III FSK 795/23

III FSK 795/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Anna Dalkowska /przewodniczący/
Bogusław Woźniak
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatki inne
Sygn. powiązane
I SA/Gd 840/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 166
art. 8b, art. 8c ust. 1, 2 i 4, art. 8d ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Protokolant Anna Iwaszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 840/22 w sprawie ze skargi L. U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 maja 2022 r., nr 2201-IOR.4001.1.2022 w przedmiocie uchylenia Numeru Identyfikacji Podatkowej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. U. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
|III FSK 795/23 | |
| | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 840/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. U. (dalej jako: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 maja 2022 r. w przedmiocie uchylenia nadanego numeru identyfikacji podatkowej.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność wydania w stosunku do skarżącego decyzji o uchyleniu z urzędu nadanego Numeru Identyfikacji Podatkowej (NIP).
Po przywołaniu treści przepisu art. 8c ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji poda lików i płatników (Dz. U. z 2022 r. poz. 166 ze zm., dalej; "ustawa o NIP") oraz dokonaniu wykładni tego przepisu, WSA w Gdańsku stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie czynności dotyczące prawidłowości zgłoszonego przez skarżącego adresu siedziby i miejsca prowadzenia działalności wykazały, że brak jest jakichkolwiek oznak prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Podał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzący działalność w przedmiocie m.in. produkcji wyrobów budowlanych z betonu, produkcji konstrukcji metalowych i ich części, odlewnictwa metali lekkich, nie posiadał pod wskazanym adresem żadnego sprzętu. Podczas czynności przeprowadzanych z pracownikiem organu pod adresem [...], skarżący odmówił wejścia na teren zakładu i nie był w stanie określić kiedy ostatnio tam przebywał. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że miał również na uwadze to, że skarżący oświadczył, iż zatrudnia jednego pracownika w charakterze kierowcy i spawacza, który jednak nie wykonuje na tym terenie żadnej pracy. Z kolei podczas przeprowadzonych w dniu 14 grudnia 2021 r. czynności oględzin pod wskazanym adresem nie stwierdzono zewnętrznych oznaczeń firmy [...] – L. U. Natomiast na terenie istniejącego zakładu działalność prowadziła I. sp. z o.o. Pozostający na miejscu pracownicy oświadczyli, że nie widzieli skarżącego od 4 lat.
WSA w Gdańsku podkreślił, że stanowisko organów pierwszej i drugiej instancji potwierdzają także zapisy w księgach wieczystych. Pod adresem [...] zgłoszonym przez skarżącego jako miejsce wykonywania działalności gospodarczej znajduje się działka nr [...], objętą księgą wieczystą [...]. Z działką graniczy działka o nr [...], objętą KW [...]. Właścicielem nieruchomości jest T. sp. z o. o., która w wyjaśnieniach z dnia 22 grudnia 2021 r. podała, że użycza nieodpłatnie nieruchomości na rzecz firmy I. sp. z o. o., mającej pod wskazanym adresem swoją siedzibę. W tym kontekście oświadczenie skarżącego o istnieniu ważnej umowy dzierżawy nieruchomości działek nr [...] (objętej KW [...]) oraz nr [...] (objętej KW [...]), nie polegało na prawdzie. O ile na dzień zawarcia umowy dzierżawy K. W. był właścicielem nieruchomości opisanych w przedłożonej umowie, o tyle na dzień wydawania zaskarżonej decyzji przez organ pierwszej instancji nieruchomość należała już do T. sp. z o. o.
W ocenie sądu pierwszej instancji na podstawie - szczegółowo zreferowanych w wyroku - informacji organ podatkowy miał prawo uznać, że pod wskazanym adresem skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie posiada swojej siedziby. Oznacza to, że skarżący posługiwał się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby i miejsca wykonywania działalności gospodarczej, co uzasadniało uchylenie nadanego NIP, stosownie do treści art. 8c ust. 4 ustawy o NIP. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 §1 oraz 175 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. Zm.; dalej jako: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawie wyrażonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając zaskarżonemu wyrokowi, że został wydany z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 8c ust. 4 ustawy o NIP, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepisy te stanowią normatywną podstawę do badania przez organ w ramach prowadzonego postępowania po wydaniu decyzji o nadaniu NIP czy lokal wskazany jako siedziba spółki lub miejsce wykonywania działalności gospodarczej nie stało się, po nadaniu NIP, adresem fikcyjnym bądź fałszywym, w sytuacji gdy przepis ten umożliwia taką weryfikację jedynie na dzień złożenia wniosku o nadanie numeru NIP.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 oraz art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższonych o należny podatek VAT, jednocześnie oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występowały, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Przedmiotem sporu było to, czy organy podatkowe powołując się na art. 8c ust. 4 ustawy o NIP miały podstawy do uchylenia NIP nadanego Skarżącemu. W skardze kasacyjnej zarzucając naruszenie art. 8c ust. 4 ustawy o NIP wskazano, że sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni tego przepisu polegającej na uznaniu, iż przepisy te stanowią normatywną podstawę do badania przez organ w ramach prowadzonego postępowania po wydaniu decyzji o nadaniu NIP, czy lokal wskazany jako siedziba spółki lub miejsce wykonywania działalności gospodarczej nie stało się, po nadaniu NIP, adresem fikcyjnym bądź fałszywym. Zdaniem autor skargi kasacyjnej przepis ten umożliwia taką weryfikację jedynie na dzień złożenia wniosku o nadanie numeru NIP.
W skardze kasacyjnej nie są zatem kwestionowane podstawy faktyczne rozstrzygnięcia. Zakreślone zacytowanym wyżej zarzutem granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny sprowadzają się do rozstrzygnięcia dylematu prawnego, czy powołany przez organy podatkowe i sąd pierwszej instancji przepis art. 8c ust. 4 ustawy o NIP umożliwia organom podatkowym - co do samej zasady - przeprowadzenie weryfikacji danych adresowych lub miejsca wykonywania działalności i uchylenie nadanego uprzednio NIP z tego powodu, że weryfikacja doprowadziła do ustalenia, że dane którymi posługuje się podatnik są niezgodne z rzeczywistością.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji i organy podatkowe prawidłowo zinterpretowały przepis art. 8c ust. 4 ustawy o NIP uznając, że organy podatkowe maja takie uprawnienie.
Przede wszystkim należy wskazać, że przesłanki i tryb wydania decyzji o uchyleniu NIP (art. 8c ust. 4) uregulowane zostały w sposób odrębny od przesłanek i trybu odmowy nadania NIP (art. 8c ust. 1) oraz jego unieważnienia (art. 8c ust. 2). W myśl art. 8c ust. 4 ustawy o NIP naczelnik urzędu skarbowego uchyla z urzędu w drodze decyzji NIP, jeżeli podatnik posługuje się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej.
W zakresie nieuregulowanym w art. 8b i art. 8c ustawy o NIP, do postępowań w sprawie nadania NIP, unieważnienia lub uchylenia nadanego NIP oraz do innych postępowań z zakresu ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej. Natomiast zgodnie z art. 8d ust. 2 ustawy o NIP, do postępowania w sprawie uchylenia NIP nie stosuje się art. 165 § 2 i 4 i art. 200 § 1 O.p.
Należy przyznać rację sądowi pierwszej instancji, że w sprawie ustalenia wystąpienia przesłanek uzasadniających uchylenie NIP na podstawie art. 8c ust. 4 ustawy o NIP niezbędne jest przeprowadzenie postępowania mającego na celu sprawdzenie, czy adres wskazany w ewidencji NIP w ogóle istnieje, czy konkretny podmiot ma tam faktyczną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności. Oznacza to, że w celu ustalenia faktu, czy podatnik ma prawo posługiwania się danym adresem siedziby lub miejsca prowadzenia działalności oraz czy nie są to dane fałszywe lub fikcyjne organ podatkowy zobowiązany jest przeprowadzić analizę dokumentów rejestracyjnych, aktualizacyjnych, sprawdzić czy podatnik dysponuje tytułem prawnym do lokalu, w którym znajduje się siedziba przedsiębiorcy, a w razie wątpliwości uzasadnione będzie przeprowadzenie wizji lokalnej pod zgłoszonym adresem.
Nie ma racji autor skargi kasacyjnej twierdząc, że uprawnienie do weryfikowania zgodności z rzeczywistością danych, jakimi posługuje się podatnik (dotyczącymi siedziby lub miejsca wykonywania działalności) przysługują organowi podatkowemu wyłącznie na etapie nadawania NIP. Należy odnotować, że art. 8c ust. 2 pkt 2) ustawy o NIP przewiduje uprawnienie organu do unieważnienia NIP nadanego w drodze decyzji - w razie stwierdzenia, że NIP nadano na podstawie fałszywych lub fikcyjnych danych. Konstrukcja normy wyraźnie wskazuje na to, że organ unieważnia NIP następczo, po jego nadaniu, gdy po nadaniu NIP ujawnione zostaną okoliczności, o których mowa w art. 8c ust. 2 pkt 2 ustawy o NIP. Organ podatkowy będąc wyposażonym w kompetencje do unieważnienia NIP na podstawie art. 8c ust. 2 pkt 2, niejako z istoty rzeczy ma uprawnienie do badania stanu faktycznego - już po nadaniu NIP - pod kątem spełnienia wymienionej przesłanki jego unieważnienia. Gdyby fałszywość lub fikcyjność danych była organowi znana wcześniej - wówczas na podstawie art. 8c ust. 1 wydałby decyzję o odmowie nadania NIP.
Zwrócić też należy uwagę na to, że ustawa rozróżnia: odmowę nadania NIP, unieważnienie NIP oraz uchylenie NIP. Unieważnienie NIP następuje w sytuacji, gdy już po jego nadaniu okaże się, że został nadany na podstawie danych fałszywych lub fikcyjnych. Zatem, unieważnienie NIP następuje jeśli dane były fałszywe lub fikcyjne od początku. Na tym tle przesłanka uchylenia NIP została w art. 8c ust. 4 nakreślona odmiennie: uchylenie następuje gdy organ stwierdzi, że podatnik posługuje się danymi fikcyjnymi lub fałszywymi. Gdyby organ stwierdził, że już w momencie nadania NIP podatnik posługiwał się fikcyjnymi lub fałszywymi danymi - wówczas byłby zobowiązany NIP unieważnić, a nie uchylić.
Uprawnienie do uchylenia NIP nierozerwalnie wiąże się zatem z uprawnieniem organu podatkowego do następczej oceny, czy - już po nadaniu NIP - podatnik nie posługuje się danymi fałszywymi lub fikcyjnymi, w tym: czy dane podane przez niego na etapie nadawania NIP zachowują swoją aktualność. Gdyby uznać, że uprawnienie do uchylenia NIP z powodu posługiwania się przez podatnika danymi fałszywymi lub fikcyjnymi nie wiązało się z prawem organu podatkowego do weryfikacji tych okoliczności - wówczas instytucja uregulowana w art. 8c ust. 4 byłaby martwa.
Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę na to, że celem istnienia systemu NIP jest m.in. umożliwienie organom państwa sprawowania kontroli nad prawidłowością rozliczeń podatkowych, a możliwość ustalenia adresu siedziby podatnika ma istotne znaczenie dla zapewnienia skuteczności takiej kontroli.
Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 8c ust. 4 ustawy o NIP stanowi normatywną podstawę do badania przez organ, w ramach postępowania prowadzonego po wydaniu decyzji o nadaniu NIP, czy lokal wskazany jako siedziba spółki lub miejsce wykonywania działalności gospodarczej nie stało się, po nadaniu NIP, adresem fikcyjnym bądź fałszywym. Nie ma racji autor skargi kasacyjnej, że przepis ten umożliwia taką weryfikację jedynie na dzień złożenia wniosku o nadanie numeru NIP.
Wobec niezasadności podniesionego zarzutu, skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Anna Dalkowska s. Bogusław Woźniak