III FSK 742/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-11
NSApodatkoweWysokansa
ulgi podatkoweumorzenie zaległościzmiana decyzji ostatecznejinteres publicznyważny interes stronyOrdynacja podatkowapostępowanie podatkoweNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora IAS, potwierdzając, że wniosek podatniczki dotyczył zmiany ostatecznej decyzji podatkowej, a nie umorzenia zaległości, i że organy powinny zbadać przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA, który uchylił decyzje organów odmawiające umorzenia zaległości podatkowych. NSA uznał, że wniosek podatniczki dotyczył zmiany ostatecznej decyzji podatkowej na podstawie art. 253a Ordynacji podatkowej, a nie umorzenia zaległości na podstawie art. 67a. Sąd podkreślił, że organy powinny zbadać przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony w kontekście zmiany decyzji, a nie bezpośredniego umorzenia. Skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzje organów podatkowych odmawiające umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami. Głównym sporem było to, czy wniosek podatniczki dotyczył umorzenia zaległości (art. 67a Ordynacji podatkowej) czy zmiany ostatecznej decyzji podatkowej (art. 253a Ordynacji podatkowej). NSA, podzielając stanowisko WSA, uznał, że wniosek podatniczki, wskazujący art. 253a O.p. jako podstawę prawną, dotyczył właśnie zmiany ostatecznej decyzji. Sąd podkreślił, że w takim postępowaniu organy podatkowe powinny zbadać, czy przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony, analogicznie do przesłanek z art. 67a O.p. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że WSA prawidłowo ocenił, iż organy powinny zbadać te przesłanki w kontekście zmiany decyzji, a nie bezpośredniego umorzenia. Sąd odniósł się również do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, uznając je za niezasadne, w tym zarzut dotyczący błędnego odniesienia się do ulgi meldunkowej, który uznał za nieistotny dla wyniku sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Wniosek podatnika, który wskazał art. 253a Ordynacji podatkowej, powinien być rozpatrywany jako wniosek o zmianę ostatecznej decyzji podatkowej, a nie jako wniosek o umorzenie zaległości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wskazanie przez stronę art. 253a O.p. jako podstawy prawnej wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji, a nie umorzenia zaległości. W ramach tego postępowania organy powinny zbadać przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 253a § § 1

Ordynacja podatkowa

Przepis regulujący możliwość zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo, w przypadku przemawiania za tym interesu publicznego lub ważnego interesu strony.

t.j. Dz.U. 2022 poz 2651 art. 253a § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

O.p. art. 67a § § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Przepis dotyczący umorzenia zaległości podatkowych, który stanowił punkt odniesienia dla oceny przesłanek w postępowaniu o zmianę decyzji.

t.j. Dz.U. 2022 poz 2651 art. 67a § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia decyzji przez WSA.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu orzekania 'w głąb sprawy' dla jej końcowego załatwienia.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § § 1 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)

Podstawa prawna zasądzenia kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek podatniczki dotyczył zmiany ostatecznej decyzji podatkowej na podstawie art. 253a O.p., a nie umorzenia zaległości na podstawie art. 67a O.p. Organy podatkowe powinny zbadać przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony w kontekście zmiany decyzji.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 67a § 1 pkt 3 w zw. z art. 253a § 1 O.p.) poprzez błędną wykładnię. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a.) poprzez uchylenie decyzji organów. Zarzut błędnej oceny przez organy przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania związku ze stanem faktycznym sprawy dotyczącym zbycia nieruchomości z ulgą meldunkową.

Godne uwagi sformułowania

Przedmiotem postępowania była zmiana, w trybie rozdziału 19, Działu IV O.p., ostatecznej decyzji z 27 października 2021 r., a nie udzielenie ulgi poprzez umorzenie zaległości. Decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Instytucja zmiany decyzji oparta jest na uznaniu administracyjnym, z istoty którego wynika pozostawienie organowi swobody wyboru konsekwencji prawnych. Sąd I instancji w przekonujący sposób wyjaśnił bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego nie podzielił stanowiska organów, że w sprawie nie wystąpił ani interes publiczny, ani ważny interes Skarżącej w zmianie decyzji poprzez umorzenie zaległości.

Skład orzekający

Bogusław Woźniak

sędzia

Krzysztof Przasnyski

sprawozdawca

Stanisław Bogucki

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja rozróżnienia między wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowej a wnioskiem o zmianę ostatecznej decyzji podatkowej na podstawie art. 253a Ordynacji podatkowej oraz znaczenie przesłanek interesu publicznego i ważnego interesu strony w tym drugim przypadku."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której podatnik wnioskuje o ulgę, wskazując jako podstawę prawną art. 253a O.p.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie podatkowym – rozróżnienia między umorzeniem a zmianą decyzji, co ma kluczowe znaczenie dla podatników ubiegających się o ulgi. Pokazuje, jak precyzyjne sformułowanie wniosku może wpłynąć na przebieg postępowania.

Czy wniosek o umorzenie zaległości podatkowej to to samo co wniosek o zmianę decyzji? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 742/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1853/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 67a § 1 pkt 3 , art. 253a § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1853/23 w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r., nr 1401-IEW3.4261.6.2023.2.SW w przedmiocie ulgi płatniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz B. G. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 1853/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi B. G. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor IAS") z dnia 7 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 13 lutego 2023 r. w zakresie, w jakim dotyczą one odmowy umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami; oddalił skargę w pozostałym zakresie oraz zasądził od Dyrektora IAS na rzecz Skarżącej kwotę 497 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Jako podstawę prawną uchylenia decyzji organów we wskazanym zakresie, powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"), zaś w zakresie oddalenia skargi - art. 151 p.p.s.a. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IAS reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 67a § 1 pkt 3 w zw. z art. 253a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 2651 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez błędną wykładnię ww. przepisów, sprowadzającą się do wadliwego przyjęcia przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy Naczelnik US, powinien wydać decyzję w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej z dnia 27 października 2021r., a nie decyzję na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. dotyczącą udzielenia ulgi poprzez umorzenie zaległości. W ocenie Dyrektora IAS, w rezultacie błędnej wykładni Sąd nieprawidłowo uznał, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., a organy powinny rozpatrzyć wniosek Skarżącej jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej na podstawie art. 253a § 1 O.p.,
na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i art. 253a § 1 O.p. poprzez uchylenie decyzji Dyrektora IAS z 7 czerwca 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US z 13 lutego 2023r, na skutek błędnej wykładni ww. przepisów O.p. sprowadzającej się do wadliwego przyjęcia przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy Naczelnik US, powinien wydać decyzję w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej z dnia 27 października 2021r., a nie decyzję na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. dotyczącą udzielenia ulgi poprzez umorzenie zaległości. W rezultacie błędnej wykładni Sąd nieprawidłowo uznał, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., a organy powinny rozpatrzyć wniosek Skarżącej jako wniosek o zmianę decyzji ostatecznej na podstawie art. 253a § 1 O.p.;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i art. 253a § 1 O.p. poprzez uchylenie decyzji Dyrektora IAS z 7 czerwca 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US z 13 lutego 2023 r. na skutek błędnego przyjęcia, że w stanie faktycznym sprawy organy błędnie oceniły, że w zakresie Skarżącej nie została spełniona przesłanka zarówno interesu publicznego, jak i ważnego interesu strony w zmianie decyzji poprzez umorzenie zaległości,
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania jaki związek ze stanem faktycznym sprawy dotyczącym zbycia przez Skarżącą nieruchomości w 2017r. ma ulga meldunkowa, która dotyczyła nieruchomości nabytych od 1 stycznia 2007 roku do końca grudnia 2008 roku oraz domów wybudowanych w tym czasie.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik Dyrektora IAS zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Skarżącej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od Dyrektora IAS na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. To oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami przewidzianymi w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a tym samym zarzutami i wnioskami sformułowanymi w skardze kasacyjnej.
Zasadniczy spór w sprawie dotyczy prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który uchylając decyzje organów obu instancji w zakresie, w jakim dotyczą one odmowy umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami, wskazał na konieczność prowadzenia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej z uwzględnieniem interesu publicznego, jak i ważnego interesu Skarżącej w zmianie decyzji poprzez umorzenie zaległości.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kluczowe znaczenie dla sprawy miała treść wniosku Skarżącej z dnia 7 września 2022 r. o zmianę decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 października 2021 r., w którym podała podstawę prawną swojego żądania, tj. art. 253a O.p. Treść tego żądania to nic innego jak wskazanie czego domagała się strona w przypadku pisma inicjującego postępowanie - wyznaczenie przedmiotu postępowania (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2010 r. sygn. akt II FSK 1195/09; z 16 lutego 2017 r. sygn. akt I FSK 1112/15; z 6 listopada 2020 r. sygn. akt II FSK 1941/18). Rację ma zatem Sąd I instancji wskazując, że w tych okolicznościach przedmiotem postępowania była zmiana, w trybie rozdziału 19, Działu IV O.p., ostatecznej decyzji z 27 października 2021 r., a nie udzielenie ulgi poprzez umorzenie zaległości. Ta zmiana decyzji miała się co prawda odbyć właśnie poprzez umorzenie zaległości (ostatniej, ale zdecydowanie najwyższej raty określonej w decyzji ratalnej z 27 października 2021 r.), zaś zasadniczą przesłanką ewentualnej zmiany w tym trybie było wystąpienie "interesu publicznego lub ważnego interesu strony", czyli przesłanek analogicznych do tych, o jakich stanowi art. 67a O.p.
Zgodnie bowiem z treścią art. 253a § 1 O.p., decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ podatkowy, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Postępowanie oparte na regulacji dotyczącej ostatecznych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo, jest postępowaniem, którego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz weryfikacja wydanej już decyzji ostatecznej z punktu widzenia interesu publicznego lub ważnego interesu strony (por. wyrok NSA z 25 października 2019 r. sygn. akt II FSK 3679/17). Przy czym użyte w art. 253a § 1 O.p. sformułowanie "może" wskazuje jednoznacznie, że instytucja zmiany decyzji oparta jest na uznaniu administracyjnym, z istoty którego wynika pozostawienie organowi swobody wyboru konsekwencji prawnych. Przedmiotem uznania jest tutaj określenie skutku prawnego w postaci zmiany bądź odmowy zmiany decyzji ostatecznej. Organ podatkowy dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do wykładni wyrażeń użytych w przepisie. Pojęcia te ograniczają zakres stosowanego uznania wskazując sytuacje, w których można dokonać zmiany decyzji. Stwierdzenie przez organ podatkowy, że którakolwiek z tych przesłanek występuje, otwiera jedynie drogę do rozważenia, czy decyzja może być zmieniona. W takiej sytuacji organ rozstrzyga jednak w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że może, ale nie musi zastosować żądaną przez podatnika ulgę (por. wyrok NSA z 29 października 2015 r. sygn. akt II FSK 2239/13).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalone w sprawie okoliczności usprawiedliwiały ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że wniosek Skarżącej wszczął postępowanie w przedmiocie zmiany decyzji poprzez umorzenie zaległości, a nie w przedmiocie udzielenia ulgi poprzez umorzenie zaległości. Organy powinny zbadać, czy ewentualny interes publiczny lub ważny interes Skarżącej przemawia za zmianą decyzji z 27 października 2021 r., a nie wprost za umorzeniem zaległości. Z powyższych względów zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane w punktach I.1 i II.1 petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie.
W ten sam sposób należało ocenić zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 67a § 1 pkt 3 i art. 253a § 1 O.p. poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji na skutek błędnego przyjęcia, że w stanie faktycznym sprawy organy błędnie oceniły, że w zakresie Skarżącej nie została spełniona przesłanka zarówno interesu publicznego, jak i ważnego interesu strony w zmianie decyzji poprzez umorzenie zaległości.
Sąd I instancji w przekonujący sposób wyjaśnił bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego nie podzielił stanowiska organów, że w sprawie nie wystąpił ani interes publiczny, ani ważny interes Skarżącej w zmianie decyzji poprzez umorzenie zaległości. Interes publiczny przejawiał się w racjonalnej ocenie, prezentowanej przez Skarżącą konsekwentnie przez całe postępowanie, iż pozbawienie jej jedynego składnika majątku - mieszkania, doprowadzi de facto do jej bezdomności, co z kolei - abstrahując nawet od względów natury etycznej – będzie implikować obowiązek instytucji publicznych zapewnienia Skarżącej koniecznego mieszkania, co może spowodować koszty fiskalne wcale nie mniejsze, niż wartość dochodzonych zaległości.
Również w odniesieniu do przesłanki ważnego interesu strony trafnie zwrócono uwagę na nadzwyczajne okoliczności sprawy, związane ze stanem zdrowia Skarżącej, społecznego wykluczenia, niemożności znalezienia pracy, ubóstwa wynikającego z minimalnych, nieregularnych dochodów, które należało uwzględnić przy ocenie zasadności złożonego wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopuszczalność zmiany decyzji ostatecznej na podstawie art. 253a § 1 O.p., poza spełnieniem warunków określonych cyt. przepisem prawa procesowego, zależy od treści tego przepisu prawa materialnego, w oparciu o który kształtowana jest sytuacja prawna strony postępowania w danej sprawie, przy czym zarówno interes publiczny, jak i ważny interes strony, oceniane są z perspektywy przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną decyzji ostatecznej.
Przewidziana powołanym przepisem możliwość zmiany decyzji ostatecznej, mocą której strona nabyła określone prawo, umożliwia odmienne ukształtowanie tego prawa (stąd przewidziana konieczność uzyskania zgody na zmianę decyzji) ze względu na ważny interes samej strony lub na interes publiczny. Aby mogło do tego dojść konieczna jest analiza treści podlegającej ewentualnej zmianie decyzji ostatecznej i przepisów, na których została oparta.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że określony w art. 253a § 1 o.p. tryb zmiany decyzji nie ma zastosowania do każdej decyzji ostatecznej, lecz wyłącznie w odniesieniu do decyzji uznaniowych, w których organ administracji w ramach prawa materialnego, ma określony luz decyzyjny (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I GSK 165/12). Przy czym, jak już podkreślono, zmianę decyzji w omawianym trybie uzasadniać musi albo ważny interes strony albo interes publiczny.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył przepisów wskazywanych w punkcie II.2 petitum skargi kasacyjnej. Stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a., aby skutecznie podnieść naruszenie przepisów prawa procesowego, uchybienie to musi cechować możliwy, istotny wpływ na wynik sprawy.
Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wówczas, gdy Sąd przyjął i wnioskował o jakimś fakcie na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na podstawie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym decyzją. Z taką natomiast sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., przewiduje, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym związany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że Sąd I instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1580/11), a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1560/12), ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (por. wyrok NSA z 11 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1234/12, wyrok NSA z 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie żadna ze wskazanych wyżej okoliczności nie wystąpiła. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił rozumienie przesłanek interesu publicznego oraz ważnego interesu strony, słusznie zauważając, że w razie uznania, że pomimo spełnienia ustawowych przesłanek Skarżąca nie zasługuje na zastosowanie zawnioskowanej ulgi, organy są zobowiązane do wykazania i przekonującego uzasadnienia swojego stanowiska. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania wchodzi w grę tzw. uznanie administracyjne. O ile takie poważne, uzasadnione powody odmowy nie istnieją, konieczne będzie umorzenie zaległości, przy uwzględnieniu – co oczywiste – aktualnego w dacie wydawania decyzji stanu faktycznego sprawy.
Istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb sprawy" z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego innej niż zaskarżona do sądu decyzja ostateczna wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje więc zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Jednym słowem warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie - art. 145 p.p.s.a. - co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Podkreślić należy, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. ma charakter wynikowy. Jego zastosowanie przez Sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania organu. W świetle tego, co wyżej powiedziano, powiązany z tymi przepisami zarzut naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 i art. 253a § 1 O.p. nie dawał uzasadnionych podstaw do jego uwzględnienia.
Wyrażona w skardze kasacyjnej odmienna, niż to wyraził Sąd I instancji, ocena legalności rozstrzygnięcia organów podatkowych nie oznacza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego, przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Ma to szczególne znaczenie w kontekście ostatniego z zarzutów, zawartego w punkcie II.3 petitum skargi kasacyjnej. Rację ma Dyrektor IAS, że Sąd I instancji niezasadnie wskazał na przepisy dotyczące tzw. ulgi meldunkowej, w sytuacji gdy sprzedając w 2017 r. mieszkanie Skarżąca nie mogła już z tej ulgi skorzystać. Jednakże w zaskarżonym wyroku okoliczność tę wskazano jedynie przykładowo, odnosząc się do hipotetycznych możliwych przyczyn powstania zaległości podatkowej Skarżącej. Zatem powołanie się na wspomnianą ulgę, chociaż nietrafne, nie może stanowić o wadliwości czy nieczytelności uzasadnienia wyroku. Uzasadnienie to jest jasne, czytelne i zawiera jednoznaczne wskazania co do dalszego postępowania.
Ponownego podkreślenia wymaga, że z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia tego przepisu mógłby być skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Powołany przepis można naruszyć w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jeżeli uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na jego kontrolę kasacyjną, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.
Z tych względów skarga kasacyjna, jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
s. Bogusław Woźniak s. Stanisław Bogucki s. Krzysztof Przasnyski (spr.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI