III FSK 867/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-31
NSAAdministracyjneWysokansa
egzekucja administracyjnanieruchomościprzyznanie własnościupadłośćpostępowanie egzekucyjneprawo upadłościoweNSAWSAskarga kasacyjnakoszty postępowania

NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej przyznania własności nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, uznając, że ogłoszenie upadłości dłużnika nie wyklucza przyznania własności, jeśli przybicie nastąpiło przed upadłością i cena została zapłacona.

Sprawa dotyczyła egzekucji administracyjnej z nieruchomości, w ramach której doszło do licytacji i przybicia. WSA uchylił postanowienie o przyznaniu własności, uznając, że ogłoszenie upadłości dłużnika po przybiciu, a przed zapłatą ceny, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. NSA uchylił wyrok WSA, podzielając stanowisko organu, że ogłoszenie upadłości nie jest przeszkodą do przyznania własności, jeśli przybicie było prawomocne przed ogłoszeniem upadłości, a cena została zapłacona, powołując się na analogiczne rozumienie przepisów przez Sąd Najwyższy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie o przyznaniu prawa własności nieruchomości licytantom, uznając, że ogłoszenie upadłości Skarżącego po przybiciu, ale przed prawomocnym przyznaniem własności, skutkuje umorzeniem postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, podzielając argumentację Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. NSA odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego (III CZP 77/20), która stanowi, że uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika nie jest przeszkodą do przysądzenia własności nieruchomości, jeśli przybicie nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca wykonał warunki licytacyjne. NSA podkreślił, że art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) stanowi, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego nie narusza praw osób trzecich nabytych na skutek czynności egzekucyjnych. W ocenie NSA, ostateczne postanowienie o przybiciu z 3 listopada 2021 r. dało licytantom prawo do przyznania własności nieruchomości po spełnieniu warunków, a tymczasowe wstrzymanie wykonania tego postanowienia przez WSA zostało uchylone wyrokiem NSA. Dlatego też, NSA uznał, że WSA błędnie zinterpretował skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego w kontekście ogłoszonej upadłości, pomijając ochronę praw osób trzecich.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ogłoszenie upadłości dłużnika nie jest przeszkodą do przyznania własności nieruchomości, jeśli przybicie zostało prawomocnie udzielone przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca uiścił cenę nabycia.

Uzasadnienie

NSA, powołując się na uchwałę SN III CZP 77/20 i art. 60 § 1 u.p.e.a., uznał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu upadłości nie narusza praw osób trzecich nabytych w toku postępowania, w tym prawa nabywcy do przyznania własności nieruchomości po prawomocnym przybiciu i zapłacie ceny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.p.e.a. art. 112b § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia.

p.u. art. 146 § ust. 1

Ustawa Prawo upadłościowe

Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 60 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych, jednak pozostają w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c

k.p.c. art. 998 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Odpowiednik art. 112b u.p.e.a. w kontekście przysądzenia własności nieruchomości.

k.p.c. art. 826

Kodeks postępowania cywilnego

Odpowiednik art. 60 u.p.e.a. w kontekście umorzenia postępowania egzekucyjnego.

k.p.a. art. 8

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 18

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ogłoszenie upadłości dłużnika nie jest przeszkodą do przyznania własności nieruchomości, jeśli przybicie nastąpiło przed ogłoszeniem upadłości i cena została zapłacona. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu upadłości nie narusza praw osób trzecich nabytych w toku postępowania, w tym prawa nabywcy do przyznania własności nieruchomości po prawomocnym przybiciu i zapłacie ceny. Analogiczne stosowanie przepisów k.p.c. (art. 998 § 1, art. 826) do przepisów u.p.e.a. (art. 112b § 1, art. 60 § 1) w kontekście ochrony praw nabywcy licytacyjnego.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości stanowi przeszkodę do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości w trybie art. 112b § 1 u.p.e.a. WSA błędnie przyjął, że art. 146 Prawa upadłościowego jest przepisem szczególnym, który uniemożliwia wydanie postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości na podstawie art. 112b u.p.e.a.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie egzekucyjne z nieruchomości jest na tyle kosztowne, pracochłonne i długotrwałe, że zarówno sam dłużnik, jak i jego wierzyciele mają dość czasu, by przed o wydaniem postanowienia o przybiciu na rzecz nabywcy nieruchomości wystąpić z ewentualnymi wnioskami o ogłoszenie upadłości dłużnika. Nie może ono jednak prowadzić do naruszenia praw osób trzecich, uzyskanych w związku z dokonanymi w sprawie czynnościami egzekucyjnymi, a zatem także prawa nabywcy, któremu wcześniej prawomocnie (w postępowaniu egzekucyjnym w administracji "ostatecznie" - uwaga NSA) udzielono przybicia do przysądzenia na jego rzecz własności nieruchomości, jeżeli wykonał warunki licytacyjne.

Skład orzekający

Wojciech Stachurski

przewodniczący sprawozdawca

Bogusław Dauter

członek

Jolanta Sokołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa upadłościowego i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kontekście ochrony praw nabywcy licytacyjnego po ogłoszeniu upadłości dłużnika."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu postępowania egzekucyjnego w administracji z postępowaniem upadłościowym, z uwzględnieniem kolejności zdarzeń (przybicie przed upadłością).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kolizji postępowania egzekucyjnego z upadłościowym, z praktycznymi konsekwencjami dla nabywców nieruchomości. Wyjaśnia, jak chronione są prawa nabywcy w takich sytuacjach.

Upadłość dłużnika nie zawsze oznacza koniec egzekucji z nieruchomości – kluczowe jest przybicie i zapłata ceny.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 867/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter
Jolanta Sokołowska
Wojciech Stachurski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 732/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2024-03-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 112b § 1, art. 60 § 1 u.p.e.a.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1520
art. 146 ust 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 732/23 w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 października 2023 r., nr 0601-IEE.7192.125.2023.8 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej punktów I i III i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od M. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 13 marca 2024 r., I SA/Lu 732/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. D. (dalej: "Skarżący"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 5 października 2023 r., nr 0601-IEE.7192.125.2023.8, w zakresie w jakim orzeczono o przyznaniu prawa własności nieruchomości J. i K. G. (dalej: "licytanci"), a w pozostałym zakresie oddalił skargę.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że wobec Skarżącego prowadzona była egzekucja administracyjna, w ramach której przeprowadzona została licytacja należącej do niego nieruchomości. Po przeprowadzeniu licytacji, postanowieniem z 17 września 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chełmie udzielił przybicia na rzecz licytantów, którzy zaoferowali najwyższą cenę. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 listopada 2021 r. Po stwierdzeniu ostateczności postanowienia o przybiciu oraz uiszczeniu 15 marca 2022 r. przez licytantów ceny nabycia w całości, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chełmie postanowieniem z 24 maja 2023 r. przyznał licytantom prawo własności nieruchomości. Postanowieniem z 5 października 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chełmie z 24 maja 2023 r. i jednocześnie orzekł o przyznaniu licytantom prawa własności nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził, że ma obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, jakie zaszły po wydaniu rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, tj. fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 stycznia 2022 r., I SA/Lu 5/22, wstrzymał wykonanie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 listopada 2021 r. o udzieleniu przybicia, a wyrokiem z 6 kwietnia 2022 r., I SA/Lu 5/22, uchylił to postanowienie. Natomiast wyrokiem z 1 sierpnia 2023 r., III FSK 1072/22, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił w całości wymieniony wyrok WSA w Lublinie oraz oddalił skargę w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w punkcie I sentencji wyroku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 5 października 2023 r., w zakresie w jakim organ orzekł o przyznaniu licytantom własności nieruchomości, w punkcie II oddalił skargę w pozostałym zakresie, a w punkcie III orzekł o kosztach postępowania. Uzasadniając to rozstrzygniecie sąd stwierdził, że postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 listopada 2021 r. o przybiciu nie mogło wywołać skutków prawnych od 20 stycznia 2022 r., tj. od dnia wydania przez sąd pierwszej instancji postanowienia wstrzymującego wykonanie wskazanego postanowienia, do 1 sierpnia 2023 r., tj. wydania przez NSA wyroku uchylającego wyrok WSA w Lublinie z 6 kwietnia 2022 r. i oddalającego prawomocnie skargę na postanowienie organu nadzorczego z 3 listopada 2021 r. Oznacza to, że do 1 sierpnia 2023 r. nie byłoby w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia o przybiciu. Do tego dnia nie był więc spełniony warunek wynikający z treści art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 z poźn. zm., dalej: ,,u.p.e.a."). Dalej sąd zauważył, że postanowieniem z 4 listopada 2022 r., Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie ogłosił upadłość Skarżącego. Postanowienie to stało się prawomocne od 6 grudnia 2022 r. Ogłoszenie upadłości Skarżącego nastąpiło zatem po wstrzymaniu przez WSA w Lublinie postanowienia organu nadzorczego z 3 listopada 2021 r. w sprawie przybicia, a przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku prawomocnie oddalającego skargę na to postanowienie. Następnie sąd wskazał na treść art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 z późn. zm., dalej: ,,p.u."), z którego wynika, że postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zdaniem sądu, odpowiednie zastosowanie art. 146 ust. 1 zdanie trzecie p.u. w rozpoznawanej sprawie przez przyznanie własności na rzecz licytantów, którzy w całości uiścili cenę nie mogło mieć miejsca, ponieważ przed ogłoszeniem upadłości, tj. przed 4 listopada 2022 r., prawomocnie nie udzielono przybicia na ich rzecz. Postanowienie o udzieleniu przybicia stało się prawomocne z dniem 1 sierpnia 2023 r., a zatem już po ogłoszeniu upadłości Skarżącego.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie. Zaskarżonemu wyrokowi w części uchylającej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 5 października 2023 r., w zakresie w jakim orzekł o przyznaniu prawa własności nieruchomości licytantom oraz zasądzającej od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz Skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkty I i lII wyroku) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), w związku z art 146 ust. 1 p.u. w zw. z art. 112b § 1 u.p.e.a., poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek błędnego przyjęcia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następujące z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości stanowi przeszkodę do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości w trybie art. 112b § 1 u.p.e.a.
Zdaniem pełnomocnika organu, w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 112b § 1 u.p.e.a. do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości, ponieważ w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczne postanowienie o przybiciu na rzecz licytantów, co powoduje że organ egzekucyjny zobowiązany jest do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości. Tym samym prawidłowe było rozstrzygnięcie organu odwoławczego, a skarga powinna zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 112b § 1, art. 60 § 1 u.p.e.a w zw. z art. 8 i art. 18 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: ,,k.p.a."), poprzez przyjęcie, że art. 146 p.u. jest przepisem szczególnym, który uniemożliwia wydanie postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości na podstawie art. 112b u.p.e.a. i poprzez to pominięcie przez WSA, że skutkiem udzielenia licytantowi prawa przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po zapłacie ceny nabycia. Zdaniem organu, zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. po umorzeniu postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy prawa osób trzecich, w tym przypadku prawo do przyznania własności nieruchomości dla licytanta, któremu ostatecznie i prawomocnie udzielono przybicia. Ponadto takie rozstrzygnięcie realizuje zasadę pogłębiania zaufania nabywcy licytacyjnego do organów państwa;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 146 ust. 1 p.u. poprzez dokonanie tylko literalnej wykładni art. 146 ust. 1 p.u. i pominięcie wykładni systemowej (przepisów o administracyjnej egzekucji z nieruchomości) oraz celowościowej art. 146 ust. 1 p.u., w tym pominięcie, że postępowanie egzekucyjne z nieruchomości jest długotrwałe, kosztowne i pracochłonne oraz pominięcie że wobec przekazania przez organ egzekucyjny syndykowi kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, to syndyk dokona jej podziału, zatem zostanie zrealizowany cel postępowania upadłościowego czyli równomierne zaspokojenie wierzycieli z funduszy masy upadłości. Tym samym wykładnia dokonana przez WSA w Lublinie spowoduje konieczność ponownego przeprowadzania długotrwałej egzekucji z nieruchomości.
Zdaniem pełnomocnika organu, w administracyjnej egzekucji z nieruchomości możliwe jest zastosowanie wykładni przepisów p.u. i przepisów u.p.e.a. analogicznie do wykładni przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej w uchwale Sądu Najwyższego z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20, ponieważ odpowiednikiem prawomocności jest na gruncie egzekucji administracyjnej ostateczność postanowienia o przybiciu. Biorąc pod uwagę, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego mają swoje odpowiedniki w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zdaniem organu drugiej instancji, przedmiotowa uchwała Sądu Najwyższego może być również stosowana na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W oparciu o powyższe zarzuty, pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie lub uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Na tym etapie postępowania bezsporne są okoliczności faktyczne sprawy, które sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę wyrokowania. Sporne stało się natomiast to, czy w świetle art. 146 ust. 1 p.u., uprawomocnienie się postanowienia Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z 4 listopada 2022 r., o ogłoszeniu upadłości Skarżącego, uniemożliwiało zastosowanie przez organ odwoławczy art. 112b § 1 u.p.e.a. i przyznanie licytantom prawa własności nieruchomości.
Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z art. 146 ust. 1 p.u. postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia. Zgodnie zaś z art. 112b § 1 u.p.e.a. Jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności.
Pełnomocnik organu, uzasadniając zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 146 ust. 1 p.u. w zw. z art. 112b § 1 u.p.e.a., odwołał się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20. Jego zdaniem uchwała ta może być także stosowana na gruncie przepisów u.p.e.a. Znamienne, że również sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyjęty przez niego sposób rozumienia art. 146 ust. 1 p.n. znajduje potwierdzenie w cyt. uchwale Sądu Najwyższego (s. 8 uzasadnienia wyroku). W tej sytuacji należy in extenso przywołać sentencję tej uchwały, która brzmi: "Uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika (art. 146 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) nie jest przeszkodą do przysądzenia własności nieruchomości na rzecz nabywcy licytacyjnego, któremu prawomocnie udzielono przybicia przed ogłoszeniem upadłości dłużnika i który wykonał warunki licytacyjne (art. 998 § 1 k.p.c.)."
W uzasadnieniu przywołanej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził między innymi, że: "Konsekwencje umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika są zbieżne z wywoływanymi przez umorzenie postępowania egzekucyjnego z każdego innego uzasadniającego to powodu i oznaczone są w art. 826 k.p.c. Ten przepis, w powiązaniu z art. 998 k.p.c., upoważnia sąd do wydania postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości na rzecz nabywcy, który przed ogłoszeniem upadłości uzyskał prawomocne przybicie i następnie wykonał warunki licytacyjne. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić od niego wyjątek dla sytuacji, gdy do umorzenia postępowania egzekucyjnego dochodzi w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika, to powinien temu dać wyraz w przepisie szczególnym, jednoznacznie wyłączającym działanie w takim przypadku art. 826 k.p.c. Tymczasem stało się odwrotnie, ustawodawca ustalił normę szczególną, ale wobec regulacji zakładającej, że organ procesowy nie podejmuje czynności w zawieszonym postępowaniu i w art. 146 ust. 1 zdanie trzecie pr. up. stwierdził, że nieprawomocne ogłoszenie upadłości dłużnika nie jest przeszkodą do przysądzenia własności nieruchomości na rzecz nabywcy, który uzyskał wcześniej prawomocne przybicie i wykonał warunki licytacyjne. Z tego szczególnego przepisu nie można wyprowadzać wniosku, że umorzenie postępowania po uprawomocnieniu się ogłoszenia upadłości tworzy taką przeszkodę. Zbyt wiele przypadkowych z punktu widzenia nabywcy okoliczności decyduje o tym, kiedy uprawomocni się postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika oraz kiedy on sam jako nabywca licytacyjny będzie w stanie wykonać warunki licytacyjne, aby można uzależnić to, czy zrealizowane zostanie jego prawo podmiotowe do nabycia własności nieruchomości, od momentu, w którym uprawomocni się postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Postępowanie egzekucyjne z nieruchomości jest na tyle kosztowe, pracochłonne i długotrwałe, że zarówno sam dłużnik, jak i jego wierzyciele mają dość czasu, by przed o wydaniem postanowienia o przybiciu na rzecz nabywcy nieruchomości wystąpić z ewentualnymi wnioskami o ogłoszenie upadłości dłużnika. Jeśli tego nie uczynią, a nieruchomość znajdzie nabywcę, to jego prawo podmiotowe do uzyskania przysądzenia własności w związku z wykonaniem warunków licytacyjnych po prawomocnym uzyskaniu przybicia przed ogłoszeniem upadłości, musi być respektowane przez organy procesowe."
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w przywołanej uchwale Sądu Najwyższego, a treść tej uchwały przemawia za stanowiskiem prezentowanym w skardze kasacyjnej. Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że podobne regulacje do przywołanych przez Sąd Najwyższy przepisów k.p.c., znajdują się w u.p.e.a. Dotyczy to między innymi art. 826 k.p.c. i jego odpowiednika w postaci art. 60 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Również podobną treść co art. 998 §1 k.p.c. zawiera art. 112b § 1 u.p.e.a., który nakazując wydanie postanowienia o przyznaniu, odwołuje się jednak do "ostateczności" postanowienia o przybiciu, a nie "prawomocności" (zob. wyrok NSA z 25 stycznia 2024 r., III FSK 3567/21). Należy podkreślić, że skutkiem udzielenia licytantowi przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny (zob. wyrok NSA z 4 kwietnia 2023 r., III FSK 471/22). Orzeczenie to dotyczy zatem prawa własności, które jest dobrem chronionym na poziomie ustawy zasadniczej (por. wyrok NSA z 15 marca 2023 r., III FSK 1230/22).
Dlatego w tej sprawie nie można całkowicie pominąć skutku, jaki wywołało funkcjonujące w obrocie prawnym ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 listopada 2021 r. o przybiciu na rzecz licytantów. Zgodnie z dyspozycją art. 112b § 1 u.p.e.a., dało ono prawo do wydania postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości licytantom, o ile spełniona została druga przesłanka wynikająca z tego przepisu, tj. licytanci uiścili cenę nabycia. Należy podkreśli, że wstrzymanie wykonania postanowienia o przybiciu, w związku z postanowieniem WSA w Lublinie z 20 stycznia 2022 r. oraz wyrokiem tego sądu z 6 kwietnia 2022 r., I SA/Lu 5/22, miało charakter tymczasowy. Upadło ono wskutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2023 r., III FSK 1072/22, w którym sąd kasacyjny uchylił wyrok WSA w Lublinie i jednocześnie oddalił skargę na postanowienie o przybiciu z 3 listopada 2021 r.
Rację ma pełnomocnik organu, że sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżone w tej sprawie postanowienie o przyznaniu licytantom własności nieruchomości skupił się na kwestii konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z ogłoszoną upadłością Skarżącego. Nie rozważył natomiast skutków takiego umorzenia w kontekście dyspozycji art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a., tj., że umorzenie postępowania egzekucyjnego pozostaje bez wpływu na prawa osób trzecich nabytych na skutek dokonanych czynności egzekucyjnych. Tymczasem, jak wskazał Sąd Najwyższy w cyt. uchwale z 18 listopada 2021 r., III CZP 77/20, umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie zajęcia i przywraca stan prawny, jaki istniał przed dokonaniem pierwszych czynności egzekucyjnych. Odpadają wówczas wszelkie ograniczenia w rozporządzaniu przedmiotem, do którego skierowano egzekucję. Nie może ono jednak prowadzić do naruszenia praw osób trzecich, uzyskanych w związku z dokonanymi w sprawie czynnościami egzekucyjnymi, a zatem także prawa nabywcy, któremu wcześniej prawomocnie (w postępowaniu egzekucyjnym w administracji "ostatecznie" - uwaga NSA) udzielono przybicia do przysądzenia na jego rzecz własności nieruchomości, jeżeli wykonał warunki licytacyjne.
Z tych względów zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art 146 ust. 1 p.u. oraz art. 112b § 1 u.p.e.a., a także w związku z art. 60 § 1 u.p.e.a.
Zasadność tych zarzutów uzasadniała uchylenie wyroku WSA w Lublinie w zaskarżonej części, tj. punktów I i III sentencji oraz przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski SNSA Bogusław Dauter

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI