zastosować (z wyjątkami określonymi w § 3a i § 3b), po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, a przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (art. 15 § 1 u.p.e.a.) i przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 15 § 1a u.p.e.a.). Także uregulowanie kwestii ewentualnych kosztów upomnienia, które powstają w chwili doręczenia upomnienia, jakie powinien ponieść zobowiązany na rzecz wierzyciela (art. 15 § 2 u.p.e.a.), wskazuje, że to wierzyciel jest podmiotem, który realizuje ten środek. Potwierdzeniem tego jest m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FW 2/15, w którym wskazano na odrębność czynności wysłania upomnienia od samego postępowania egzekucyjnego. W orzeczeniu tym uznano, że także kwestia umorzenia kosztów upomnienia należy do właściwości wierzyciela.
Mając zatem na uwadze okoliczność, że pisma spółki z dnia 12 i 13 października 2021 r. oraz dalsza jej korespondencja z wierzycielem nie dotyczy i nie obejmuje "zarzutów", w rozumieniu art. 33 u.p.e.a., lecz dotyczy "upomnienia", uregulowanego w art. 15 § 1 - § 5 u.p.e.a., to właściwym do załatwienia sprawy upomnienia jest wierzyciel, czyli Prezydent Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K.
Powoływany zatem przez oba organy przepis art. 17 § 1c u.p.e.a., w brzmieniu: "Organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na postanowienie przysługuje zażalenie.", nie znajdował zastosowania w sprawie, gdyż spór nie dotyczył złożonych z uchybieniem terminu zarzutów.
W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 4 p.p.s.a. - po rozstrzygnięciu sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Skarbowego W., a Prezydentem Miasta K. - Zarządem Dróg Miasta K., postanowił wskazać jako właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie (upomnienia) Prezydenta Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K.
/-/ A. Polańska /-/ W. Stachurski /-/ D. Gajewski