III FSK 754/24

III FSK 754/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Anna Dalkowska /przewodniczący/
Bogusław Woźniak
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1546/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-01-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2025 poz 132
art. 7 § 1-2, art. 54 § 1 pkt 2, art. 110c § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1546/23 w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 września 2023 r., nr 2401-IEE.7192.355.2023.2.DJ UNP: 2401-23-207443 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
|III FSK 754/24 | |
| | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 1546/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę I. Sp. z o.o. w B. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 września 2023 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że w rozpatrywanej sprawie skarga na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości oparta została o zarzut zastosowania przez organ zbyt uciążliwego dla zobowiązanej środka egzekucyjnego, a zatem zgłoszona została na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.). Sąd ten podzielił stanowisko organów w kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej tj. zajęcia nieruchomości skarżącej. Podkreślił, że istotnym w sprawie było to, że zobowiązana podnosząc w skardze na czynność egzekucyjną kwestię tej nadmiernej uciążliwości, nie wskazała żadnego innego środka egzekucyjnego (w tym mniej uciążliwego), który jednocześnie umożliwiałby skuteczną egzekucję należności. Wobec niewskazania przez zobowiązaną innego, alternatywnego źródła zaspokojenia wierzyciela, dokonanie zajęcia nieruchomości zdaniem sądu pierwszej instancji jawiło się jako celowe, gdyż zmierzające do zrealizowania celu postępowania egzekucyjnego. Reasumując, sąd pierwszej instancji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka uznał za bezzasadny. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. złożył pełnomocnik skarżącej, zaskarżając wyrok w całości.
Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji gdy postępowanie było prowadzone przez organ z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy kodeks postępowania administracyjnego oraz w zw. z art. 54 § 1 pkt 2, § 4 pkt 1 w zw. z art. 110c § 1 u.p.e.a. – przez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną w sytuacji, w której zastosowany został zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej tj. organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez jej zajęcie.
Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącej wniósł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, alternatywnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, iż zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Jedyny jej zarzut dotyczy naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które to naruszenie polegać miało na oddaleniu skargi przez sąd w sytuacji, gdy postępowanie było prowadzone przez organ z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy kodeks postępowania administracyjnego oraz w zw. z art. 54 § 1 pkt 2, § 4 pkt 1 w zw. z art. 110c § 1 u.p.e.a. – przez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną w sytuacji, w której zastosowany został zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej tj. organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez jej zajęcie.
W myśl art. 54 § 1 i 2 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest m.in. 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z kolei art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zapatrywania autora skargi kasacyjnej, że organ zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny.
Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że "uciążliwość" to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (por. np. wyrok NSA z dnia 2 marca 2021 r., sygn. III FSK 2322/21; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. I SA/Po 654/23, LEX nr 3636148). Podkreślić trzeba, że uciążliwość jest wpisana w naturę egzekucji, a ta jest konsekwencją niewywiązywania się przez zobowiązanego z jego obowiązków płacenia należności publicznoprawnych. O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej na skutek zajęcia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. I SA/Łd 726/22, LEX nr 3478187).
Słusznie stwierdził WSA, że sednem zarzutu opartego na przesłance zastosowania zbyt uciążliwego środka jest stwierdzenie, że organ egzekucyjny spośród różnych możliwych środków, z których każdy prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu, wybrał środek powodujący zbyt dużą dolegliwość dla zobowiązanego. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązany musiałby wykazać w pierwszej kolejności, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków zmierzających bezpośrednio do realizacji zabezpieczenia. Ponadto powinien był wykazać, że organ egzekucyjny wybrał środek, który w konkretnych okolicznościach okazał się dla zobowiązanego najbardziej dolegliwy (por. np. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. III FSK 1238/23, LEX nr 3645398). Wskazuje się, że organy egzekucyjne powinny przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego kierować się z jednej strony jego jak najmniejszą dolegliwością, a z drugiej - efektywnością.
Zobowiązana Spółka zarzucając nadmierną uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie wskazała żadnego innego środka egzekucyjnego (w szczególności, nie wskazała środka mniej dla niej uciążliwego), który zarazem umożliwiałby skuteczną egzekucję należności. Skoro organ nie miał możliwości wyboru spośród co najmniej dwu różnych środków egzekucyjnych, to nie sposób stwierdzić, że wybrał środek zbyt uciążliwy. Okoliczności sprawy, niezakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie, wskazują że organ nie miał żadnego wyboru, a zatem zastosował jedyny dostępny środek egzekucyjny.
Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował ustalenia, że egzekwowane należności, na dzień dokonania zajęcia nieruchomości, przekraczały kwotę 1.300.000,00 zł, podczas gdy w prowadzonym przeciwko spółce od 2017 r. postępowaniu egzekucyjnym uzyskano łącznie kwotę wynoszącą 49.331,00 zł, co stanowi zaledwie ułamek dochodzonej należności. Zajęcie nieruchomości słusznie uznano za celowe.
Sąd pierwszej instancji właściwie odniósł się do argumentu skarżącej, zgodnie z którym dokonanie opisu, oszacowania a następnie sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości nie doprowadzi do osiągnięcia ceny rynkowej, możliwej do uzyskania w przypadku sprzedaży nieruchomości "poza" egzekucją administracyjną, a także do kwestii deklarowanej współpracy spółki z organem przy sprzedaży nieruchomości poza trybem egzekucyjnym. Proponowane przez spółkę rozwiązania nie stanowią bowiem wskazania innego mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja (mniej dolegliwa), a w istocie sprowadzają się do rezygnacji organu z jedynego możliwego środka egzekucyjnego, co godziłoby w zasadę celowości egzekucji administracyjnej i ochrony interesów wierzyciela. W istocie rzeczy strona skarżąca wskazuje na zastosowanie "zbyt uciążliwego" środka egzekucyjnego nie wywodząc tej oceny z porównania różnych środków egzekucyjnych, lecz wskazuje na to, że jej zdaniem zasadne byłoby wstrzymanie egzekucji w ogóle, tak bowiem trzeba rozumieć sugestie co do sprzedaży nieruchomości poza postępowaniem egzekucyjnym.
Reasumując, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest bezzasadny. Skoro zaś nie naruszono art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w konsekwencji niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., albowiem zaskarżone postanowienie nie naruszało art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 54 § 1 pkt 2, § 4 pkt 1 w zw. z art. 110c § 1 u.p.e.a. ten ostatni przepis, tj. art. 110c § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy dokując zajęcia na podstawie tego przepisu, nie dopuściły się uchybienia z przyczyn wskazywanych w skardze kasacyjnej.
Z omówionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. Agnieszka Olesińska (spr.) s. Anna Dalkowska s. Bogusław Woźniak