III FSK 791/24

III FSK 791/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gd 910/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-03-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 174 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1360
art. 1012, art. 1031 § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 § 1 pkt 7, art. 33 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant asystentka sędziego Karolina Koczywąs, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 910/23 w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.123.2023.EW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W.G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 910/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W.G.(dalej jako: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.123.2023.EW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gdańsku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy:
- art. 1012 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm., dalej jako: "k.c.") poprzez jego niezastosowanie skutkujące całkowitym pominięciem faktu przyjęcia spadku po zmarłym K.G. z dobrodziejstwem inwentarza, w sytuacji, kiedy strona przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza i został sporządzony wykaz inwentarza;
- art. 1031 § 2 k.c. w zw. z art. 1012 k.c., poprzez jego niezastosowanie, skutkujące prowadzeniem egzekucji ponad stan czynny spadku w sytuacji, kiedy występuje ograniczenie postępowanie egzekucyjnego do stanu czynnego spadku, który został określony w wykazie inwentarza;
- art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") (Skarżący omyłkowo wskazał wprawdzie przepis art. 59 § 7 u.p.e.a., którego brak w tej ustawie, jednak z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że chodzi o art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spadkobiercom po zmarłym K.G. winno zostać umorzone w całości z uwagi na prowadzenie postępowania egzekucyjnego ponad stan czynny spadku;
- art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące prowadzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 12 marca 2023 r., w sytuacji, w której zobowiązanie strony do zapłaty należności wygasło, gdyż strona posiada ograniczoną odpowiedzialność wynikającą z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiada tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza czynnego spadku, a wysokość ta została już przekroczona;
- art. 59 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 1031 § 2 k.c., poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem umorzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, kiedy postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spadkobiercom po zmarłym K.G. winno zostać umorzone w całości z uwagi na prowadzenie postępowania egzekucyjnego ponad stan czynny spadku.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od Skarżącego na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Zasadniczy spór w sprawie dotyczy istnienia podstaw do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącego, a w szczególności czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
W ocenie Skarżącego, postępowanie egzekucyjne nie może i nie mogło się toczyć na podstawie tytułów wykonawczych z uwagi na fakt przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe oraz w związku z wysokością wartości czynnej spadku. Z uwagi na to, że wartość czynna spadku została przekroczona organ egzekucyjny winien ograniczyć postępowanie egzekucyjne do wartości czynnego spadku.
Naczelny Sąd Administracyjny poglądu tego nie podziela. Wskazywane w skardze kasacyjnej przepisy art. 1012 k.c. i art. 1031 § 2 k.c., mimo że regulują zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe, to nie odnoszą się do przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie ww. przepisami spadkobierca odpowiada wszelkimi składnikami swego majątku z ograniczeniem do wartości stanu czynnego spadku. Regulują one zakres odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe. Przepisy te nie mogą więc stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Obowiązek objęty tytułami wykonawczymi wystawionymi na Skarżącego wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 26 maja 2022 r. utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 stycznia 2023 r. i podlega wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej. Decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a więc brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zasygnalizowania wymaga, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie istnienia podstawy wymienionej w art. 59 § 1 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego nie można merytorycznie odnosić się do zarzutów dotyczących kwestii prowadzenia egzekucji ponad wartość ustalonego stanu czynnego spadku.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku, gdy odrębne ustawy tak stanowią.
W orzecznictwie wskazuje się, że wymieniony przepis ma zastosowanie wówczas, gdy podstawa umorzenia postępowania egzekucyjnego znajduje się w konkretnych przepisach prawa (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 317/25, wyrok WSA w Gliwicach z 24 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 102/25).
Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji wskazując, że przywołane przez Skarżącego przepisy kodeksu cywilnego nie zobowiązują organu egzekucyjnego do umorzenia postępowania, a tym samym nie stanowią przesłanki do umorzenia na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Z tego względu w niniejszej sprawie nie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu.
Tym samym, zarzuty naruszenia art. 1012 k.c., art. 1031 § 2 k.c., w zw. z art. 1012 k.c., art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 1031 § 2 k.c. nie mogły odnieść pożądanego przez Skarżącego skutku.
W ten sam sposób należało ocenić zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogło dojść do naruszenia ww. przepisu, gdyż nie był stosowany przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie. Tym samym nie był przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji. Należy przypomnieć, że kontrola sądowoadministracyjna w niniejszej sprawie dotyczy ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2023 r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem nie dotyczyła zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje bowiem zasada niekonkurencyjności środków zaskarżenia, sprowadzająca się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek (por. wyrok NSA z 30 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 699/24).
Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., co oznacza, że prawidłowo w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji ocenił, że rozstrzygnięcia organów obu instancji są prawidłowe. W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej należało ocenić jako bezzasadne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
sędzia P. Borszowski sędzia J. Sokołowska sędzia K. Przasnyski (spr.)