III FSK 901/22

III FSK 901/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Jacek Brolik /przewodniczący/
Jacek Pruszyński
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1319/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 162 § 1 i § 2, art. 150, art. 148 par. 1, art. 149
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1319/21 w sprawie ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 25 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1319/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w sprawie ze skargi D. S.(dalej Strona, Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi oraz odmowy jego przywrócenia do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za II kwartał 2014 r.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Sąd oddalając skargę wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził zasadność stanowiska organu, że w dniu 3 stycznia 2020 r. doszło do skutecznego doręczenia, na właściwy adres decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 18 grudnia 2019 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu. Sąd wskazał, że zaniechanie przez Stronę dokonania zgłoszeń aktualizacyjnych w przypadku zmiany adresu zamieszkania prowadzi do skutku w postaci kierowania korespondencji przez organy podatkowe na adres widniejący w rejestrach (ewidencjach) urzędowych. Mogące stąd wynikać ewentualne negatywne skutki obciążają jednak stronę, a nie organ podatkowy.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Skarżący- działający poprzez swojego pełnomocnika, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. art. 145 I 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku błędnej wykładni art. 148 § 1 w związku z art. 150 ordynacji podatkowej (dalej "o.p.") i przyjęcie, że doszło do skutecznego i prawidłowego doręczenia pism w toku postępowania podatkowego, w tym w szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, postanowienia o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samej Decyzji, podczas gdy wskazane pisma nie zostały doręczone na właściwy adres zamieszkania Skarżącego, w konsekwencji czego Skarżący został pozbawiony możliwości uczestnictwa w postępowaniu i obrony swoich praw,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku błędnej wykładni art. 149 o.p. w związku z art. 150 o.p. i przyjęcie, że doszło do doręczenia korespondencji Skarżącemu, w sytuacji, w której NUS i organ nie wykazał, aby spełnione zostały przesłanki do doręczenia pism w trybie art. 150 o.p., gdyż doręczyciel nie podjął próby doręczenia przesyłek w trybie art. 149 o.p.,
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku błędnej wykładni art. 162 o.p. i przyjęcie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od Decyzji nastąpiło z winy Skarżącego, w sytuacji, w której dochował on należytej staranności w aktualizacji swojego adresu zamieszkania oraz zapewnienia odbioru korespondencji,
4. nie zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. pomimo naruszenia w postępowaniu podatkowym art. 120, art. 121, art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 o.p. i nie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia prawidłowego adresu zamieszkania Skarżącego,
5. błędne zastosowanie art. 119 P.p.s.a. polegającego na rozpoznaniu skargi przez WSA w trybie uproszczonym poza rozprawą, w sytuacji, w której nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 119 P.p.s.a.
Dalej pełnomocnik Skarżącego wskazał, że w razie nie podzielenia przez Sąd II instancji zarzutów naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuca powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - to jest:
6. naruszenie art. 118 § 1 o.p. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej została wydana w terminie i wywołuje skutki prawne, podczas gdy została ona wydana po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego w którym zobowiązanie powstało.
Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o dopuszczenie dowodu w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a. z: .
- oświadczenia Biura O. w K. na okoliczność omyłki Biura we wskazaniu aktualnego adresu zamieszkania Skarżącego,
- oświadczenie L. G. na okoliczność zobowiązania się do przekazywania korespondencji oraz awiz pocztowych Skarżącemu D. S.,
- oświadczenia sąsiadów mieszkających przy ul. [...] w K. na okoliczność faktu, że nigdy nie podjęto próby doręczenia im jakiejkolwiek korespondencji adresowanej do Skarżącego D.S.,
- wyciągów z korespondencji telefonicznej na komunikatorze W. pomiędzy L. G. a Skarżącym na okoliczność ustalonych zasad współpracy i zobowiązania się L. G. do przekazywania korespondencji oraz awiz Skarżącemu D. S.,
- rachunki za utrzymanie mieszkania x 3 na okoliczność ustalenia miesięcznych kosztów utrzymania Skarżącego,
- potwierdzenie dokonania wpłat na kredyt na mieszkanie na okoliczność kosztów utrzymania Skarżącego.
Ponadto pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, oraz o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Zarządzeniem z dnia 15 marca 2024 r. wydanym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej skierował sprawę na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jako niezasadna podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej jak "P.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa dotyczy postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi oraz odmowy jego przywrócenia do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na dwóch kwestiach. Po pierwsze kwestionowaniu ustalenia, że nastąpiło prawidłowe doręczenie m.in. decyzji o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego (zarzut 1 i 2 skargi kasacyjnej). Po drugie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło z winy Skarżącego (zarzut 3 skargi kasacyjnej).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne są zarzuty dotyczące prawidłowości doręczenia decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego jako byłego członka zarządu. W ocenie Strony doręczanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego korespondencji dokonywane było na nieaktualny adres zamieszkania Skarżącego.
Z akt wynika, że Naczelnik US dokonywał doręczeń na adres w K. Natomiast Strona wskazuje, że jej adres zamieszkania był w P.
Istota postępowania w zakresie uchybienia terminu do wniesienia odwołania sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy decyzja Naczelnika US z 18 grudnia 2019 r. została wysłana na właściwy adres i w konsekwencji prawidłowo (skutecznie) doręczona. Skarżący wskazał, że nie odbierał kierowanej do niego korespondencji przez urząd skarbowy przesyłek pod adresem: ul. [...] w K., gdyż wskazany adres nie stanowi jego adresu zamieszkania. Skarżący twierdzi, że od dłuższego czasu mieszkał w P. przy ul. [...]. Dodatkowo podniósł, że nie zostały mu przekazane awiza, co mieli potwierdzić zamieszkujący pod adresem w K. osoby – L.G. i M Z. Skarżący wskazał, że z opisanych wyżej przyczyn, nie miał szans dowiedzieć się, że organ podatkowy prowadzi wobec niego postępowanie podatkowe na podstawie art. 116 O.p. Zdaniem Skarżącego przyjęcie w takich okolicznościach, że w dniu 3 stycznia 2020 r. nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji wynika z błędnej wykładni art. 148 § 1 w związku z art. 150 O.p. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut jest niezasadny.
Zgodnie z treścią art. 148 §1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. W przepisie tym wskazano miejsca, w których można dokonać doręczenia pisma osobie fizycznej. Zgodnie z art. 150 § 1 O.p., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 2, § 3 i § 4 O.p.).
Oczywistym jest, że dla dokonania doręczenia stronie postępowania, czy to w trybie art. 148 O.p., czy w trybie tzw. fikcji prawnej doręczenia, organ musi dysponować adresem podatnika (miejsca zamieszkania albo adresem do doręczeń w kraju).
Zasadnie WSA zwrócił uwagę, że przed wszczęciem postępowania podatkowego, dla organu administracji publicznej podstawowe znaczenie mają informacje zawarte w rejestrach urzędowych prowadzonych przez organy administracji publicznej, a w przypadku organów podatkowych rejestry (ewidencje) prowadzone przez te organy, w tym w szczególności Centralny Rejestr Podatników Krajowej Ewidencji Podatkowej. Organ doręcza korespondencję stronie (w tym postanowienie o wszczęciu postępowania) na wiadomy mu adres zamieszkania albo adres do korespondencji w kraju (jeżeli takowy został zgłoszony i widnieje w urzędowym rejestrze). Organ nie prowadzi każdorazowo postępowania w celu ustalenia adresu strony. Taki obowiązek powstaje dopiero wówczas, gdy w toku postępowania organ poweźmie wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu (np. korespondencja wróciłaby z adnotacją, że adresat wyprowadził się). Tymczasem jak wynika z analizy akt sprawy, korespondencja przekazywana na adres Skarżącego wynikający z urzędowych ewidencji nie wracała z adnotacjami, które mogłyby nasunąć wątpliwości co do jego prawidłowości (przesyłki były dwukrotnie awizowane i zwracane do nadawcy jako niepodjęte w terminie).
Skarżący podnosi, że czasowo (w okresie kiedy toczyło się postępowanie wszczęte postanowieniem z 2 października 2019 r. zakończone decyzją Naczelnika US z 18 grudnia 2019 r.) zmienił miejsce zamieszkania. Tymczasem według Systemu Rejestracji Centralnej KEP, jako adres rejestracyjny (zamieszkania) i adres korespondencyjny) widnieje adres: [...], K. Adres ten został przez Skarżącego odnotowany w rejestrze odpowiednio 2 maja 2014 r. i 20 stycznia 2016 r.. jako adres zamieszkania (adres rejestracyjny) i korespondencyjny. Ponadto z załączonego do odwołania PIT-28 za 2019 r., którego termin składania upływał w dniu 31.01.2020 r., wynika iż Skarżący dla celów podatkowych sam posługiwał się adresem przy ul. [...] w K. - w części A - miejsce i cel składania zeznania figuruje "[...] Urząd Skarbowy K.", a w części B - dane identyfikacyjne i aktualny adres zamieszkania podatnika figuruje "D. S., ul. [...], K." .
W sytuacji, w której strona konsekwentnie podaje organom administracji publicznej konkretny adres jako adres zamieszkania (jak też jako adres do korespondencji/ doręczeń w kraju), organ administracji (organ podatkowy) nie miał podstaw do dokonywania ustaleń, czy jest to rzeczywiste miejsce zamieszkania strony w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Osoba fizyczna nie odbierając korespondencji skierowanej na prawidłowo określony adres, powinna być ś wiadoma skutków, jakie powoduje takie postępowanie i te konsekwencje dotknęły w badanej sprawie Skarżącego. To Skarżący jako dysponent wiedzy o swoim adresie zamieszkania, w przypadku jego zmiany powinien wskazać aktualny adres zamieszkania i dokonać aktualizacji danych identyfikacyjnych (w rejestrach urzędowych, w tym w rejestrach prowadzonych przez organy podatkowe). W celu zaktualizowania danych, w tym adresu zamieszkania czy adresu do korespondencji (do doręczeń w kraju), jakie ujmowane są w rejestrach urzędowych wystarczyło, by Skarżący złożył w urzędzie skarbowym jakiekolwiek pismo, zeznanie, bądź deklarację, w której wskazałby nowy adres zamieszkania lub adres do korespondencji. Natomiast złożonej przez Skarżącego w 2020r. deklaracji PIT-28 za 2019 r. w dalszym ciągu wskazano adres zamieszkania w K. (a nie P.). Twierdzenie Strony, że błąd popełniło biuro rachunkowe sporządzające przedmiotową deklarację nie uwzględniając zgłoszonej przez Skarżącego zmiany, nie może wpłynąć na negatywną ocenę prowadzonego przez organ postępowania tj. nie podejmowania działań mających na celu ustalenie miejsca zamieszkania – zarzut 4 skargi kasacyjnej.
Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak jakichkolwiek podstaw do postawienia organom skutecznego zarzutu niepodejmowania działań wyjaśniających, zmierzających do ustalenia faktycznego miejsca zamieszkania Skarżącego, które – co należy podkreślić – aktualizują się dopiero w przypadku ujawnienia się ewentualnych wątpliwości, a w niniejszej sprawie organ nie miał żadnych podstaw, aby te wątpliwości powziąć. Na kopertach oraz zwrotnych potwierdzeniach odbioru korespondencji kierowanej do Skarżącego nie było adnotacji doręczyciela wskazujących, że jest to niewłaściwy adres (brak np. adnotacji o wyprowadzeniu się adresata), ani też takich, które mogły nasunąć wątpliwości co do jego prawidłowości. Nie było podstaw do poszukiwania innego adresu zamieszkania Skarżącego, skoro ten uwidoczniony był w urzędowym rejestrze (ewidencji) prowadzonym przez organy podatkowe.
W niniejszej sprawie istotne jest nie tyle to, gdzie Skarżący faktycznie zamieszkiwał od października 2019 r. do stycznia 2020 r , ale czy organy miały prawo przyjąć, że adresem zamieszkania oraz adresem do doręczeń w kraju Skarżącego w tym okresie był adres w K.
Skoro NUS, korzystając z danych wynikających ze źródeł wskazanych wyżej, powziął wiedzę, że Skarżący zamieszkuje w K., przy ul.[...] i adres ten wskazany został też jako adres do korespondencji (adres do doręczeń w kraju), to organ podatkowy miał prawo kierować korespondencję na jedyny znany adres zamieszkania (i adres do doręczeń w kraju) ujawniony w rejestrze urzędowym. Zaznaczyć należy, że Strona nie wykazała, by w jakimkolwiek rejestrze urzędowym dokonana została zmiana miejsca zamieszkania (np. zameldowanie w P.).
Zaniechanie dokonania przez Skarżącego dokonania zgłoszeń aktualizacyjnych w przypadku zmiany adresu zamieszkania prowadzi do skutku w postaci kierowania korespondencji przez organy administracji publicznej (organy podatkowe) na adres widniejący w rejestrach (ewidencjach) urzędowych. Mogące stąd wynikać ewentualne negatywne skutki obciążają jednak stronę, a nie organ administracji publicznej (organ podatkowy).
Ponadto z dowodów na jakie powołuje się w skardze kasacyjnej Skarżący (np. z wiadomości na komunikatorze) jak i samych twierdzeń Skarżącego wynika, że na adres w K. doręczana była korespondencja kierowana do Skarżącego. Korespondencja ta była odbierana przez krewną Strony. W przypadku doręczenia spornej decyzji sugeruje, ze nie było żadnego awiza. Jednak nie przedłożono żadnego dowodu świadczącego o zastrzeżeniach co do realizacji usług przez operatora pocztowego.
Jak wynika z treści zapisów i adnotacji na kopercie oraz zwrotnym potwierdzeniu odbioru, decyzja NUS została wysłana do Skarżącego za pośrednictwem Poczty Polskiej na adres: w K., ul. [...].
Z powodu niemożności doręczenia przesyłki osobiście adresatowi w trybie art. 148 § 1 O.p., jak również z uwagi na niemożność doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu w trybie art. 149 O.p., przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym K. w dniu 20 grudnia 2019 r., a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w tym urzędzie pocztowym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata.
W żaden sposób nie zakwestionowano prawidłowości wypełnienia potwierdzenia odbioru. Na dokumencie tym doręczyciel wskazał przyczyny złożenia pisma urzędowego w urzędzie pocztowym – niemożność doręczenia przesyłki: adresatowi, pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu. Podkreślenia wymaga, że na potwierdzeniu odbioru osoba doręczająca wypełniła tę jego część (pkt 2), która odnosi się do braku możliwości doręczenia przedmiotowej przesyłki
w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. Zaznaczenia przy tym wymaga, że w punkcie 4 potwierdzenia odbioru doręczyciel wskazuje natomiast przyczynę zwrotu przesyłki do nadawcy. Przyczyn tych może być kilka, w tym przyczyny uniemożliwiające doręczenie przesyłki w sposób właściwy, jak i w sposób zastępczy: "adresat zmarł", "adresat pod wskazanym adresem jest nieznany", "adresat wyprowadził się", "adresat odmówił przyjęcia", "adresat nie podjął awizowanej przesyłki". Innych informacji o niemożności doręczenia druk potwierdzenia odbioru nie przewiduje. Co istotne, żaden przepis prawa nie przewiduje innego sposobu dokumentowania przez osobę doręczającą niemożności doręczenia w sposób przewidziany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. Wskazać też należy, że w rozpoznanej sprawie organ podatkowy do przedmiotowej przesyłki załączył formularz pocztowego potwierdzenia odbioru właściwy dla doręczania pism urzędowych, zawierający zapisy wymagane w świetle przepisów art. 150 § 1-2 O.p.
Adnotacja o pierwszym awizowaniu w dniu 20 grudnia 2019 r., widnieje także na adresowej stronie przesyłki. Adnotacja opatrzona jest datą 20.12.2019 r. oraz nieczytelnym podpisem, a także pieczęcią placówki pocztowej K.
Zgodnie z adnotacją na stronie adresowej przesyłki przesyłkę powtórnie awizowano w dniu 30 grudnia 2019 r. Wskazać również należy, że klauzula o pozostawieniu przesyłki w oddawczej skrzynce pocztowej adresata zawarta w pkt 2 potwierdzenia odbioru odnosi się także do drugiego awiza. Fakt ten wynika chociażby ze wzoru pocztowego potwierdzenia odbioru, wg którego tylko w pkt 2 możliwe jest wskazanie miejsca pozostawienia zawiadomienia oraz placówki pocztowej, w której przechowywana jest przesyłka. W pkt 2 przedmiotowego potwierdzenia odbioru, a więc w miejscu określającym na druku wskazanie informacji o umieszczeniu zawiadomienia o przesyłce dla adresata zaznaczono wyraźnie "w oddawczej skrzynce pocztowej". Wskazano też właściwy urząd pocztowy, w którym ta przesyłka była przechowywana.
Stąd zamieszczone w punkcie 2 potwierdzenia odbioru informacje o pozostawieniu pisma do dyspozycji adresata w placówce pocztowej K. i umieszczeniu zawiadomienia o pozostawieniu pisma w tym UP w oddawczej skrzynce pocztowej adresata, pozostają aktualne w przypadku powtórnego awizowania z powodu niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni, dokonując adnotacji na adresowej stronie przesyłki. Zauważyć ponadto trzeba, że w świetle art. 150 § 2 O.p. jeżeli jest skrzynka pocztowa, to doręczyciel ma obowiązek pozostawiania zawiadomień (awiz) w tej skrzynce. Dopiero gdy nie jest możliwe pozostawienie zawiadomień w skrzynce pocztowej można je umieścić w innym miejscu. W sprawie nie jest sporne, że w budynku przy ul. [...] w K. były oddawcze skrzynki pocztowe.
Niewątpliwie drugie awizowanie, stosownie do treści art. 150 § 1a O.p., miało zatem miejsce po upływie 7-dniowego terminu, który adresat miał na podjęcie przesyłki na skutek pierwszego awizowania w dniu 20 grudnia 2019 r. Spełniony tym samym został warunek, zgodnie z którym powtórne awizowanie nie może nastąpić przed upływem siedmiodniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej. W związku z tym drugie awizowanie może nastąpić najwcześniej w ósmym dniu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej. Skoro zatem pierwsze awizowanie było 20 grudnia 2019 r., to biorąc pod uwagę treść art. 12 § 1 O.p. – termin siedmiodniowy rozpoczął bieg w dniu 21 grudnia 2019 r. i upływał w dniu 27 grudnia 2019 r. Tym samym doręczyciel prawidłowo dokonał drugiego awizowania w dniu 30 grudnia 2019 r.
Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wskazano, że przesyłkę zwrócono do nadawcy, gdyż adresat nie podjął awizowanej przesyłki, co zostało stwierdzone pieczęcią "ZWROT nie podjęto w terminie" i nieczytelnym podpisem. Wskazano też datę zwrotu przesyłki: "07.01". Ponadto na adresowej stronie przedmiotowej przesyłki widnieje również informacja o zwrocie tej przesyłki do nadawcy w dniu 7 stycznia 2020 r. (strzałka ze wskazaniem na adres nadawcy oraz stempel K. z datą 07.01.2020). Osoba doręczająca wskazała zatem przyczynę zwrotu przesyłki do nadawcy (organu podatkowego).
W świetle powyższego, niewątpliwie spełniony został wymóg przechowywania przesyłki w placówce pocztowej przez okres 14 dni, licząc od dnia następującego po dniu pierwszego awizowania, a więc zgodnie z dyspozycją art. 150 § 1 pkt 1 O.p. W związku bowiem z tym, że pierwsze awizowanie nastąpiło 20 grudnia 2019 r. to czternastodniowy termin przechowywania przesyłki w placówce pocztowej rozpoczął swój bieg w dniu 21 grudnia 2019r. i upływał w dniu 3 stycznia 2020 r. (piątek).
Z treści adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz na kopercie wynika, iż Poczta Polska zrealizowała dyspozycję ww. przepisów art. 150 § 1-2 O.p. i w sposób prawidłowy dokonała doręczenia "zastępczego" przedmiotowej przesyłki.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że jak podkreślano już wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 O.p., korzystającego z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych (wiarygodności) (por. wyroki NSA: z 2 grudnia 2011 r., I FSK 123/11; z 8 grudnia 2011 r., I FSK 11/11; z 19 grudnia 2012 r., II FSK 865/11; z 27 lutego 2008 r., II FSK 41/07; postanowienie NSA z 4 listopada 2010 r., I FZ 419/10; CBOSA).
Skarżący podniósł też zarzut naruszenia art. 149 O.p. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że doszło do doręczenia korespondencji Skarżącemu,
w sytuacji w której zamieszkujący pod adresem ul. [...] w K. – L.G. i M.Z. nie przekazali Skarżącemu przychodzącej korespondencji, co osobiście potwierdzili w ramach pisemnych oświadczeń.
Przepis art. 149 O.p. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Zauważyć należy, że ww. osoby nie podjęły żadnego pisma wystosowanego do Skarżącego w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 18 grudnia 2019 r. zatem 149 ustawy O.p. nie ma do nich zastosowania.
Należy także dodać, że doręczenia dokonywane w trybie zastępczym (przez awizo, a więc z upływem terminu, w którym adresat może je odebrać), mają takie samo znaczenie prawne, jak doręczenia do rąk adresata, toteż okoliczność, że doręczenia dokonywane były właśnie w trybie zastępczym, ani nie powodowała prawnej nieskuteczności tych czynności, ani nie nakładała na organy administracji publicznej obowiązku dodatkowej weryfikacji skuteczności tak dokonanych doręczeń (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 3102/15; CBOSA).
Podkreślenia wymaga, że doręczenie w trybie art. 150 O.p. stanowi fikcję prawną polegającą na uznaniu doręczenia za skuteczne mimo, że strona postępowania faktycznie nie zapoznała się z treścią kierowanej do niej korespondencji. Przepis ten ustanawia normę będącą wyjątkiem od zasady głoszącej, że strona postępowania winna mieć zagwarantowaną możliwość faktycznego zapoznania się z treścią korespondencji. Doręczenie w tym trybie znajduje zastosowanie wówczas, gdy nie ma możliwości dokonania doręczenia osobie fizycznej w trybie art. 148 § 1 i art. 149 O.p., a więc niemożliwe jest doręczenie korespondencji w taki sposób, by strona postępowania mogła się z nią rzeczywiście zapoznać. Doręczenie zastępcze w trybie art. 150 O.p. ma na celu umożliwienie prowadzenia postępowania w sytuacji, gdy strona uchyla się od podejmowania korespondencji i stanowi przejaw dążenia do zapewnienia skuteczności podejmowanych czynności procesowych.
Z tego też względu istniały podstawy do uznania, że przesyłka zawierająca decyzję NUS z 18 grudnia 2019 r. została skutecznie doręczona adresatowi w dniu 3 stycznia 2020 r., w trybie art. 150 O.p. W tym zaś stanie rzeczy czternastodniowy termin do złożenia odwołania upłynął 17 stycznia 2020 r.
Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.
Z przepisów tych wynikają cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić kumulatywnie. Po pierwsze, zainteresowany musi uprawdopodobnić brak jego winy w uchybieniu terminu; musi więc uwiarygodnić, że nie dotrzymał terminu bez własnej winy. Po drugie, zainteresowany musi złożyć do właściwego organu wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Po trzecie, wniosek ten musi być wniesiony z zachowaniem zawitego (nieprzywracalnego) terminu wynoszącego 7 dni, licząc od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Po czwarte, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona jest zobowiązana dokonać czynności, dla której termin ten był ustanowiony, np. złożyć odwołanie.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu argumentował, że decyzja NUS z 19 grudnia 2019 r. została wysłana na adres w K. przy ul. [...], jednak adres ten nie stanowi jego adresu zamieszkania. Skarżący twierdzi, że od dłuższego czasu mieszka w P. przy ul. [...].
Zdaniem Skarżącego, w związku z tym nie odebrał decyzji NUS z przyczyn od niego niezależnych, a zatem uchybienie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji w przepisanym terminie nastąpiło bez jego winy. Podkreślił też, że o wydanej decyzji dowiedział się dopiero 18 września 2020 r. w związku z zapoznaniem się z aktami sprawie co miało miejsce w organie. Wskazał również na utrudnienia związane z pandemią Covid-19.
W ocenie natomiast DIAS, Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Organ odwoławczy zauważył, że w świetle okoliczności rozpoznanej sprawy, podnoszone przez Skarżącego argumenty nie stanowią o braku winy, a tym samym wystąpieniu niezależnej od woli Skarżącego przeszkody nie do przezwyciężenia, która uniemożliwiła dochowanie terminu do złożenia odwołania.
Mając na uwadze fakt, że osoby zamieszkujące pod adresem w K. przy ul. [...] mogły nie odbierać korespondencji kierowanej do Skarżącego, Skarżący winien zatem dołożyć należytej staranności by dokonać aktualizacji adresów, w tym np. adresu do korespondencji. Prowadzenie aktywności zawodowych w różnych miejscach stwarza niewątpliwie problemy, stąd też wymaga to szczególnej uwagi i dbałości o własne interesy. Brak możliwości osobistego odbioru korespondencji przez Skarżącego, nie usprawiedliwia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący winien mieć świadomość, że mimo nieprzebywania pod adresem: w K. przy ul. [...], korespondencja będzie kierowana na adres zamieszkania Skarżącego, pod którym nie przebywa, zatem powinien podjąć wszystkie możliwe środki, aby zapewnić sobie ochronę swoich praw.
W takich okolicznościach uprawnione jest stwierdzenie, że Skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Odnosząc się do tego zagadnienia dostrzec trzeba, że art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, każdy – nawet najlżejszy – stopień jego zawinienia w uchybieniu terminu dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Kryterium braku winy jako przesłanka wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przeszkody powodujące uchybienie terminu muszą mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie.
Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci – niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., sygn. akt I FSK 695/07).
Należy także podkreślić, że z treści art. 162 § 1 O.p. wynika dla wnioskodawcy obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. To zainteresowany posiada bowiem najpełniejszą wiedzę o przyczynach takiego uchybienia i powinien je przejrzyście i wiarygodnie przedstawić. Obowiązkiem organu jest natomiast dokonanie oceny przedstawionej argumentacji w oparciu o obiektywne przesłanki (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2012 r., II FSK 1289/10).
W analizowanym przypadku Skarżący braku winy w uchybieniu terminu upatruje w tym, że decyzja NUS została wysłana pod adres, pod którym nie zamieszkiwał, a tym samym Skarżący nie wiedział o jej wydaniu (ta sama przyczyna w której upatrywał brak skutecznego doręczenia decyzji).
Odnosząc się do powyższego ponownie wskazać należy, że decyzja NUS została doręczona prawidłowo. Kierowanie korespondencji na adres Skarżącego widniejący w urzędowym rejestrze było prawidłowe, a niedokonanie przez Skarżącego stosownych aktualizacji wpisów w tym rejestrze świadczy co najmniej o niedbalstwie, a więc o jego winie. Nie sposób więc przyjąć, ażeby uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, co oznacza, że nie została spełniona zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu.
Zwłaszcza, że sam Skarżący nie wykazał zaistnienia żadnych nieprzewidzianych, nadzwyczajnych sytuacji uniemożliwiających mu poinformowanie właściwych organów o zmianie miejsca zamieszkania czy też adresu do korespondencji (adresu do doręczeń w kraju), poprzez dokonanie aktualizacji tych danych w ww. rejestrze urzędowym.
Sama okoliczność, że Skarżący nie przebywał w danym okresie pod wskazanym w ww. rejestrze urzędowym adresem nie stanowi o obiektywnym braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.
Podnoszone przez Skarżącego argumenty odnośnie zamieszkiwania pod innym adresem, nie stanowią o braku winy, a tym samym wystąpieniu niezależnej od woli Skarżącego przeszkody nie do przezwyciężenia, która uniemożliwiła dochowanie terminu do złożenia odwołania. Nadto skoro, jak wskazał sam Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przebywał pod innym adresem w Poznaniu, to powinien zadbać o możliwość ochrony swoich interesów, w tym m.in. w zakresie zapewnienia sobie dostępu do kierowanej do niego korespondencji. Skutek ten Skarżący mógł osiągnąć poprzez aktualizację w ww. rejestrze urzędowym czy to adresu zamieszkania czy to adresu do doręczeń w kraju (adresu do korespondencji). Jak już wskazano takiej procedura aktualizacji danych w ww. rejestrze nie dokonał a co więcej w 2020 r. nadal wskazywał (co potwierdza złożone przez Skarżącego zeznanie PIT-28 z dnia 24 września 2020 r.), że jego aktualny adres zamieszkania znajduje się jednak w K. przy ul. [...].
Zasadnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skoro Skarżący, jak twierdzi nie zamieszkuje w K. od wieli lat, to poza aktualizacją danych adresowych w ww. rejestrze urzędowym istniała również możliwość skorzystania z rozwiązania wynikającego z § 29 regulaminu świadczenia usług powszechnych Poczty Polskiej, tj. z możliwości żądania dosyłania przesyłek pod adres wskazany w tym żądaniu przez adresata. Prowadzenie aktywności zawodowych w różnych miejscach niewątpliwie stwarza także problemy, stąd też wymaga to szczególnej uwagi i dbałości o własne interesy. Jak wynika z okoliczności rozpoznanej sprawy Skarżący miał możliwość zabezpieczenia własnych interesów, jednakże z możliwości tych nie skorzystał. Brak działań celem ochrony własnych interesów uznać należy jako brak należytej staranności w dbałości o własne sprawy.
Bez znaczenia dla dokonanej przez Sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia jest także to, że Skarżący nie miał wiedzy na temat toczącego się postępowania. Ta i inne okoliczności wymienione we wniosku o przywrócenie terminu i następnie w skardze w żadnym wypadku nie wyczerpują przesłanki ujętej w art. 162 § 1 O.p. - nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Skarżący podnosił argument związany z utrudnieniami związanymi z pandemią Covid-19, jednak w żaden sposób nie uzasadnił jaki mogła ona mieć wpływ na brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Na marginesie sprawy wskazać należy, ze pandemia Covid-19 zaistniała w drugiej połowie marca 2020 r. podczas gdy sporne w sprawie doręczenie decyzji z dnia 18 grudnia 2019 r. miało miejsce w styczniu 2020 r. tj. ponad dwa miesiące przed wybuchem pandemii.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej są również niezasadne.
Skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 119 P.p.s.a. polegającego na rozpoznaniu skargi przez WSA w trybie uproszczonym poza rozprawą, w sytuacji w której nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 119 P.p.s.a. (Skarżący nie złożył wniosku o rozpoznanie sprawy w tym trybie).
Odnosząc się do powyższego – wskazać należy, że zgodnie z art. 119 P.p.s.a sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli:
1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;
2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej zaistniała przesłanka wskazana w art. 119 P.p.s.a – wskazana w pkt 3. Wniesiona do WSA skarga dotyczyła postanowienia o którym mowa w pkt 3 art. 119 P.p.s.a. Tym samym sąd uprawniony do skierowania sprawy do rozpoznania jej w trybie uproszczonym i nie było wymagane złożenie wniosku w tym zakresie.
Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 118 §1 O.p. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że decyzja została wydana w terminie i wywołuje skutki prawne, podczas gdy została ona wydana po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego w którym zobowiązanie powstało – wskazać należy, że jest on niezasadny. Niniejsza sprawa dotyczy postanowienia o stwierdzeniu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu oraz odmowy jego przywróceni i w tych granicach Sąd był uprawniony orzekać, nie był więc uprawniony do oceny samej decyzji z 18 grudnia 2019 r. w tym również czy została wydana z zachowaniem terminu wskazanego w art. 118 §1 O.p. Wskazać należy, że argumentacja skargi kasacyjnej odnosząca się do tej kwestii pozostaje poza kognicją Sądu w niniejszym postępowaniu, bowiem dotyczy kwestii merytorycznych objętych decyzją z dnia 18 grudnia 2019 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Brolik |Jacek Pruszyński |