III FSK 771/23

III FSK 771/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Bd 673/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-02-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59  par. 1  pkt  1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 673/22 w sprawie ze skargi A. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 28 września 2022 r., nr 0401-IEE.711.147.2022.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od A. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA) w wyroku z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 673/22 uchylił zaskarżone przez A. N. (dalej: Skarżący) postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: DIAS) z dnia 28 września 2022 r., nr 0401-IEE.711.147.2022.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując na jego niedopuszczalność z powodu braku doręczenia decyzji z dnia 10 czerwca 2021 r. wskazanej jako podstawa wystawienia tytułu wykonawczego. Postanowieniem z 27 lipca 2022 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z 28 września 2022 r. DIAS w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym badanie kwestii doręczenia decyzji podatkowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego w postępowaniu o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
WSA w Bydgoszczy nie podzielił stanowiska organu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego. Zdaniem sądu w sprawie konieczne było ustalenie, czy postępowanie egzekucyjne z podnoszonych w zażaleniu przez stronę powodów nie powinno być umorzone. Sprawdzenie przy tym, czy decyzja wymiarowa została doręczona stronie nie może być traktowane jako umożliwienie zobowiązanemu podważenia decyzji, ani nie prowadzi do badania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji. W tym zakresie, w ocenie Sądu, organ dokonał więc błędnej wykładni art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.).
Na podstawie art. 173 w zw. z art. 177 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) DIAS wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Bydgoszczy z 14 lutego 2023 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:
1) art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny winien badać kwestię prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego, podczas gdy organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu dokonał prawidłowej wykładni wywodząc, że badanie tej okoliczności w ramach rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego opartego na przesłance niedopuszczalności egzekucji stanowiłoby w istocie kontrolę "wymagalności obowiązku" objętego tytułem wykonawczym, do czego organ egzekucyjny zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a nie jest uprawniony.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) - dalej k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż organ nie odniósł się do zarzutów strony, tj. niedopuszczalności egzekucji z powodu braku skutecznego doręczenia decyzji wymiarowej, podczas gdy organ zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stosowną argumentację na poparcie swojego rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił podstawę prawną odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zatem Sąd dokonując oceny legalności postanowienia mógł ocenić prawidłowość uznania przez organ braku podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, a Skarżący nie został pozbawiony możliwości obrony swoich interesów;
2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez wadliwe uzasadnianie wyroku w części zawierającej wskazanie, iż analizując przesłanki niedopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny winien badać kwestię prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego, podczas gdy art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie daje podstaw organowi egzekucyjnemu, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego dokonywał tak daleko idącej analizy i ingerencji w uprawnienia wierzyciela, co skutkuje brakiem możliwości wykonania przez organ wskazań Sądu w tym zakresie i doprowadzało do bezpodstawnego uchylenia postanowienia;
3) art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez pominięcie znajdującego się w aktach sprawy stanowiska wierzyciela i rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy w sprawie rozpoznanej w wyniku zarzutu wniesionego przez Skarżącego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., opartego o tożsame zarzuty, które zostały podniesione w przedmiotowej sprawie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, dotyczące braku skutecznego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem doprowadziło Sąd pierwszej instancji do błędnej konkluzji, iż nie można uznać za wyjaśnioną kwestii prawidłowości doręczenia decyzji Burmistrza S. z dnia 10 czerwca 2021 r. w drodze przesyłki będącą paczką pocztową, podczas gdy była ona już rozpoznana;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) poprzez uchylenie odpowiadającego prawu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 29 lipca 2021 r. nr 0401- IEE.711.132.2021.2, podczas gdy skarga powinna zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a., ponieważ postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy odpowiada prawu, tj. art. 59 § 1 u.p.e.a, i nie narusza art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.
Przedstawiając powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W niniejszej sprawie brak jest odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy dopuszczalne jest, w myśl art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., badanie przez organ egzekucyjny kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Przy czym uprawnienie do badania w postępowaniu egzekucyjnym nieistnienia obowiązku istnieje tylko wtedy, gdy jest to następstwem okoliczności, która nastąpiła już po wydaniu tytułu wykonawczego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestia prawidłowości doręczenia decyzji wymiarowej nie może być badana przez organ egzekucyjny. Analizowanie prawidłowości doręczenia tej decyzji, stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego, oznacza w konsekwencji badanie tego czy weszła ona skutecznie do obrotu prawnego, a tym samym czy zobowiązanie stało się wymagalne. Badanie tej okoliczności w ramach zarzutu stanowiłoby w istocie kontrolę wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, czego zabrania - art. 29 § 1 u.p.e.a. W związku z powyższym, kwestia prawidłowego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego nie mogła zostać zweryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym.
Pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa, albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.12.2019 r. II FSK 227/18, publ. CBOS). Żadna z tych okoliczności nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż w chwili orzekania przez organ odwoławczy nadal pozostawała w obrocie prawnym ostateczna decyzja.
Jak trafnie zauważa się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym kwestia prawidłowego doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego nie może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym niezależnie od tego czy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym czy nie. Przyjęcie odmiennego poglądu byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanemu podważenia ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi dla tego celu przewidzianymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r. sygn. akt II OSK 1576/12, publ. CBOS).
Zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a są jedynie pochodną zarzutów naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię przeprowadzoną przez Sąd I instancji, a tym samym nie ma potrzeby ich odrębnej oceny.
Za usprawiedliwione więc, należy uznać zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. Z tego powodu zasługiwał na uwzględnienie wniosek o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, wydanego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., a Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., w punkcie pierwszym sentencji uchylił zaskarżony wyrok w całości.
W związku z tym, że istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za zasadne rozpoznać skargę i orzekając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w punkcie drugim sentencji oddalił ją jako niezasadną.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Paweł Borszowski SWSA(del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska