III FSK 469/22

III FSK 469/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Dominik Gajewski /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1279/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-12-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1309
art. 2 ust. 1, art. 3a, art. 40 ust. 1, ust.3, art. 43 i 61
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
141 par 4, 145 par 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. S. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1279/21 w sprawie ze skargi P. S. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 7 lipca 2021 r., nr 2401-IOD-2.4108.1.2021 UNP: 2401-21-145351 w przedmiocie opłata egzekucyjna 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. S. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 2700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
III FSK 469/22
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA) w dniu 3 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/GI 1279/21 w sprawie ze skargi P. S., Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] (dalej: komornik, skarżący) na decyzję Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ) z 7 lipca 2021 r. nr 2401-lOD-2.4108.12021 UNP: 2401-21-145351 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty opłaty egzekucyjnej za okres od stycznia do grudnia 2020 r., oddalił skargę.
W dniu 4 lutego 2021 r. komornik złożył wniosek o stwierdzenie nadpłaty opłaty egzekucyjnej za miesiące styczeń-grudzień 2020 r. stanowiącej niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, uiszczoną na podstawie art. 149 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 771, dalej jako u.k.s.). Wskazał, że "Informacje zawarte w korygowanych deklaracjach zostały sporządzone nieprawidłowo z uwagi na błędną interpretację przepisów prawa. W konsekwencji niesłusznie zostały naliczone i odprowadzone do budżetu państwa kwoty opłat egzekucyjnych w odniesieniu do postępowań wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r., a niezakończonych prawomocnym orzeczeniem w 2018 r."
Zdaniem komornika analiza przepisów wynikających z aktów normatywnych regulujących zasady finansowania egzekucji sądowej oraz organizacji i funkcjonowania kancelarii komorniczych tj.: u.k.s. oraz ustawy z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2363 z późn. zm., dalej jako u.k.k.), które obie weszły w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. i które zastąpiły ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, w pełni uzasadnia złożony wniosek. Podkreślił, że regulacje zawarte w art. 149 ust. 1-5 oraz art 283 ust. 1 i 2 u.k.s. w związku z art. 52 ust. 1 u.k.k. jednoznacznie wskazują, iż do wszystkich opłat egzekucyjnych, za wyjątkiem opłat wskazanych w art. 29 i art. 30 u.k.k. w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r. znajduje zastosowanie poprzednio obowiązująca ustawa o komornikach sądowych i egzekucji, nie zaś obowiązująca od dnia 1 stycznia 2019 r. u.k.k. lub u.k.s. Tym samym opłaty pobierane w sprawach egzekucyjnych wszczętych przed 2019 rokiem, bez względu na fakt, czy wcześniej były ustalone w formie postanowienia komornika, nie stanowią dochodu budżetu państwa, a tak były ujęte w korygowanych deklaracjach.
Następnie w dniu 9 lutego 2021 r. złożył korekty "Informacji w sprawie opłaty egzekucyjnej stanowiącej dochód budżetu państwa" za miesiące l-12/2020 r.
Decyzją z 7 lipca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wodzisławiu Śląskim z 15 kwietnia 2021 r., nr 2432-SPV.4102.257.2021.4, odmawiającej skarżącemu stwierdzenia nadpłaty w opłacie egzekucyjnej stanowiącej dochód budżetu państwa za okres od stycznia do grudnia 2020 r.
W skardze na powyższą decyzję komornik zarzucił naruszenie:
1) art. 149 ust. 1-3 u.k.s. w zw. z art. 52 ust. 1 u.k.k. poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wszystkie opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o kosztach komorniczych, są daninami publicznymi podlegającymi odprowadzeniu do budżetu, nie są zaś dochodami komornika,
2) naruszenie art. 75 § 4a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. dalej: O.p.) poprzez odmowę stwierdzenia nadpłaty, mimo iż nadpłata ta powstała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, iż istotą sporu w niniejszej sprawie jest interpretacja przepisów u.k.k. i u.k.s. w zakresie w jakim dotyczy opłat pobieranych przez komornika sądowego w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2019 r. Skarżący prezentuje pogląd, że opłaty te nie stanowią niepodatkową należność budżetową i stanowią jego przychód, w związku z czym odprowadzone przez niego kwoty w tej części stanowią nadpłatę. Z kolei organy prezentują pogląd, że opłaty pobrane na zasadach określonych w uprzednio obowiązującej ustawie o komornikach sądowych i egzekucji stanowią ww. należność i jako taka powinna ona zostać wykazana i odprowadzona do urzędu skarbowego na zasadach określonych w u.k.k.
Sąd wskazał, iż rozpoznając powyższy spór w pierwszej kolejności należy odwołać się do ratio legis wprowadzonych od dnia 1 stycznia 2019 r. ustaw. Do 1 stycznia 2019 r. w zakresie działalności komorników sądowych obowiązywała ustawa z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1309, dalej jako u.k.s.e.). Ustawa ta regulowała zarówno kwestie ustrojowe, jak i kwestie opłat pobieranych w toku egzekucji.
Następnie w uzasadnieniu wyroku wskazano, iż ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie dwóch ustaw, tj. u.k.k. i u.k.s. Z uzasadnienia obu projektów wynika, że "Przyjęto bowiem założenie, że nowe akty prawne będą porządkowały materię egzekucyjną na zagadnienia ustrojowe (projektowana ustawa o komornikach sądowych), kosztów egzekucji oraz przepisów dotyczących zasad prowadzenia egzekucji (nowelizowane przepisy Kodeksu postępowania cywilnego). W ten sposób regulacje prawne egzekucji sądowej będą tworzyć przejrzysty system" (druk sejmowy nr 1581, sejm VIII kadencji) oraz "Projektowana ustawa o komornikach sądowych ma zastąpić obecnie obowiązującą ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2016 r. poz. 1138, późn. zm.), w zakresie ustroju i zasad wykonywania zawodu komornika sądowego. Problematyka opłat i kosztów działalności komornika sądowego będzie bowiem przedmiotem odrębnej regulacji" (druk nr 1582, sejm VIII kadencji). Jednocześnie w ostatnim z tych druków wskazano, że "Jednoznacznie zostało wskazane, że w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym komornicy wykonują władzę publiczną i są jej organem".
W konsekwencji powyższego w art. 1 ust. 1 u.k.s. wskazano, że ustawa określa: zasady pełnienia służby na stanowisku komornika, prawa i obowiązki komorników, zasady naboru do zawodu komornika i przygotowania do wykonywania tego zawodu, funkcjonowanie samorządu komorniczego, zasady sprawowania nadzoru nad komornikami i samorządem komorniczym.
Z kolei w myśl art. 1 u.k.k. ustawa określa wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów. Systematyka tego aktu wskazuje, że uregulowano w nim wydatki komornika (rozdział 2), opłaty komornicze (rozdział 3), zwolnienie od kosztów komorniczych i obniżenie opłaty (rozdział 4). Jednocześnie w myśl art. 2 u.k.k. koszty komornicze obejmują wydatki komornika sądowego poniesione w toku prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego, innego postępowania albo dokonywania innych czynności oraz opłaty komornicze. W art. 6 tej ustawy wskazano przy tym katalog wydatków w odniesieniu do których komornikowi przysługuje ich zwrot z uwagi na treść art. 5 tej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, że komornikowi przysługuje zwrot niezbędnych wydatków poniesionych w toku postępowania albo w trakcie innych czynności wyłącznie w zakresie określonym ustawą.
Sąd podkreśli, iż uważna lektura u.k.k. wskazuje, że jest to jedyny przepis wskazujący na uprawnienie komornika do zwrotu jakichkolwiek kwot. U.k.k. nie reguluje w ogóle kwestii kosztów działalności wykonywanej przez komornika, ani jego wynagrodzenia, czy też sposoby zaliczania pobranych w toku egzekucji opłat w związku z prowadzoną przez niego działalnością. To bowiem zostało wskazane w art. 149 u.k.s.
Sąd wskazał, iż art. 52 ust. 1 u.k.k. wprowadza zasadę kontynuacji, jednakże w zakresie objętym wysokością opłat egzekucyjnych, zasadami ich ustalania i pobierania w postępowaniu egzekucyjnym (w zw. z art. 1 tej ustawy). Nie odnosi się zatem do kwestii tego, czy przypadają one komornikowi i w jakiej części. Ta bowiem okoliczność objęta jest regulacją u.k.s.
Dlatego też art. 149 ust. 1 u.k.s. należy odczytywać w ten sposób, że wszystkie opłaty egzekucyjne (niezależnie od tego, czy ustalono je na zasadach określonych w u.k.k. czy u.k.s.e. (w przypadku postępowań wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r.) stanowią nieopodatkowaną należność budżetową, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 283 u.k.s. Zgodnie z art. 149 ust. 3 u.k.k. przez uzyskane opłaty egzekucyjne rozumie się opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Tymczasem u.k.k. reguluje dwa reżimy prawne dotyczące zasad poboru opłat egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego, właśnie poprzez art. 52 ust. 1 u.k.s. Zatem art. 149 ust. 3 u.k.s. dotyczy wszystkich opłat pobranych w postępowaniu egzekucyjnym w zakresie czynności wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 1-2a, za wyjątkiem wprost wskazanych w art. 283 tej ustawy.
Sąd I instancji uznał, iż w przypadku uwzględnienia argumentacji skarżącego, należałoby za przepis pusty uznać art. 283 u.k.s., stanowiący, że przepisów art. 149-151 nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a opłaty, o których mowa w ust. 1, przypadają komornikowi, zastępcy komornika, komornikowi odwołanemu, komornikowi, którego powołanie na stanowisko komornika wygasło z mocy prawa, albo spadkobiercom zmarłego komornika zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Nadto prowadziłoby do zaakceptowania sytuacji, w której przepisem przejściowym zawartym w jednej ustawie o określonym zakresie działania (art. 1 u.k.k. można wyłączyć (zmienić)) zakres stosowania ustawy innej, której materia w żaden sposób nie została uregulowana w tej ustawie.
Sąd wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że złożenie korekt wynikało zarówno z opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie u.k.k., jak i na skutek ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt P 6/19, czy też w skutek uprawomocnienia się orzeczenia sądu skutkującego koniecznością zwrotu całości lub części uzyskanej opłaty egzekucyjnej, proporcjonalna część przekazanej opłaty egzekucyjnej. Jedyną przyczyną złożenia korekt była bowiem odmienna interpretacja przepisów u.k.s. i u.k.k.
Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że złożone przez stronę korekty informacji OEG-1 za okres od stycznia do listopada 2020 r. nie wywołują skutków prawych w zakresie powstania nadpłaty wynikającej z nadpłaconych opłat egzekucyjnych stanowiących niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2a u.k.k. i tym samym odmówił stwierdzenia nadpłaty.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wniósł pełnomocnik komornika, zaskarżając go w całości wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 na podstawie art. 173 § 1-2 w zw. z art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie:
1. Prawa materialnego, tj. art. 149 ust. 1-3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o kosztach komorniczych, są daninami publicznymi podlegającymi odprowadzeniu do budżetu, nie zaś dochodami komornika;
2. Prawa materialnego, tj. art. 149 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że jedynie z przepisów art. 149 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych wynika charakter opłat egzekucyjnych pobieranych przez komorników sądowych od dnia 1 stycznia 2019 r. oraz, że przepis art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych nie ma wpływu na kwalifikację tych opłat jako daniny publicznej;
3. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 4a O.p. poprzez nieuchylenie decyzji organu podatkowego, który odmówił stwierdzenia nadpłaty, mimo, że nadpłata ta powstała.
4. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie wyroku polegające na niewyjaśnieniu podstawy prawnego podjętego rozstrzygnięcia.
W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o:
uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 grudnia 2021 r. (sygn. akt I SA/GI 1279/21) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie;
zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że kluczowe z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy staje się ustalenie wykładni przepisów intertemporalnych, w związku ze zmianą obowiązującego stanu prawnego od 1.01.2019 r., z którym to momentem dotychczasowa ustawa o komornikach sądowych i egzekucji została zastąpiona przez dwie ustawy: ustawę z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych i ustawę z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Obie ustawy weszły w życie z dniem 1.01.2019 r. W ustawie o komornikach sądowych w art. 283 wskazano, iż opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed 1.01.2019 r. nie uznaje się za niepodatkową należność budżetową podlegającą przekazaniu na rachunek urzędu skarbowego, lecz przypadają one komornikowi sądowemu zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Natomiast w art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych wskazano, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o kosztach komorniczych stosuje się przepisy dotychczasowe.
W związku z powyższą regulacją w orzecznictwie sądów administracyjnych powstało zagadnienie prawne, które zostało przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z 18 kwietnia 2023 r., III FSK 4842/21. Zagadnienie to sprowadza się do odpowiedzi na pytanie "Czy w świetle art. 149 ust. 1-3 zw. z art. 283 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, daninami publicznymi są jedynie opłaty egzekucyjne pobierane na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, a nie są nimi opłaty egzekucyjne pobierane od 1 stycznia 2019 r. na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, czy też od 1 stycznia 2019 r. daninami publicznymi stały się wszystkie pobierane od tego dnia opłaty egzekucyjne, w tym również na podstawie cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji?"
W uchwale z 30 października 2023 r., III FPS 1/23, Naczelny Sąd Administracyjny opierając się zarówno na wykładni art. 149 ustawy o komornikach sądowych, art. 283 ustawy o komornikach sądowych oraz art. 52 ustawy o kosztach komorniczych stwierdził, że "W świetle art. 149 ust. 1 – 3 w zw. z art. 283 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (...), od 1 stycznia 2019 r. daninami publicznymi stały się wszystkie pobierane od tego dnia opłaty egzekucyjne, w tym również na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (...); z tak określonego zakresu niepodatkowych należności budżetowych wyłączono te opłaty egzekucyjne, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem 1 stycznia 2019 r."
W uzasadnieniu uchwały NSA wskazując na treść art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych wyjaśnił, że opłata egzekucyjna jest daniną publicznoprawną, której konstrukcja normatywna została umieszczona w dwóch unormowaniach, w ustawie o komornikach sądowych, która ma wymiar wyjściowy, a zatem przesądzający co do jej charakteru prawnego, a następnie w ustawie o kosztach komorniczych, gdzie określono zasady jej poboru, a więc te elementy konstrukcji, które dotyczą tych zasad. Wskazanie zasad poboru tej niepodatkowej należności budżetowej w ustawie o kosztach komorniczych ma to znaczenie, że chodzi o wyrażenie pewnych jej elementów konstrukcyjnych, a nie wprowadzenie dodatkowego reżimu regulacji rozszerzającego zakres jej zastosowania.
Zdaniem składu poszerzonego NSA, wprowadzenie instytucji opłaty egzekucyjnej, jako niepodatkowej należności budżetowej zostało doprecyzowane poprzez określenie w art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych sytuacji, kiedy m.in. przepis art. 149 tej ustawy nie ma zastosowania. Regulacja ta wskazuje, że również art. 149 ust. 1-3 tej ustawy nie ma zastosowania do tych opłat egzekucyjnych, które zostały prawomocnie ustalone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed 1 stycznia 2019 r. Nie stanowią zatem niepodatkowych należności budżetowych te opłaty egzekucyjne, które zostały prawomocnie ustalone przed 1 stycznia 2019 r. Ustawodawca posługuje się określeniem "opłata egzekucyjna" w art. 283 ust. 1 tej ustawy bez jej zróżnicowania pojęciowego i zakresowego co do reżimu prawnego co oznacza, że obejmuje również zakresem swojego obowiązywania rozwiązania zawarte w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji.
W treści art. 149 ust. 3 ustawodawca definiuje pojęcie uzyskanych opłat egzekucyjnych przyjmując, że chodzi o opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przepisów ustawy o kosztach komorniczych. Taki zwrot normatywny, mający postać definicji legalnej, gdzie wskazuje na opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przywołanej ustawy o kosztach komorniczych ma sens normatywny, który należy odczytywać w powiązaniu z art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, a zatem rozwiązania, gdzie wyrażono zasady poboru tej opłaty.
W uchwale NSA wyraźnie wskazał, że wprowadzenie instytucji opłaty egzekucyjnej, jako niepodatkowej należności budżetowej zostało doprecyzowane poprzez art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, który to przepis jest nie tylko uzupełnieniem regulacji art. 149 ust. 1-3 w ramach ustalenia charakteru prawnego opłaty egzekucyjnej i jej definicji, ale jednocześnie "sięga" swym zakresem także do unormowania tej opłaty funkcjonującego przed zmianami wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2019 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o komornikach sądowych, jak również ustawy o kosztach komorniczych.
Ponadto, zdaniem składu poszerzonego NSA, dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego kluczowe jest także odniesienie się do treści art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych i jego relacji z art. 283 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych. NSA wyjaśnił, że poprzez użycie słowa "postępowanie" prawodawca w sposób jednoznaczny rozstrzygnął, że art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych dotyczy jedynie przedmiotu regulacji, co do którego ta ustawa ma zastosowanie, o ile postępowania w tych sprawach zostały już wszczęte i nie zostały jeszcze zakończone. Oznacza to, iż art. 52 ust. 1 tej ustawy nie można wykładać w ten sposób, aby objąć nim każde postępowanie, które dotyczy opłat egzekucyjnych, a które zostało wszczęte i niezakończone przed 1 stycznia 2019 r. W ocenie NSA, umieszczenie art. 52 ust. 1 w ustawie o kosztach komorniczych, jak i kształt tego unormowania wyraźnie wskazują, że obejmuje ona wyłącznie postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a zatem jedynie w obszarze, do którego ustawa o kosztach komorniczych ma zastosowanie.
Przypomnieć w tym miejscu wypada, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA.
W świetle powyższego za niezasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 149 ust. 1-3 ustawy o komornikach sądowych w zw. z art. 52 ust. 1 w ustawie o kosztach komorniczych. Otóż prawidłowe jest stanowisko sądu i instancji, że opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r., tj. przed wejściem w życie ustawy o kosztach komorniczych, są daninami publicznymi podlegającymi odprowadzeniu do budżetu.
W konsekwencji nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 4a O.p.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy odnotować, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, że Sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Pozwala poznać przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia oraz prześledzić tok rozumowania Sądu.
Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie prawa i gdy w ramach przedstawiania stanu sprawy Sąd pierwszej instancji nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3 poz. 39, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r. II FSK 568/08).
Natomiast za pomocą tego zarzutu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia i w ramach jego rozpatrywania Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie, gdyż Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał w uzasadnieniu podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Sąd odniósł się precyzyjnie do wykładni i stosowania art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych wyjaśniając, że przepis ten należy odczytywać w ten sposób, że wszystkie opłaty egzekucyjne (niezależnie od tego, czy ustalono je na zasadach określonych w u.k.k. czy u.k.s.e. (w przypadku postępowań wszczętych i niezakończonych przed 1 stycznia 2019 r.) stanowią nieopodatkowaną należność budżetową, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 283 u.k.s. Podkreślić należy, aby zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Jednakże z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zaś zarzut skargi kasacyjnej został sformułowany bardzo ogólnie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a
SNSA Dominik Gajewski SNSA Sławomir Presnarowicz SNSA Bogusław Woźniak