III FSK 815/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając błędną wykładnię art. 54 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez sąd niższej instancji.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Lublinie, który uchylił postanowienie w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. NSA uznał, że WSA błędnie zinterpretował pojęcie 'naruszenia ustawy' w kontekście art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., rozszerzając kognicję organów nadzoru poza dopuszczalne ramy. Sąd pierwszej instancji nie powinien badać przedawnienia zobowiązań czy prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych w ramach skargi na czynność egzekucyjną. W związku z tym NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który uchylił postanowienie Dyrektora IAS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ egzekucyjny nie wykazał, iż w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego istniała należność dochodzona egzekucyjnie i że tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z prawem, co stanowiło naruszenie ustawy w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). NSA nie zgodził się z tą wykładnią. Wskazał, że zwrot 'dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy' w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. należy rozumieć wąsko – jako zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego lub dopuszczalnego środka w sposób naruszający ustawę. Kognicja organów nadzoru w ramach skargi na czynność egzekucyjną jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i nie obejmuje badania przedawnienia zobowiązań podatkowych ani prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych, które powinny być rozpatrywane w odrębnych trybach (np. zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, postępowanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego). NSA podkreślił, że WSA błędnie przyjął, iż organy nie wykonały z urzędu obowiązków wynikających z art. 29 § 1 i art. 59 § 1 i § 4 u.p.e.a., podczas gdy pisma zobowiązanego były rozpatrywane w odpowiednich postępowaniach, a zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku i doręczenia upomnienia zostały prawomocnie oddalone w odrębnych postępowaniach. W związku z powyższym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność uwzględnienia wykładni prawa dokonanej przez NSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Zwrot ten należy rozumieć wąsko, ograniczając go do zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego lub dopuszczalnego środka w sposób naruszający ustawę. Nie obejmuje on badania przedawnienia zobowiązań czy prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych w ramach skargi na czynność egzekucyjną.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że kognicja organów nadzoru w ramach skargi na czynność egzekucyjną jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i nie może być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia pozwalający na kwestionowanie wszystkich aktów i działań organu egzekucyjnego, w tym kwestii merytorycznych dotyczących istnienia obowiązku czy prawidłowości tytułu wykonawczego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
u.p.e.a. art. 54 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zwrot 'dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy' należy rozumieć wąsko, ograniczając go do zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego lub dopuszczalnego środka w sposób naruszający ustawę. Nie obejmuje badania przedawnienia zobowiązań ani prawidłowości wystawienia tytułów wykonawczych w ramach skargi na czynność egzekucyjną.
u.p.e.a. art. 54 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Podstawą skargi na czynność egzekucyjną jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny uchyla zaskarżone postanowienie lub decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ lub mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 7 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
u.p.e.a. art. 29 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję mają ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji.
u.p.e.a. art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję mają ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji.
u.p.e.a. art. 59 § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję mają ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji.
p.p.s.a. art. 173 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 173 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną przez NSA.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez WSA, który rozszerzył kognicję organów nadzoru poza dopuszczalne ramy skargi na czynność egzekucyjną. Organy egzekucyjne i nadzorujące nie mają obowiązku badania z urzędu przedawnienia zobowiązań ani prawidłowości tytułów wykonawczych w ramach skargi na czynność egzekucyjną.
Godne uwagi sformułowania
Zwrot „dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy” należy rozumieć w ten sposób, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w jej art. 1a pkt 12, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może więc polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest jednak tożsama z niedopuszczalnością egzekucji. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest zatem ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia.
Skład orzekający
Stanisław Bogucki
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Pruszyński
członek
Dominik Gajewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kognicji organów w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną w administracji, w szczególności w kontekście badania przedawnienia i prawidłowości tytułów wykonawczych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego trybu zaskarżania czynności egzekucyjnych w administracji i nie wyłącza możliwości kwestionowania wad tytułów wykonawczych czy przedawnienia w innych, właściwych do tego postępowaniach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie precyzuje ważne granice postępowania egzekucyjnego w administracji, co jest kluczowe dla praktyków. Wyjaśnia, kiedy można kwestionować czynności egzekucyjne, a kiedy należy szukać innych ścieżek prawnych.
“Kiedy można skarżyć czynności egzekucyjne w administracji? NSA wyjaśnia granice!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 815/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-11-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-06-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dominik Gajewski Jacek Pruszyński Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Lu 659/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-02-15 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Zasądzono zwrot kosztów postępowania Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 479 art. 54 § 1 pkt 2 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Tezy Zwrot „dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy”, o którym jest mowa w art. 54 § 1 pkt 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), należy rozumieć w ten sposób, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w jej art. 1a pkt 12, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju; dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może więc polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest jednak tożsama z niedopuszczalnością egzekucji. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Protokolant asystent sędziego Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 659/22 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 6 października 2022 r., nr 0601-IEE.711.250.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od M. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 15.02.2023 r. o sygn. I SA/Lu 659/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skargi M. J. (dalej: skarżący lub zobowiązany) uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 6.10.2022 r., nr 0601-IEE.711.250.2022.2, wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (przedstawiony przez WSA w Lublinie). 2.1. Postanowieniem z 24.08.2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) oddalił skargę zobowiązanego na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w ING Bank Śląski S.A. (dalej: bank). 2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie postanowieniem z 6.10.2022 r. utrzymał w mocy postanowienie ww. organu egzekucyjnego z 24.08.2022 r. W ocenie organu odwoławczego, środek egzekucyjny kwestionowany przez zobowiązanego, organ egzekucyjny zastosował zgodnie z przepisami od art. 80 do art. 87 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Bank otrzymał zawiadomienie o zajęciu 18.02.2022 r., a zobowiązany 25.02.2022 r. Jednocześnie organ egzekucyjny respektował kwotę wolną od egzekucji w wysokości 2.257,50 zł. Odnosząc się do argumentów zobowiązanego, zawartych w skardze na czynność egzekucyjną, organ odwoławczy tłumaczył, że brak wymagalności obowiązku, niedoręczenie upomnienia były przedmiotem odrębnego i ostatecznego postanowienia tego organu z 29.07.2022 r., wydanego w trybie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei formalna prawidłowość wymienionych tytułów wykonawczych podlegała odrębnemu rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny z punktu widzenia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidzianej w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W ocenie organu odwoławczego, wbrew stanowisku zobowiązanego, zastosowany środek egzekucyjny nie jest zbyt uciążliwy. Jest on najczęściej stosowany i jednocześnie należy do najmniej uciążliwych. Pomimo spornego zajęcia, zobowiązany może korzystać z kwoty wolnej w wysokości 2.257,50 zł. Organ odwoławczy podkreślił konieczność prowadzenia egzekucji w sposób efektywny zgodnie z art. 7 u.p.e.a. 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. 3.1. W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesionej do WSA w Lublinie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z 6.10.2022 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego z 24.08.2022 r. i o uchylenie spornej czynności egzekucyjnej. Zarzucając naruszenie art. 33 § 1 pkt 2, 7, 8 i 10 u.p.e.a., skarżący stwierdził, że nie otrzymał upomnienia, tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów formalnych ustanowionych w art. 27 u.p.e.a., zajęcie obejmuje już przedawnione zobowiązanie podatkowe, zaś zastosowany środek jest zbyt uciążliwy. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie, WSA w Lublinie podzielił wprawdzie stanowisko organu odwoławczego co do tego, że zobowiązany nie wykazał na czym konkretnie miałaby polegać nadmierna uciążliwość środka egzekucyjnego objętego skargą. Jednak to zaniechanie zobowiązanego, zdaniem WSA w Lublinie, nie wpływa na wynik sprawy na obecnym etapie sądowej kontroli legalności, skoro dotychczas organ egzekucyjny nie wykazał, aby w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego istniała należność dochodzona egzekucyjnie i aby przymusowo realizowane tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z prawem. Zestawienie art. 29 § 1 i art. 59 § 1 i 4 z art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazuje na to, że organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję mają ustawowy obowiązek z urzędu sukcesywnie czuwać nad legalnością toku postępowania egzekucyjnego i egzekucji. W związku z tym każdy kolejny przypadek stosowania przymusu egzekucyjnego w celu zaingerowania w majątek zobowiązanego wymaga od wymienionych organów przeprowadzenia z urzędu rzetelnej i wszechstronnej analizy, czy legalne jest stosowanie środka egzekucyjnego w konkretnej dacie, a więc między innymi czy egzekwowany obowiązek istnieje (egzekwowana należność nie uległa przedawnieniu), czy realizowany tytuł wykonawczy odpowiada prawu. Wykonywanie przez organ egzekucyjny i organ nadzorujący egzekucję obowiązków nałożonych mocą art. 29 § 1 oraz art. 59 § 1 i 4 u.p.e.a. nie zależy od jakiejkolwiek inicjatywy zobowiązanego. Można powiedzieć, że brak inicjatywy zobowiązanego nie daje organowi egzekucyjnemu i organowi nadzorującemu egzekucję uprawnienia do stosowania przymusu egzekucyjnego wbrew prawu, w tym do egzekwowania nieistniejących należności czy na podstawie tytułów wykonawczych niezgodnych z prawem. Konsekwentnie prawodawca w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. mówi o naruszeniu ustawy, nie zaś wyłącznie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, normujących zasady stosowania konkretnego środka egzekucyjnego, dokonywania konkretnej czynności egzekucyjnej. Naruszenie ustawy w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. może polegać również na tym, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, mającej za przedmiot nieistniejący już obowiązek (przedawnioną należność) bądź w celu przymusowej realizacji tytułu wykonawczego niezgodnego z prawem. W tych sytuacjach niewątpliwie dochodzi do naruszenia ustawy, nawet jeśli nie zostały naruszone przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiące wyłącznie o trybie, sposobie podejmowania konkretnej czynności, stosowania konkretnego środka egzekucyjnego. Wówczas naruszenie ustawy dotyczy nie trybu, ale bezpośrednio podstawy podejmowania czynności egzekucyjnej, stosowania środka egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji opowiedział się za wykładnią art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zgodną z art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), które stanowią o tym, że w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Tak więc nie tylko brzmienie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., ale także konstytucyjny kontekst tego środka zaskarżenia konsekwentnie wyklucza pozostawienie w obrocie prawnym czynności egzekucyjnej, wówczas gdy w świetle prawa nie mogło dojść do jej zastosowania z powodu czy to wygaśnięcia obowiązku, czy też wadliwości tytułu wykonawczego. W świetle powyższych rozważań istotne znaczenie dla wyniku sprawy ma okoliczność, że organ nie wykazał, aby w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego nie doszło do przedawnienia egzekwowanej należności zobowiązanego. Co do zasady przecież wraz z tokiem egzekucji upływa czas, a upływ czasu może skutkować przedawnieniem egzekwowanej należności. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Lublinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 173 § 1 i § 2 p.p.s.a. wniósł Dyrektor IAS w Lublinie (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie na rzecz organu od skarżącego kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Dyrektor IAS w Lublinie zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS w Lublinie z 6.10.2022 r., utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 24.08.2022 r. w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A., na skutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że organy nie dokonały w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. analizy wszystkich unormowań ustawy dotyczących nie tylko formy i sposobu dokonania czynności egzekucyjnych, ale i podstawy egzekwowania obowiązku, podczas gdy organy prawidłowo rozpoznały skargę na czynność egzekucyjną w zakresie dopuszczonym przez art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 54 § 1 pkt 1 w związku z art. 29 § 1 i art. 59 § 1 i § 4 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, że w postępowaniu prowadzonym w ramach skargi na czynność egzekucyjną organy nie wykonały z urzędu obowiązków wynikających z ww. art. 29 § 1 i art. 59 § 1 i § 4 u.p.e.a., dotyczących analizy legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy organy ten obowiązek wykonały, a nie mając prawnych możliwości rozstrzygania o podstawie obowiązku w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., nie zawarły tej oceny w rozstrzygnięciu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną; - art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawodawca w art 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. mówi o naruszeniu ustawy, nie zaś wyłącznie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normujących zasady stosowania konkretnego środka egzekucyjnego, dokonywania konkretnej czynności egzekucyjnej; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a. polegające na tym, że WSA w Lublinie - uchylając postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie – w uzasadnieniu wyroku nie zawarł jednoznacznych i konkretnych wskazań, co do dalszego postępowania, tak aby umożliwić organowi usunięcie uchybień i doprowadzić do załatwienia sprawy zgodnie z prawem. 5.2. Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6.1. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, ponieważ wyrok WSA w Lublinie nie odpowiada prawu i dlatego skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. 6.2. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. 6.3. W sprawie zasad oceny nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., należy sięgnąć do art. 7 § 2 u.p.e.a, według którego organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Kwestia ta jednak wymyka się spod kontroli kasacyjnej ze względu na brak stosownego zarzutu w skardze kasacyjnej oraz stanowisko Sądu pierwszej instancji, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: "Natomiast należy zgodzić się z organem co do tego, że zobowiązany nie wykazał na czym konkretnie miałaby polegać nadmierna uciążliwość środka egzekucyjnego objętego skargą. Jednak to zaniechanie zobowiązanego nie wpływa na wynik sprawy na obecnym etapie sądowej kontroli legalności, skoro dotychczas organ nie wykazał, aby w dacie stosowania spornego środka egzekucyjnego istniała należność dochodzona egzekucyjnie i aby przymusowo realizowane tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z prawem". 6.4. Stanowisko Sądu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonym wyroku, dotyczące szerokiego rozumienia pojęcia "z naruszeniem ustawy", o którym mowa w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jest nieprawidłowe, a wykładnia językowa dokonana przez ten Sąd nie zasługuje na aprobatę. Zwrot "dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy", o którym jest mowa w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., należy rozumieć w ten sposób, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w jej art. 1a pkt 12, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może więc polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest jednak tożsama z niedopuszczalnością egzekucji. Środek egzekucyjny będzie zatem niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie (tj. ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w tej ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać także na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wnioskując a contrario, należy uznać, że nie może stanowić podstawy skargi na czynności egzekucyjne naruszenie przepisów rozporządzenia (zob. P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX 2023, art. 54). W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest zatem ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Nie jest zatem dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawę zarzutu wskazanych w art. 33 u.p.e.a. Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (tak zob. np. wyrok NSA z 22.08.2024 r., III FSK 161/24 i powołane tam orzecznictwo). Skoro wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym wyroku kognicja organu egzekucyjnego (rozpoznającego skargę w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) i organu nadzoru jest w ww. sposób ograniczona, to nie jest możliwe w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. badanie przedawnienia zobowiązań podatkowych, czy sposobu wystawienia tytułów wykonawczych. 6.5. Zwrócić należy uwagę, że organ egzekucyjny rozpoznał pisma zobowiązanego z 25.02.2022 r., dostosowując sformułowane przez niego zarzuty do stanu prawnego obowiązującego w dniu wszczęcia egzekucji w sprawie (poniżej wymienione informacje są podane w uzasadnieniu wyroku WSA w Lublinie z 17.05.2023 r., I SA/Lu 160/23, dotyczącym skarżącego). W rezultacie organ egzekucyjny prawidłowo wydał trzy postanowienia, rozpatrując część zarzutów w ramach postępowania: - dotyczącego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 i § 2 pkt 4 i 6 u.p.e.a. – brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, brak wymagalności obowiązku); - dotyczącego zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., który został rozpoznany w ramach postępowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.; - dotyczącego zarzutu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.– zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego), którego dotyczy niniejsza sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora IAS w Lublinie. Warto nadmienić, że powołane okoliczności, tj. braku wymagalności obowiązku podatkowego oraz braku doręczenia upomnienia, były przedmiotem rozpatrywania w odrębnym postępowaniu, prowadzonym w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a., w którym prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z 26.04.3023 r., I SA/Lu 524/22, została oddalona skarga skarżącego. Podobnie postępowanie prowadzone w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 18.02.2022 r., zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z 17.05.2023 r., I SA/Lu 160/23, którym została oddalona skarga skarżącego. 6.6. Mając na uwadze powyższe stanowisko i przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Lublinie uwzględni wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowił stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Dominik Gajewski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI