III FSK 918/22

III FSK 918/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Bogusław Dauter
Krzysztof Winiarski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1715/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 116 § 1 pkt 2), art. 187 § 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 176, art. 188, art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 174 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1715/20 w sprawie ze skargi W.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
III FSK 918/22 | | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1715/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi W.Ł. uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 lipca 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. [...] z 12 września 2019 r. orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego ze spółką P.U.H.P. "W." sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w G. za zaległości tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, luty, kwiecień – czerwiec 2014 r., w łącznej kwocie 67.816,50 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 14.801 zł oraz kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 3.725,70 zł.
Sąd I instancji dokonując oceny zaskarżonej decyzji doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ocenie WSA, wbrew stanowisku organu odwoławczego, skarżący wykazał przesłankę egzoneracyjną, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, dalej: O.p.). Skarżący wskazał bowiem istnienie majątku spółki, z którego – wbrew stanowisku organu odwoławczego – egzekucja umożliwi zaspokojenie przedmiotowej zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za wskazane w decyzji okresy. Majątek ten stanowi wierzytelność wobec Gminy K. w związku z odstąpieniem od umowy zawartej przez tę gminę z konsorcjum firm, wśród których była również zarządzana przez skarżącego spółka. Istnienie tej wierzytelności było znane organowi odwoławczemu, który wskazał, że wierzytelność ta wynika z wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie I Wydział Cywilny z 16 grudnia 2019 r. Zatem organowi odwoławczemu znany był fakt istnienia prawomocnego orzeczenia sądu odnoszącego się do omawianej wierzytelności. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, omawiana wierzytelność stanowi realny majątek spółki W., z którego jest możliwe prowadzenie egzekucji. Prowadzeniu egzekucji z wierzytelności spółki W. zasądzonej ww. wyrokiem zdaniem sądu I instancji nie sprzeciwia się okoliczność, że – jak ustalił organ – Gmina K. zamierza złożyć skargę kasacyjną do powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Zauważyć bowiem należy, że – jak wynika z treści art. art. 398(1) § 1 k.p.c. – skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, której złożenie nie wpływa na prawomocność orzeczenia. Zdaniem Sądu I instancji, we wskazanych okolicznościach istnienia prawomocnego orzeczenia sądu, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji, nieuprawnione jest twierdzenie organu odwoławczego, że "(...) wierzytelność na dzień wydania niniejszej decyzji nie jest wierzytelnością bezsporną". Nie istnieją bowiem żadne prawne przeszkody, aby – pomimo, że Gmina K. nie zgadza się z wyrokiem Sądu Apelacyjnego – prowadzić postępowanie egzekucyjne z wierzytelności spółki W.. Ponadto nie można również pomijać wysokości należności zasądzonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie na rzecz spółki W.. Jak bowiem wynika z treści omawianego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 grudnia 2019 r. (w sprawie sygn. akt I AGa 234/18), sąd ten zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 12 lutego 2018 r. w sprawie IX GC 498/13 i obniżył kwotę zasądzoną od Gminy K. na rzecz spółki W. do kwoty 2.879.230,86 zł (por. wyrok III SPP/Wa 395/20). Bez wątpienia majątek w postaci takiej wierzytelności pozwala na zaspokojenie należności spółki będących przedmiotem postępowania w sprawie, których łączna wysokość wynosi niewiele ponad 75 tys. zł.
Podsumowując, w ocenie WSA skarżący wykazał istnienie przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Zatem wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy dopuścił się naruszenia tego przepisu. Powyższe wskazuje również na to, że organ w sposób nieprawidłowy ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czym naruszył również w sposób istotny przepisy postępowania, w szczególności art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (CBOSA).
W skardze kasacyjnej pełnomocnik organu na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 188 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uwzględnienie skargi kasacyjnej i oddalenie skargi W.Ł., a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., w związku z art. 187 § 1 i art. 191 O.p., mające istotny wpływ na wynik sprawy przez uchylenie decyzji organu odwoławczego i błędne uznanie, że organ naruszył przepisy postępowania i nie uwzględnił ustaleń co do przesłanek uzasadniających orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki, w szczególności w kontekście uznania, iż wskazał on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki, podczas gdy w istocie do takich naruszeń nie doszło, z uwagi na to, że cały zebrany i prawidłowo oceniony materiał dowodowy potwierdzał prawidłowość rozstrzygnięcia organów podatkowych, a uchybienia proceduralne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku art. 116 § 1 pkt 2 O.p. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie powołanych przepisów ustawy, polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie istniały podstawy do orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki, albowiem skarżący wykazał przesłankę egzoneracyjną w postaci wierzytelności stanowiącej majątek spółki, a zatem mienia, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. w sytuacji, gdy brak było podstaw do uznania, że skarżący wskazał mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, gdyż wskazywana wierzytelność nie była mieniem bezspornym w momencie orzekania o odpowiedzialności członka organu zarządzającego za zaległości podatkowe spółki.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona skarżąca wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Analiza akt sprawy wskazuje, że nie występują określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, jak również nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Naczelny Sąd Administracyjny orzeka zatem w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przytoczonymi przez stronę skarżącą podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem, zgodnie z art. 183 § 1 i art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia uzasadnienie wyroku ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.
Wyrokowi sądu pierwszej instancji w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. zarzucono m.in. naruszenie art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzutom naruszenia art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. nie towarzyszy żadne uzasadnienie. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym polegać miało naruszenie tych konkretnych przepisów. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. stanowi, że sąd administracyjny uchyla zaskarżone orzeczenie, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję stwierdziwszy tego rodzaju uchybienie, na co wskazano w końcowej części uzasadnienia. Przepis ten – sam w sobie – nie został więc naruszony, skoro koresponduje z treścią wywodu prawnego, który doprowadził WSA do konkluzji o konieczności uchylenia decyzji ze względu na uchybienia proceduralne popełnione przez organ (jako naruszone przepisy proceduralne WSA wskazał art. 187 § 1 i 191 O.p.).
Kolejny przepis wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony, tj. art. 133 § 1 P.p.s.a., stanowi że "sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi." W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano, w jaki sposób WSA miał ten przepis naruszyć, a Naczelny Sąd Administracyjny również nie dopatrzył się żadnego uchybienia, toteż zarzut uznaje za bezzasadny. Kolejny przepis wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony to art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowiący, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a." W skardze kasacyjnej nie wskazano, w jaki sposób WSA uchybił temu przepisowi, a Naczelny Sąd Administracyjny uchybienia takiego ze swej strony nie dostrzega, zatem zarzut uznaje za bezzasadny. W żaden sposób nie uzasadniono również na czym miało polegać naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., który stanowi, że "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia przytoczone wymagania, a skoro nawet sam autor skargi kasacyjnej nie wskazał, jak sąd uchybił przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a., to zarzut naruszenia tego przepisu musiał zostać uznany za chybiony. Autor skargi kasacyjnej w zarzucie procesowym powołuje się na to, że sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że organ naruszył przepisy postępowania i błędnie uznał, że organ nie uwzględnił ustaleń co do przesłanek uzasadniających orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego, w szczególności w kontekście uznania, że iż wskazał on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w całości lub w znacznej części – jednak za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych przez WSA za podstawę rozstrzygnięcia ani też samego meritum rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
Zarzut procesowy w części odnoszącej się do naruszenia art. 187 § 1 i 191 O.p. uzasadniono w szczególności tym, że sąd bezpodstawnie uznał wskazane przez Skarżącego mienie (wierzytelność) za mienie, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p., a zatem zdaniem autora skargi kasacyjnej organ - wbrew twierdzeniu sądu pierwszej instancji - nie naruszył art. 187 § 1 i 191 O.p., gdyż prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy.
Twierdzenie autora skargi kasacyjnej jest do pewnego stopnia zasadne, jednakże z powodów innych niż wskazane w skardze kasacyjnej, a zarazem w stopniu, który nie wywarł żadnego wpływu na wynik sprawy. Mianowicie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji powinien był nie tyle stwierdzić, że wskazywana przez skarżącego wierzytelność jest wierzytelnością, której istnienie oznacza spełnienie przesłanki z art. 116 § 1 pkt 2 O.p., co raczej że stanowiła okoliczność podważającą tezę o bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Zatem, sąd pierwszej instancji uchybił art. 187 § 1 i 191 O.p., gdyż nie przywiązując - w kontekście bezskuteczności egzekucji z majątku spółki (art. 116 § 1 O.p.) - należytej wagi do wskazywanej przez Skarżącego wierzytelności spółki wynikającej z prawomocnego wyroku sądu, nie rozpatrzył wyczerpująco całego materiału dowodowego i nie miał dostatecznych podstaw do stwierdzenia, iż "nie budzi wątpliwości, że wykazana została przesłanka bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce", a zatem że spełniona jest przesłanka pozytywna odpowiedzialności członka zarządu przewidziana w art. 116 § 1 O.p.
Jako przyczynę uchylenia decyzji sąd pierwszej instancji wskazał to, że organ odwoławczy nie uwzględnił w zaskarżonej decyzji okoliczności, na którą powoływała się strona skarżąca, a która to okoliczność zdaniem WSA wyczerpywała przesłankę egzoneracyjną przewidzianą w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. W rezultacie sąd pierwszej instancji uznał, że organ nieprawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, w sposób istotny naruszając art. 187 § 1 i 191 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną, że organ odwoławczy naruszył te przepisy, a zatem zarzut skargi kasacyjnej na nich oparty jest bezzasadny. Strona skarżąca w toku postępowania powołała się mianowicie na wyrok Sądu Apelacyjnego zasądzający na rzecz spółki "W." określoną kwotę od gminy K. tytułem wierzytelności, której istnienie sąd apelacyjny w ten sposób potwierdził. Zdaniem sądu pierwszej instancji, ten prawomocny wyrok zasądzający określoną kwotę powinien być wzięty pod uwagę przy ocenie wystąpienia przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Okoliczność, na którą powoływała się strona skarżąca, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podważała stwierdzoną przez organ bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, która to bezskuteczność jest jedną z przesłanek otwierających organowi podatkowemu drogę do orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu. Niemniej jednak, wystąpiła przesłanka uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny na wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji przypisał tej okoliczności i przedłożonemu przez stronę skarżącą wyrokowi prawidłowe – istotne - znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Jej pominięcie słusznie WSA uznał za powód do uchylenia decyzji. Organ odwoławczy zdaniem NSA miał obowiązek, badając kwestię bezskuteczności egzekucji, uwzględnić przedstawiony przez Skarżącego dowód w postaci prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16.12.2019 r. oraz ocenić jego wpływ na bezskuteczność egzekucji.
Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego jest więc takie, że nie przywiązując należytej wagi do wskazywanej przez Skarżącego wierzytelności spółki wynikającej z prawomocnego wyroku w kontekście przesłanki bezskuteczności egzekucji sąd pierwszej instancji co prawda naruszył art. 187 § 1 i 191 O.p., lecz nie miało to żadnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ prawidło uznał, że zaskarżoną decyzję należało uchylić. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela oceny sądu pierwszej instancji, że bezpośrednią przesłanką uchylenia decyzji było spełnienie przesłanki ezgoneracyjnej, lecz zgadza się z oceną, że prawomocny wyrok sądu apelacyjnego wskazywał na istnienie realnego, bezspornego majątku spółki nadającego się do egzekucji. To, czy należało w oparciu o to stwierdzić przesłankę egzoneracyjną (jak WSA), czy też raczej brak bezskuteczności egzekucji z majątku spółki (jak uważa NSA), jest w istocie kwestią drugorzędną, gdyż prowadzi do takiego samego rezultatu procesowego, tj. konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16.12.2019 r. ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.
Organ odwoławczy nie zignorował tego wyroku, stwierdził jednak, że wskazana wierzytelność nie była mieniem bezspornym. Sąd pierwszej instancji stwierdził natomiast, że kwota zasądzona prawomocnym wyrokiem stanowi majątek realny, i z tym stwierdzeniem Naczelny Sąd Administracyjny się zgadza, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie bez znaczenia jest to, że dłużnikiem, od którego na rzecz spółki zasądzono określona sumę jest gmina, co do wypłacalności której nie ma podstaw wysuwać apriorycznych zastrzeżeń. Autor skargi kasacyjnej prezentuje pogląd, że wierzytelność nie była bezsporna. Również z tym stanowiskiem nie można się zgodzić. Skoro należność (na moment wydawania decyzji przez organ odwoławczy) wynikała z prawomocnego orzeczenia Sądu II instancji, to nie może być mowy o jej spornym charakterze. Oceny tej nie zmienia okoliczność, na którą powoływał się organ, a mianowicie zapowiedź burmistrza gminy o przygotowywaniu skargi kasacyjnej od tego wyroku.
Zmieniając nieco wytyczne, jakie stosownie do art. 141 § 4 p.p.s.a. zawarte były w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny zaleca organowi podatkowemu dokonanie ponownej oceny przesłanki bezskuteczności egzekucji z majątku spółki (art. 116 § 1 O.p.) z uwzględnieniem okoliczności wynikającej z powołanego wyroku Sądu Apelacyjnego, a nie tylko przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku art. 116 § 1 pkt 2 O.p. przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie powołanych przepisów ustawy, polegającą na przyjęciu, że w sprawie nie istniały podstawy do orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki, albowiem skarżący wykazał przesłankę egzoneracyjną w postaci wierzytelności stanowiącej majątek spółki, a zatem mienia, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. w sytuacji, gdy brak było podstaw do uznania, że skarżący wskazał mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, gdyż wskazywana wierzytelność nie była mieniem bezspornym w momencie orzekania o odpowiedzialności członka organu zarządzającego za zaległości podatkowe spółki.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił zatem, że WSA dokonał błędnej wykładni tego przepisu i w konsekwencji go niewłaściwie zastosował, albowiem – jak wskazano w skardze kasacyjnej – WSA błędnie przyjął, że wskazując na prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16.12.2019 r. skarżący wykazał przesłankę egzoneracyjną w postaci wierzytelności stanowiącej majątek spółki, a zatem mienia, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Można się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie, na który powoływał się Skarżący, nie powinien skłonić sądu pierwszej instancji do stwierdzenia wystąpienia przesłanki zwalniającej, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Nie zmienia to jednak faktu, że rozstrzygnięcie tego sądu (uchylające zaskarżoną decyzję) jest prawidłowe, albowiem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Sądu Apelacyjnego należało postrzegać jako kluczową okoliczność przez pryzmat art. 116 § 1 O.p., tyle że jako okoliczność wskazującą na brak wykazania przesłanki bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Brak jednej z podstawowych pozytywnych przesłanek odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki sprawia, że zaskarżona decyzja bez wątpienia podlegała uchyleniu. W skardze kasacyjnej nie wykazano zatem naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Bezskuteczność egzekucji organ odwoławczy (za organem I instancji) stwierdził w oparciu o ustalenia zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2019 r. Sądu Rejonowego w Gliwicach Wydział XII Gospodarczy. Sąd pierwszej instancji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo stwierdził znaczenie podniesionej przez Skarżącego okoliczności, jaką było istnienie wymagalnej wierzytelności, jaka przysługuje P.U.H.P. W. Sp. z o.o. od gminy K., a która wynika z prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 16.12.2019 r., sygnatura akt I AGa 234/18. Powyższy wyrok, jak skonstatował WSA, zapadł po wydaniu postanowienia z dnia 18.06.2019 r. Sądu Rejonowego w Gliwicach Wydział XII Gospodarczy oraz po wydaniu decyzji przez organ I instancji, zatem co prawda nie mógł być uwzględniony na etapie postępowania przed organem podatkowym pierwszej instancji ani też nie mógł być wzięty pod uwagę przez sąd rejonowy na etapie umarzania postępowania upadłościowego, jednakże organ drugiej instancji zgodnie z art. 127 O.p. rozpoznaje sprawę w całości od początku, przy czym obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny zaistniały również w trakcie postępowania odwoławczego.
Pan W.Ł. powołał się na ten wyrok Sądu Apelacyjnego na etapie postępowania odwoławczego. Wyrok ten stał się prawomocny przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, organ ten więc miał obowiązek - badając kwestię bezskuteczności egzekucji - uwzględnić ten dowód oraz ocenić jego wpływ na stwierdzenie bezskuteczności egzekucji. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał za chybiony argument organu, że okoliczność istnienia wierzytelności Spółki w znacznej kwocie w stosunku do podmiotu publicznego (tj. gminy) nie ma znaczenia w sprawie gdyż, jak ustalił organ, Gmina K. nie zgadza się z wyrokiem Sądu Apelacyjnego i zamierza złożyć od niego skargę kasacyjną. Prawomocny wyrok nadaje się do egzekucji i nie ma znaczenia to, czy strony zamierzały złożyć skargę kasacyjną (co też zresztą uczyniły).
Niezależnie od tego, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o powszechnie dostępną bazę orzeczeń zweryfikował kwestię zaskarżenia wyżej wymienionego wyroku Sądu Apelacyjnego i stwierdził, co następuje (okoliczności te, jako notoryjne, sąd wziął pod uwagę z urzędu na podstawie art. 106 § 4 P.p.s.a.). Od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 grudnia 2019 r. (sygn. akt I AGa 234/18) skargi kasacyjne złożyła zarówno pozwana Gmina K., jak też strona powodowa. Sąd Najwyższy wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt II CSKP 429/22 po rozpoznaniu skarg kasacyjnych strony powodowej i strony pozwanej, co najistotniejsze z punktu widzenia niniejszej sprawy, oddalił skargę kasacyjną strony pozwanej, tj. Gminy. Oznacza to, że wyrok Sądu Apelacyjnego zasądzający od Gminy na rzecz Spółki W. określoną kwotę pozostał prawomocny. Obawy autora skargi kasacyjnej co do tego, że należność wynikająca z tego wyroku nie była bezsporna i nie była realnie istniejąca – nie tylko nie były prawnie zasadne na moment wydawania zaskarżonej decyzji, ale też w żadnym razie nie uzyskały potwierdzenia po rozpoznaniu sprawy przez Sąd Najwyższy. Oprócz tego warto wspomnieć, że Sąd Najwyższy częściowo uchylił zaskarżony wyrok – a mianowicie, uchylił go w zakresie oddalającym powództwo Spółki co do kwoty 1.188.805,50 zł. (z odsetkami ustawowymi). Oznacza to, że Sąd Apelacyjny ponownie rozpoznając sprawę może podwyższyć kwotę uprzednio zasądzoną od Gminy K. na rzecz spółki W..
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien przeprowadzić dowód z wyroku Sądu Najwyższego rozstrzygającego o zasadności skarg kasacyjnych wniesionych od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 grudnia 2019 r. sygn. akt I Ga 234/18 oraz - ewentualnie - z dalszych rozstrzygnięć, jakie zostaną w tej sprawie wydane.
Bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje również to, że wyrok Sądu Apelacyjnego został wydany już po rozstrzygnięciu sprawy przez organ I instancji. WSA nie czyni bowiem zarzutu co do prawidłowości postępowania działania Naczelnika US, ale jedynie kwestionuje do działanie Dyrektora lAS i – co istotne - uchyla wyłącznie decyzję organu drugiej instancji. Oczywistym jest, że skoro prawomocny wyrok sądu powszechnego mający znaczenie dla sprawy został wprowadzony do obrotu prawnego przed wydaniem rozstrzygnięcia przez Dyrektora lAS, to organ kierując się zasadą prawdy obiektywnej oraz mając na uwadze obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wynikający z art. 127 o.p. powinien okoliczność tę ocenić i prawidłowo zakwalifikować. Nie oceniwszy prawidłowo wpływu, jaki ten wyrok - i okoliczność istnienia zasądzonej nim wierzytelności - wywiera na możliwość stwierdzenia przesłanki bezskuteczności egzekucji, organ naruszył zaś art. 116 § 1 O.p. (nie zaś sam wskazany przez sąd art. 116 § 1 pkt 2 O.p., przewidujący przesłankę egzoneracyjną). Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zatem za bezzasadny postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, wyrok sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, dlatego skarga kasacyjna na podstawie art. 184 P.p.s.a. podlegała oddaleniu.
Agnieszka Olesińska Krzysztof Winiarski Bogusław Dauter