III FSK 763/24

III FSK 763/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Paweł Borszowski /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Rz 687/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-03-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 104 ust. 4
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 2 pkt 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Rz 687/23 w sprawie ze skargi M. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.418/39/2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 7 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 687/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. H. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Organ") z dnia 29 września 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt. 1 oraz pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie:
1. art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 1876 ze zm.) polegającym na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do przesłanek wynikających z podanego przepisu prawa materialnego, poprzez zawężenie ich jedynie do aspektu wyłącznie majątkowego, podczas gdy okolicznościami wymagającymi rozważenia w kontekście normy przywołanego przepisu mogą być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego, w tym relacje rodzinne. Wobec zaniechania powyższego, Organ nie dokonał wszechstronnego oraz zindywiduaIizowanego, w odniesieniu do niniejszej sprawy, uzasadnienia decyzji, w szczególności poprzez:
- nieuwzględnienie przesłanek szczególnych, na podstawie których Skarżący nie jest zobowiązany do uiszczenia należności za pobyt swojego biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej jako: "DPS"). Do powyższych przesłanek zaliczyć należy rażące naruszenie obowiązków rodzinnych, poprzez brak jakiegokolwiek kontaktu ojca z dzieckiem, brak udziału w jego wychowaniu, kompletne zerwanie więzi, niełożenie na utrzymanie swojego syna, niewywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Niewątpliwie wskazania wymaga, że powyższe okoliczności winny zostać uwzględnione przez Organ przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, gdyż stanowią one przesłanki do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej;
- błędne ustalenie stanu faktycznego, co z kolei doprowadziło Organ do uznania, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły sytuacje z zastosowaniem przemocy ze strony pensjonariusza, podczas gdy zgromadzony w toku sprawy materiał dowodowy oraz dokumenty zalegające w aktach sprawy rozwodowej w Sądzie Okręgowym w R. pod sygn. akt [...], w szczególności protokoły przesłuchań świadków wskazują, że podczas trwania małżeństwa rodziców Skarżącego, wielokrotnie - zarówno Skarżący jak i jego matka – doświadczyli przemocy psychicznej i fizycznej ze strony ojca;
- brak wszechstronnego rozpoznania sprawy, w efekcie czego Skarżący został zobowiązany do zwrotu należności za pobyt ojca, na podstawie tytułu wykonawczego WN.504.101.2020.1.Tw, w sytuacji w której wobec istnienia szczególnych okoliczności (wyżej wymienionych) przemawiają za zwolnieniem Skarżącego od ponoszenia kosztów za pobyt w DPS i obciążeniem nimi jednostkę samorządu, co byłoby zgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej.
2. Art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w postaci uznania, że Skarżący zobligowany jest do uiszczenia opłat za pobyt swojego biologicznego ojca w DPS, podczas gdy w sprawie istnieją szczególne okoliczności pozwalające na zwolnienie Skarżącego z tego obowiązku. Organ całkowicie pomija fakty takie jak brak jakiegokolwiek kontaktu Skarżącego z ojcem, fakt porzucenia przez pensjonariusza rodziny oraz istnienia znacznych zaległości alimentacyjnych ojca w stosunku do Skarżącego. Organ opiera się wyłącznie na literalnej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej, poprzez kierowanie się wyłącznie kryterium więzów krwi łączącej Skarżącego z jego ojcem, dopuszcza się tym samym naruszenia powyższych przepisów postępowania poprzez bierność w gromadzeniu materiału dowodowego oraz brak jego wszechstronnej analizy;
3. Art. 33 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."), poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów i w konsekwencji przyjęcie, że Skarżący zobowiązany jest do uiszczenia zobowiązania pieniężnego, podczas gdy przeprowadzenie postępowania, zgodnie z przepisami prawa, a w sposób wskazany w zarzutach powyżej i uwzględnienie zasad swobodnej oceny dowodów wszystkich zaistniałych w sprawie okoliczności, pozwoliłoby na przyjęcie, iż koszty powstałe w związku z pobytem ojca Skarżącego w DPS, winny zostać pokryte przez jednostkę samorządu;
4. Art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżący jest osobą zobowiązaną do uiszczenia zobowiązania pieniężnego, podczas gdy w sprawie brak jest prawomocnej decyzji nakładającej na Skarżącego obowiązek uregulowania należności za pobyt ojca w DPS. Toczące się postępowania w sprawie całkowitego zwolnienia Skarżącego nie zostały jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, co ma kluczowe znaczenie dla przedmiotowej sprawy, w przypadku ich uwzględnienia niniejsze postępowanie stanie się bezprzedmiotowe. Strony nie zawarły również umowy na mocy której ustalona miałaby zostać opłata za pobyt ojca w DPS, która to, w postępowaniach jak to objęte niniejszą skargą, jest istotna dla możliwości egzekwowania należności.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, zasądzenie rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Przechodząc do analizy zarzutów wskazać należy, iż nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej polegający na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do przesłanek wynikających z podanego przepisu prawa materialnego, poprzez zawężenie ich jedynie do aspektu wyłącznie majątkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ustalenia poczynione przez Sąd I instancji, który w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia prawidłowo przyjął, iż źródłem dochodzonej należności jest ostateczna decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia 3 lipca 2017 r. nr PI/DPS-5026-8/17/8 określająca obowiązek zapłaty przez Skarżącego kwoty 68 576,51 zł z tytułu opłat za pobyt jego ojca w DPS w G. za okres od 22 września 2014 r. do 31 grudnia 2016 r. Zatem dochodzona należność w postępowaniu egzekucyjnym wynika z ostatecznych decyzji administracyjnych i jest wymagalna. Skarżący wprawdzie podjął próbę uwolnienia się od obowiązku zapłaty należności zapłaty za pobyt jego ojca w DPS w okresie od 22 września 2014 r. do 31 grudnia 2016 r. składając wniosek do organu o odstąpienie od żądania zwrotu dochodzonej należności, jednakowoż Prezydent Miasta R. ostateczną decyzją z dnia 16 sierpnia 2018 r. nr PI/DPS-5026-1/18/7 odmówił zobowiązanemu odstąpienia od żądania zwrotu tej należności na podstawie art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej.
Nie sposób zatem podzielić zarzutu, w którym Skarżący podnosi niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego w odniesieniu do przesłanek wynikających z przywołanego art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Należy bowiem zauważyć, że jak słusznie stwierdził również Sąd I instancji, weryfikacja decyzji ostatecznych w postępowaniu egzekucyjnym jest niedopuszczalna. Postępowanie egzekucyjne jest bowiem postępowaniem wykonawczym względem postępowania rozpoznawczego, zmierzając do realizacji obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że ,,w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny w żadnym wypadku nie jest uprawniony do dokonywania oceny zgodności z prawem decyzji nakładającej ten obowiązek’’- wyrok NSA z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt: III OSK 1720/22. Jak stwierdził zatem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1530/23, ,,w postępowaniu egzekucyjnym nie można kwestionować ani zasadności nałożonego na zobowiązanego obowiązku, ani też jego zakresu, gdyż ten wynika z decyzji ostatecznej, która została podjęta w ramach innego postępowania (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., II OSK 1950/22)’’.
Stąd też akcentowany charakter relacji Skarżącego z ojcem nie może stanowić o trafności zarzutu w sprawie z zakresu egzekucji świadczeń pieniężnych.
Z tych samych względów chybiony jest zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a., gdzie Skarżący podnosi niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w postaci uznania, że Skarżący zobligowany jest do uiszczenia opłat za pobyt swojego biologicznego ojca w DPS, podczas gdy w sprawie istnieją szczególne okoliczności pozwalające na zwolnienie Skarżącego z tego obowiązku. W ramach tego zarzutu Skarżący podnosi bowiem pominięcie przez Organ braku jakiegokolwiek kontaktu Skarżącego z ojcem, faktu porzucenia przez pensjonariusza rodziny oraz istnienia znacznych zaległości alimentacyjnych ojca w stosunku do Skarżącego. Wskazywany charakter relacji Skarżącego z ojcem nie może również stanowić o zasadności zarzutu odnoszącego się do wymienionych przepisów k.p.a. w sprawie z zakresu egzekucji świadczeń pieniężnych, co należy także odnieść do porzucenia przez pensjonariusza rodziny, jak również istnienia znacznych zaległości alimentacyjnych ojca w stosunku do Skarżącego. Nie sposób więc podzielić zarzutu naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Godzi się również przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 14 marca 2024 r. w sprawie o sygn. akt: III OSK 3287/21, gdzie stwierdzono, iż: "Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta przez organ i sąd I instancji doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie."
Sam fakt, iż Organ nie podzielił twierdzeń Skarżącego nie oznacza, iż nie rozpatrzył dostatecznie wszystkich dowodów. Organy mają obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co nie oznacza, że w przypadku niepodzielenia stanowiska Skarżącego lub rozpatrzenia dowodu inaczej niż zrobiłby to Skarżący, zaniechały one dopełnienia swoich obowiązków nałożonych przez ustawę.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu również naruszenie art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów i w konsekwencji przyjęcie, że Skarżący zobowiązany jest do uiszczenia zobowiązania pieniężnego. Uzasadniając ww. zarzut Skarżący przywołał stanowisko przyjęte w doktrynie, zgodnie z którym: "z błędem co do zobowiązanego mamy do czynienia w przypadku, kiedy środek egzekucyjny zastosowany został wobec podmiotu faktycznie niebędącego zobowiązanym w danym postępowaniu. Następuje to w przypadku w którym organ egzekucyjny podjął czynności w stosunku do osoby, którą błędnie uznał za osobę zobowiązaną i której to doręczył tytuł egzekucyjny wraz z pouczeniem o prawie wniesienia zarzutów. Jak również w sytuacji gdy w tytule wykonawczym wskazano osobę na której to nie ciąży obowiązek uiszczenia opłaty na podstawie konkretnego tytułu (C. Kulesza, w: D.R. Kijowski Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, 2015, s. 452).".
Sąd podziela przywołane w skardze kasacyjnej stanowisko doktryny, jednakże trzeba zauważyć, że Skarżący błędnie zinterpretował omawiany przepis. Należy w tym miejscu przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt III FSK 772/22, w którym przyjęto, iż: "Z sytuacją błędu co do osoby zobowiązanego w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. mamy do czynienia wówczas, gdy egzekucja jest prowadzona przeciwko osobie innej aniżeli zobowiązany. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku.".
Powyższe znajduje zastosowanie również do ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdzie Skarżący kwestionuje decyzję na podstawie której prowadzona jest egzekucja. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie wskazał na sytuacje kiedy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, stwierdzając, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji trafnie uznał stanowisko wierzyciela, iż egzekwowana należność wynika z istniejącej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji a obowiązek jej zapłaty spoczywa na Skarżącym, na którego osobę wystawiono tytuł egzekucyjny i przeciwko któremu skierowano egzekucję. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.
Skarżący podnosi również naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżący jest osobą zobowiązaną do uiszczenia zobowiązania pieniężnego, podczas gdy w sprawie brak jest prawomocnej decyzji nakładającej na Skarżącego obowiązek uregulowania należności za pobyt ojca w DPS uzasadniając, że toczące się postępowania w sprawie całkowitego zwolnienia Skarżącego nie zostały jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte oraz wskazując, że strony nie zawarły umowy na mocy której ustalona miałaby zostać opłata za pobyt ojca w DPS, która to, w postępowaniach jak to objęte niniejszą skargą, jest istotna dla możliwości egzekwowania należności.
Należy w związku z tym zauważyć, że zagadnienie wymagalności w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. zostało wyjaśnione w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego. W wyroku tego Sądu z 9 maja 2023 r., w sprawie o sygn. akt: III FSK 565/22, wskazano, iż: "Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie".
Podzielić należy w związku z tym stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, który odnosząc się do kwestii zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a, tj., a zatem braku wymagalności egzekwowanego obowiązku stwierdził, że ustawodawca w przepisie tym określił przyczyny braku wymagalności obowiązku, wymieniając je zgodnie z treścią tego unormowania. Następnie trafnie uznał, że do ostatniej uregulowanej przyczyny, a zatem wystąpienia innej przyczyny powodującej brak wymagalności obowiązku zaliczyć można np. sytuacje, w których egzekwowany obowiązek wynika z aktu, który nie jest jeszcze wykonalny, np. nieostateczna decyzja administracyjna, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności ani niepodlegająca natychmiastowej wykonalności z mocy prawa.
Odnosząc się do podniesionego w omawianym zarzucie argumentu jakoby toczące się postępowania w sprawie całkowitego zwolnienia Skarżącego nie zostały jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, ponownie należy zauważyć, iż Skarżący istotnie podjął próbę uwolnienia się od obowiązku zapłaty przedmiotowej należności składając wniosek do organu o odstąpienie od żądania zwrotu dochodzonej należności, jednakże Prezydent Miasta R. ostateczną decyzją z dnia 16 sierpnia 2018 r. odmówił zobowiązanemu odstąpienia od żądania zwrotu tej należności na podstawie art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał omawiamy zarzut za chybiony. Przedmiotowa należność wynika z ostatecznych decyzji administracyjnych i jest wymagalna. Skarżący nie wykazał również, że w niniejszej sprawie zaistniały jakiekolwiek okoliczności, wynikające z przesłanek z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Nie ma więc znaczenia argument Skarżącego, że strony nie zawarły umowy na mocy której ustalona miałaby zostać opłata za pobyt ojca w DPS.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz Jolanta Sokołowska