III FSK 782/23

III FSK 782/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Pruszyński
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Ke 88/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-04-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1988
art. 54a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Malinowska, , po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 88/23 w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 3 stycznia 2023 r. nr 2601-IEE.711.148.2022.3 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ke 88/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi W. B. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 3 stycznia 2023 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
1.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z 3 stycznia 2023 r., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 28 listopada 2022 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności w V. S.A. oraz oddalające skargę na czynność egzekucyjną dokonaną na podstawie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w S..
Od powyższego postanowienia skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.
Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego to organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: "u.p.e.a."). Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny koniecznych wyjaśnień nie przeprowadził ani przed zajęciem rachunku bankowego skarżącego, ani później przy rozpoznawaniu skarg na czynności egzekucyjne. Co prawda skarżący, jak wskazał, miał odzyskać dodatek węglowy zajęty wskutek kontrolowanej czynności egzekucyjnej, niemniej z całą pewnością organy nie poczyniły w sprawie wystarczających czynności wyjaśniających, czy na rachunek zobowiązanego w S. nie wpływają świadczenia z pomocy społecznej, a na taki rodzaj zajętych środków może wskazywać twierdzenie strony, że zajęte środki pochodzą z pomocy socjalnej udzielonej mu jako osoby posiadającej status osoby represjonowanej.
Zatem organ egzekucyjny winien był wyjaśnić, bądź to przed skierowaniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bądź na skutek skargi na czynność komornika (gdy przed dokonaniem zajęcia nie zostało to wyjaśnione), czy na rachunek ten nie wpływają środki pieniężne, które nie podlegają egzekucji (art. 10 § 4 u.p.e.a.) lub środki, których zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie może obejmować (art. 80 § 2a u.p.e.a.). Nie sposób zaaprobować stanowiska organu, że w przypadku przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wolnej od zajęcia czy też kwoty pochodzącej z środków nie podlegającej zajęciu strona umowy może dochodzić swych praw jedynie na drodze cywilnej. Zauważyć bowiem trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa.
Sąd dostrzegł również dodatkowe uchybienie proceduralne. Z pism procesowych skarżącego wynika, że strona już na początkowym etapie toczącego się postępowania egzekucyjnego wnosiła o wyłączenie od udziału w postępowaniu K. B.. Wniosek ten formalnie nie został w toku postępowania egzekucyjnego załatwiony. Trudno w świetle akt sprawy stwierdzić, czy pracownik podejmował jakiekolwiek czynności egzekucyjne, których dotyczy obecnie rozpoznawana skarga. Z pism skarżącego wynika, że toczy się postępowanie karne przeciwko wskazanemu pracownikowi, a z notatki służbowej z 26 kwietnia 2022 r. wynika, że policja prowadzi na zlecenie prokuratury postępowanie wyjaśniające z wniosku skarżącego dotyczącego osoby ww. pracownika. W każdym razie nie było wystarczające powołanie się przez organ na art. 227 k.p.a. względem ww. pracownika, co do którego strona sformułowała jednoznacznie wniosek o wyłączenie od udziału w postępowaniu. Należało ten wniosek rozpoznać, aby uczynić zadość podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, które w postępowaniu egzekucyjnym również mają zastosowanie (art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a.) ze względu na art. 18 u.p.e.a.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ. Wniesiono o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 13 kwietnia 2023 r., uchylającego postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 3 stycznia 2023 r. oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 listopada 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."); wyrokowi, (a właściwie) sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi; w stopniu, w którym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy, tj.:
1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – polegające na uchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 3 stycznia 2023 r. oraz poprzedzającego je, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 listopada 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Jednakże WSA w Kielcach nie stwierdził w sposób prawidłowy naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach, jako organ egzekucyjny przepisów postępowania. Sąd pierwszej instancji nie wskazał bowiem konkretnie żadnych przepisów postępowania, które miały zostać naruszone w rozpoznawanej sprawie. Skoro mamy do czynienia z tak istotnym uchybieniem procesowym, to oznacza, ze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie miał usprawiedliwionych podstaw do zastosowania w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach w tej sprawie nie wystąpiło takie naruszenie przepisów postępowania, które uzasadniałoby uchylenie obu wyżej wskazanych postanowień.
2. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w związku z art. 54a ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 1988, dalej: "Prawo bankowe") oraz art. 10 ust. 4 u.p.e.a. - polegające na uchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 3 stycznia 2023 r. i poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 28 listopada 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną - przez błędną wykładnię art. 54a ustawy - Prawo bankowe, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy.
3. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., które polega na wadliwym, bo niekompletnym sformułowaniu przez Sąd pierwszej instancji, w pisemnym uzasadnieniu skarżonego wyroku, podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia w tejże sprawie. W podanej przez WSA w Kielcach podstawie prawnej brakuje bowiem wskazania, który to konkretnie przepis (procesowy), zamieszczony w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - został naruszony przez organ egzekucyjny. Nie jest wystarczające wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wyłącznie przepisów ustawy p.p.s.a., ponieważ Dyrektor Izby Administracji w Kielcach nie mógł naruszyć przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesionej przez samego skarżącego, wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Postępowanie to ma charakter komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego czy skargę do sądu powszechnego. Jak podniesiono również trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stanowisko to jest ugruntowane w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną powyższe poglądy podziela (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13).
3.4. Natomiast zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2019 r. poz. 473 i 1818).
Prawidłowe rozpoznanie zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących wskazanej regulacji wymaga w pierwszej kolejności zweryfikowania, czy kwestia zajęcia w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego z egzekucji stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażane już niejednokrotnie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zajęcie w toku egzekucji administracyjnej składnika majątku wyłączonego spod egzekucji na mocy art. 10 § 4 u.p.e.a. stanowi podstawę do wniesienia skargi na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (zob. wyroki NSA: z 19 października 2017 r., II GSK 156/16; z 15 stycznia 2019 r., II FSK 2700/18; z 31 stycznia 2019 r., II FSK 3934/18; z 19 maja 2020r., II FSK 3035/19, publik. CBOSA). Skarga na czynność egzekucyjną powinna bowiem gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Podkreślić należy, że celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej (por. wyrok NSA z 14 września 2021r., I GSK 184/21, publik. CBOSA).
3.5. W konsekwencji, mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy, przeanalizować należy, czy – w przypadku zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a., czy jest to jedynie wynikający z Prawa bankowego obowiązek banku.
Stosownie bowiem do art. 54a Prawa bankowego, środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych pochodzące ze świadczeń, dodatków i zasiłków, o których mowa w art. 833 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, oraz świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575), oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego. Wprawdzie w przepisie tym nie jest wymieniany art. 10 § 1 – 5 u.p.e.a., ale jest wymieniany art. 833 § 6 k.p.c. Z faktu, że w art. 54a Prawa bankowego nie powołano art. 10 § 4 u.p.e.a. nie może oznaczać, że przepis art. 54a Prawa bankowego nie jest adresowany do administracyjnego organu egzekucyjnego. Taka wykładnia wskazanego przepisu byłaby sprzeczna systemowo, nielogiczna i prowadziłaby do nierównego traktowania zobowiązanych. Byłaby ona również, przede wszystkim, sprzeczna z Konstytucją RP, która w art. 2 i art. 32 ust. 1 stanowiącymi szereg zasad ustrojowych ogólnych i szczegółowych demokratycznego, prawnego i sprawiedliwego państwa, zawiera również zasadę równości wobec prawa. Zatem zarówno zobowiązany (dłużnik) na gruncie tak ustawy egzekucyjnej w administracji, jak i na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego (cz. III, postępowanie egzekucyjne), w odniesieniu do świadczeń niepodlegających egzekucji, powinni być traktowani równo, a odstępstwa od tej zasady powinny wynikać z przepisów prawa "Konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowani równo. A więc według jednakowej miary bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących" (orzeczenie TK z dnia 9 marca 1988 r., U 7/87, OTK 1988, nr 1, poz. 1; wyroki TK z dnia: 6 maja 1998 r., K 37/97, OTK 1998, nr 3, poz. 33; 17 maja 1999 r., P 6/98, OTK 1999, nr 4, poz. 76; 21 lipca 2014 r., K 36/13, OTK-A 2014, nr 7, poz. 75). Podobnie zasadę tę rozumie się w orzecznictwie SN (uchwała z dnia 16 marca 2000 r., I KZP 56/99, OSNKW 2000, nr 3-4, poz. 19) czy NSA (uchwała z dnia 22 maja 200 r., OPK 1/00, ONSA 2000, nr 4, poz. 140). Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. do postępowania egzekucyjnego stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., a w szczególności zasady naczelne postępowania, a najszersze zastosowanie mają zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zaufania do organów administracyjnych (art. 8 k.p.a.), udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.) i sądowej kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej (art. 16 k.p.a.), (P. Pietrasz [w:] D.R. Kijowski (red.), praca zbiorowa, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Lex 2015, komentarz do art. 18 pkt 3, wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 lutego 2018 r., II SA/Kr 60/18, Lex nr 2457199). Bezwzględnie ma tu zastosowanie także zasada legalizmu jako przejaw konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) Zatem przyjąć należy, że okoliczność, iż art. 54a Prawa bankowego nie odnosi się wprost do art. 10 § 4 u.p.e.a., a odnosi się do art. 833 § 6 k.p.c. nie oznacza, iż adresatem tego przepisu nie jest administracyjny organ egzekucyjny, a jest komornik sądowy, albo że świadczenie wychowawcze na gruncie egzekucji administracyjnej podlega egzekucji, a na gruncie egzekucji sądowej nie podlega (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2019r., II FSK 3034/18, publik. CBOSA). Zgodzić się więc należy z poglądem, że tak jak w art. 54, tak i art. 54a Prawa bankowego jest adresowany nie tylko do banków, ale i do organów egzekucyjnych (G. Sikorski, Blokada środków na rachunku bankowym, M.Pr. Bank, 2015, nr 5, s. 74-95).
3.6. Z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika natomiast, że zawiadomienie o zajęciu środków na rachunku bankowym oznacza, że z chwilą wpływu świadczenia do właściwego oddziału banku, powstaje obowiązek banku wstrzymania wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku do wysokości zajętej wierzytelności, a zajętą kwotę bank powinien bezzwłocznie przekazać organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, chyba że zaistnieją przeszkody w dokonaniu wypłat, wówczas bank musi o nich poinformować organ egzekucyjny w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Przeszkodami mogą być w szczególności: brak środków pieniężnych na rachunku, czy przechowywanie na nim kwot niepodlegających egzekucji administracyjnej, np. art. 81 § 2 u.p.e.a. Zauważyć wypada, że zgodnie z art. 71b) u.p.e.a. (odpowiednik art. 892 k.p.c.) bezpodstawne uchylanie się banku od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu może prowadzić do jej ściągnięcia od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Oznacza to, że wydawałoby się, iż bank jest praktycznie biorąc wykonawcą egzekucji z rachunku bankowego, a jego pozycja jest szczególna i mimo że nie łączy go z wierzycielem egzekucyjnym i prowadzącym postępowanie egzekucyjne żaden stosunek prawny, to jednak niewykonanie przez bank obowiązków z art. 80 i nast. u.p.e.a., jeżeli skutkuje szkodą dla wierzyciela, narazić go może bezpośrednio na odpowiedzialność odszkodowawczą. Dlatego należy rozważyć, jakie środki prawne w tym zakresie, a więc w zakresie zbadania charakteru prawnego wpłat na rachunek bankowy zobowiązanego przysługują tak bankowi jak i organowi egzekucyjnemu. Jeśli chodzi o organ egzekucyjny, stosownie do art. 36 § 1c u.p.e.a. na żądanie organu egzekucyjnego lub centralnego biura łącznikowego banki są obowiązane do przekazywania informacji dotyczących zobowiązanego lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 pkt 8 ustawy o wzajemnej pomocy, w zakresie:
1) posiadanych rachunków bankowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania rachunkami bankowymi, liczby tych rachunków lub pełnomocnictw, obrotów i stanów tych rachunków, z podaniem wpływów, obciążeń rachunków i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców;
2) posiadanych rachunków pieniężnych, rachunków papierów wartościowych lub posiadanych pełnomocnictw do dysponowania takimi rachunkami, liczby tych rachunków, a także obrotów i stanów tych rachunków;
3) zawartych umów kredytowych lub umów pożyczki, z podaniem wysokości zobowiązań wynikających z tych kredytów lub pożyczek, celów, na jakie zostały udzielone, i sposobu zabezpieczenia ich spłaty, a także umów depozytowych i umów udostępniania skrytek sejfowych;
4) nabytych za pośrednictwem banków akcji Skarbu Państwa lub obligacji Skarbu Państwa, a także obrotu tymi papierami wartościowymi;
5) obrotu wydawanymi przez banki certyfikatami depozytowymi lub innymi papierami wartościowymi.
Wprawdzie skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny i stanowi tylko uzupełnienie innych środków zaskarżenia, przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niemniej jej konstrukcja normatywna wskazuje na stosunkowo szeroki zakres zastosowania, zwłaszcza, gdy chodzi o różnorakie czynności natury faktycznej. Jej przedmiotem jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Interes prawny wnoszącego taką skargę może dotyczyć uchylenia zakwestionowanej czynności, ale może także obejmować samo stwierdzenie, że określoną czynność podjęto niezgodnie z prawem. Zobowiązany może dochodzić odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 168b u.p.e.a.). W takiej sytuacji stwierdzenie wadliwości podjętej w sprawie czynności egzekucyjnej stanowić będzie podstawę konstruowania roszczenia cywilnoprawnego przeciwko organowi egzekucyjnemu względnie wierzycielowi. Zauważyć jednak trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej. Organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka. Celem skargi na czynności egzekucyjne jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej na skutek wskazania przez wnoszącego tę skargę przedmiotu zaskarżenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
W przypadku zajęcia rachunku bankowego – organ egzekucyjny jest zatem zobowiązany kontrolować, czy środki przekazane mu przez bank nie stanowią środków, o których mowa w art. 10 § 4 u.p.e.a. Obowiązek wyjaśnienia, czy należności na rachunku bankowym podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym, zarówno przed dokonaniem zajęcia, jak i później w trybie skargi na czynności egzekucyjne. Zatem nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w związku z art. 54a Prawo bankowe oraz art. 10 ust. 4 u.p.e.a
3.7. W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Dyrektor wskazał na art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tego przepisu może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 oraz wyroki NSA: z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09, z 19 marca 2012 r., sygn. akt. II GSK 85/11; z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 502/17). Oznacza to, że orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a., co czyni podniesiony zarzut niezasadnym. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania sądu pierwszej instancji, pozwalający jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA w Kielcach podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie i tym samym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej (por. wyroki NSA z 25 listopada 2010r., sygn. akt I GSK 1215/09, z 24 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1761/13, z 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 816/15). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia oraz stanowiska stron postępowania. Następnie sąd pierwszej instancji powołał regulacje prawne, pozwalające mu na zrekonstruowanie podstaw do wywiedzenia normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia oraz przedstawił motywy podjęcia zaskarżonego wyroku. Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast kwestionować naruszenia przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów postępowania, czy też prawa materialnego. Zatem zarzuty naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. okazały się bezpodstawne.
3.8. Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.
Wojciech Stachurski Anna Dalkowska Jacek Pruszyński