Orzeczenie · 2022-09-29

III FSK 904/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2022-09-29

NSApodatkoweWysokansa

podatek od spadkówdarowiznyuznanie za zmarłegozwolnienie podatkowemoment powstania obowiązku podatkowegoprzedawnienieprawo cywilneprawo podatkoweNSA

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. J. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w sprawie podatku od spadków i darowizn. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której skarżąca nabyła spadek po synu, który został uznany za zmarłego z datą wsteczną (10 stycznia 2003 r.), a postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku uprawomocniło się 13 kwietnia 2016 r. Organ podatkowy uznał, że zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2007 r., co wykluczało zastosowanie zwolnienia podatkowego z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. WSA w Gdańsku przychylił się do tego stanowiska, uznając, że obowiązek podatkowy powstał z dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, ale nie pozwoliło to na zastosowanie zwolnienia, ponieważ nabycie spadku nastąpiło przed wejściem w życie przepisów wprowadzających zwolnienie. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję organu, stwierdzając, że skutki podatkowe uznania za zmarłego nie następują z mocą wsteczną (ex tunc), lecz od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu (ex nunc). W związku z tym, obowiązek podatkowy powstał z dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (13 kwietnia 2016 r.), co jest dniem nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w rozumieniu przepisów wprowadzających, co umożliwia zastosowanie zwolnienia podatkowego z art. 4a upsd. Sąd podkreślił, że skarżąca nie uchylała się od opodatkowania, a domniemanie prawne z art. 29 § 1 Kc uniemożliwiało jej wcześniejsze działanie. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję organu, zasądzając zwrot kosztów postępowania.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn w specyficznych sytuacjach, takich jak uznanie za zmarłego z datą wsteczną, oraz interpretacja przepisów dotyczących zwolnień podatkowych i autonomii prawa podatkowego.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uznaniem za zmarłego i zastosowaniem przepisów przejściowych. Może wymagać analizy w kontekście konkretnych stanów faktycznych.

Zagadnienia prawne (4)

Czy skutki podatkowe uznania za zmarłego są tożsame ze skutkami cywilnoprawnymi, a w szczególności, czy następują z mocą wsteczną (ex tunc)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, skutki podatkowe uznania za zmarłego nie następują automatycznie z mocą wsteczną (ex tunc), lecz od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu (ex nunc), z uwagi na autonomię prawa podatkowego.

Uzasadnienie

Prawo podatkowe ma autonomię względem prawa cywilnego. Domniemanie z art. 31 § 1 Kc dotyczące chwili śmierci nie przekłada się automatycznie na skutki podatkowe, zwłaszcza gdy podatnik nie uchylał się od opodatkowania.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn w przypadku nabycia spadku po osobie uznanej za zmarłego z datą wsteczną?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Obowiązek podatkowy powstaje z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku, a nie z datą wsteczną uznania za zmarłego.

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia spadku, a w przypadku stwierdzenia nabycia pismem (orzeczeniem sądu), z chwilą jego uprawomocnienia. Domniemanie z art. 29 § 1 Kc uniemożliwiało wcześniejsze działanie podatnika.

Czy w przypadku nabycia spadku po osobie uznanej za zmarłego z datą wsteczną, stosuje się przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązujące w dacie śmierci spadkodawcy, czy w dacie uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Stosuje się przepisy obowiązujące w dniu uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeśli nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych nastąpiło po wejściu w życie nowelizacji wprowadzającej zwolnienie.

Uzasadnienie

Moment nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy zmieniającej jest związany z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku, co umożliwia zastosowanie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2007 r., w tym zwolnienia z art. 4a.

Czy podatnik uchylał się od opodatkowania, jeśli złożył zeznanie podatkowe po upływie terminu, ale z powodu wątpliwości prawnych i domniemania, że spadkodawca żyje?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli podatnik działał w zgodzie z przepisami prawa cywilnego i podatkowego, a opóźnienie wynikało z uzasadnionych wątpliwości prawnych lub braku możliwości działania.

Uzasadnienie

Domniemanie z art. 29 § 1 Kc uniemożliwiało wcześniejsze złożenie zeznania. Podatniczka złożyła zeznanie w terminie umożliwiającym skorzystanie ze zwolnienia, co świadczy o braku zamiaru uchylania się od opodatkowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Zaskarżony wyrok WSA oraz decyzja Dyrektora IAS zostały uchylone. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi podatkowemu, który ma uwzględnić możliwość zastosowania zwolnienia podatkowego z art. 4a upsd.

Przepisy (21)

Główne

ustawa zmieniająca art. 3 § ust. 1

Ustawa o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych

Do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie tej ustawy (przed 1 stycznia 2007 r.), stosuje się przepisy upsd w brzmieniu obowiązującym przed tym dniem.

upsd art. 4a § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Przepis wprowadzający zwolnienie podatkowe, którego zastosowanie było przedmiotem sporu.

upsd art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku.

upsd art. 6 § ust. 4

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

W sytuacji, gdy nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma. Jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, wówczas obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia.

k.c. art. 29 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący uznania zaginionego za zmarłego, zawierający dziesięcioletni termin domniemania, że osoba żyje.

k.c. art. 31 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący domniemania chwili śmierci zaginionego oznaczonej w orzeczeniu sądu.

Pomocnicze

ustawa zmieniająca art. 5

Ustawa o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2007 r.

upsd art. 17a § ust. 1

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Termin na złożenie zeznania podatkowego.

upsd art. 68 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Przepisy dotyczące przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe.

k.c. art. 922 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący nabycia spadku.

k.c. art. 924

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący otwarcia spadku.

k.c. art. 925

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący nabycia spadku.

ppsa art. 151