III FSK 737/23

III FSK 737/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak /przewodniczący sprawozdawca/
Dominik Gajewski
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Łd 894/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-02-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 174 pkt 2, art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 64 ust. 1 i art. 84 oraz art. 31 ust. 3, art. 241 ust. 1, art. 9
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1, art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 §  1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 77 § 1 w zw. z art. 6, art. 7, art. 11,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Paweł Borszowski, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 894/22 w sprawie ze skargi G.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 października 2022 r., nr 1001-IEE-1.711.127.2022.3.AG w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G.N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 8 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 894/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 27 października 2022 r., nr 1001-IEE-1.711.127.2022.3.AG w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł G.N. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w płaszczyźnie przepisów prawa procesowego zarzucił:
(I) naruszenie art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 oraz art. 31 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z Nr 78, poz. 483 ze zm.) – dalej jako: "Konstytucja RP" poprzez akceptację przez Sąd I instancji pobrania kosztów egzekucyjnych o niewspółmiernej do podjętych czynności wysokości, co ma swój przejaw w pobraniu maksymalnej kwoty kosztów egzekucyjnych (czyniąc z nich sankcję administracyjną o charakterze karnym, w związku z tytułem wykonawczym, na podstawie którego nie wyegzekwowano nawet jednej złotówki, zaś sama należność jest przedmiotem spłaty o charakterze ratalnym zgodnie z decyzją organu podatkowego będącego wierzycielem publicznoprawnym, a w konsekwencji naruszenie przez Sąd również art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) – dalej jako: "P.u.s.a" w związku z art. 3 ust. 1 P.p.s.a. przez brak zbadania legalności działania administracji i skarżonego aktu administracyjnego, co miało kluczowy wpływ na wynik sprawy;
(II) naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do istoty sprawy, a także wskazanych w skardze okoliczności związanych z błędnym wyznaczeniem przez organ egzekucyjny stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik; i dodatkowo pozbawiło skarżącą prawa do sądu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U z 1993 r., Nr 61, poz. 284) - dalej jako "EKPC", która stanowi element prawa międzynarodowego wiążącego Polskę po myśli art. 241 ust. 1 w związku z art. 9 Konstytucji RP,
(III) naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." przejawiające mającą znaczny wpływ na wynik sprawy akceptacją dla działania organu egzekucyjnego polegającego na określeniu kosztów egzekucyjnych w oderwaniu od racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, (pomimo wyraźnych wskazówek w tym zakresie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. a także licznymi wyrokami sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego);
(IV) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 6, art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 190 ust. 1 oraz 2 i art. 84 Konstytucji RP objawiające się akceptacją braku zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny przy ustalaniu opłaty za czynność egzekucyjną, co w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 jawi się jako kluczowe przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych i miało istotny wpływ na wynik sprawy;
a także
(V) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 P.u.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 P.p.s.a. przejawiające się stwierdzeniem, iż Sąd nie może zbadać całości kosztów egzekucyjnych, a tylko koszty egzekucyjne z jednego tytułu wykonawczego, pomimo iż w kontekście możliwości naliczenia takich kosztów od tytułu wykonawczego, z którego nie wyegzekwowano nawet najmniejszej kwoty opiera swoje stwierdzenia na zawiadomieniu o zajęciu, które obejmuje wszystkie tytuły wykonawcze i nie jest przedmiotem niniejszej spawy, co było w kontekście wyniku niniejszej sprawy szczególnie istotne, a tym samym
(VI) brak zbadania legalności skarżonego postanowienia co doprowadziło do naruszenia art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE C z dnia 14 grudnia 2007 r.), która ma bezpośrednie zastosowanie na mocy art. 91 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 oraz art. 13 EKPC oraz art. 47 i 17 Karty Praw Podstawowych UE w związku z art. 51 ust, 1 Karty Praw Podstawowych UE (egzekwowaną należnością jest należność w zharmonizowanym podatku od towarów i usług) przez pozbawienie skarżącej prawa do sądu i prawa do skutecznego co do istoty sporu środka zaskarżenia wynikającego z uzasadnienia swoich rozstrzygnięć przez Sąd I instancji oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia zastępując go wyłącznie formalnym środkiem zaskarżenia, czyli w efekcie pozbawienia do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach majątkowych w rozumieniu art. 17 Karty (w rozumieniu art. 1 protokołu nr 1 do EKPC chronionych przywołaną Konwencją po myśli art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
(VII) naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC w związku z art. 1 protokołu nr 1 do tejże Konwencji w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP (hierarchia powszechnie obowiązujących źródeł prawa, zgodnie z którą umowy międzynarodowe stosuje się "przed" ustawami) przez nałożenie sankcji karnej (w rozumieniu kryteriów Engela1), którą w niniejszej sprawie są koszty egzekucyjne niespełniające kryteriów proporcjonalności i niezbędności względem przeprowadzonych czynności, za które koszty egzekucyjne mają stanowić zryczałtowane wynagrodzenie", przy zaprezentowanej przez Sąd I instancji wykładni "ustanowienie" kosztów egzekucyjnych przy braku jakichkolwiek czynności stanowi w rzeczywistości nałożenie środka karnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 EKPC, co nie było przedmiotem rozważań Sądu mimo, iż jest on zobowiązany do kontroli legalności działania administracji w świetle całości porządku prawnego obowiązującego na terenie RP co w konsekwencji doprowadziło do
(VIII) naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (dalej jako "ustawa zmieniająca") oraz art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 6 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez akceptację przekroczenia ustawowego limitu kosztów egzekucyjnych przez organ naliczający koszty egzekucyjny, który naliczył w sumie koszty w wysokości 65 781,00 zł pomimo, iż poprzez instrumentalne wykorzystanie przepisów próbował wykazać on, iż kwota ta to 10 652,41 zł, co miało już bezpośrednie odzwierciedlenie w wyniku sprawy.
Skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi,
2. przeprowadzenie rozprawy (również, na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, z wykorzystaniem urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku) w celu umożliwienia Stronie przedłożenia swoich racji bezpośrednio Sądowi, jednocześnie złożono zapewnienie, że strona posiada możliwości techniczne uczestnictwa w rozprawie zdalnej przy użyciu aplikacji informatycznej;
3. zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego, wraz z kosztami zastępstwa świadczonego przez doradcę podatkowego, stosownie do norm przepisanych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadminisatrcyjnego jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych, które powstały w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 23 listopada 2020 r., nr 1002-723.854530.2020. Koszty egzekucyjne zostały określone w łącznej kwocie 10 652,41 zł.
Z treści zarzutów zawartych w pkt (III) i (IV) skargi kasacyjnej wynika, że w ocenie skarżącego Sąd I instancji kontrolując zaskarżone postanowienie nie wykonał zaleceń wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Uchybienie Sądu I instancji polegać miało na akceptacji braku ustalenia rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny w relacji do określonych kosztów egzekucyjnych.
Należy zatem przypomnieć, że w wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji – w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej (punkt 1 i 2 sentencji). Trybunał stwierdził również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (punkt 3 sentencji). Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), które uzależnione są tylko od kwoty egzekwowanej należności, a nie od indywidualnej sytuacji zobowiązanego lub nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Jednak - jak zauważył Trybunał - brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Z tych przyczyn Trybunał uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, a także art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane są różne stanowiska na temat skutków przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla praktyki ustalania opłat za czynności egzekucyjne. Najdalej idące zakłada, że skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją RP wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2019 r., II FSK 2576/18; z 18 września 2019 r., II FSK 3238/17). W części judykatów składy orzekające opowiedziały się za możliwością pobierania opłat egzekucyjnych z zachowaniem odpowiedniej proporcji. W tej grupie można odnotować orzeczenia, w których wskazano na konieczność miarkowania tych opłat, uzależniając ich wysokość od realiów konkretnego postępowania egzekucyjnego, czyli jego pracochłonności, czasochłonności i stopnia skomplikowania (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17; z 14 marca 2019 r., II FSK 3700 i 3701/18; z 10 stycznia 2020 r., II FSK 869/18), a także orzeczenia wskazujące, że skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, miarkowanie tych opłat może odnosić się tylko do przypadków przekraczania rozsądnych granic, których wyznaczenie może nastąpić z zastosowaniem obiektywnego kryterium w postaci maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, z uwzględnieniem jednak mniejszego stopnia skomplikowania innych czynności egzekucyjnych, odzwierciedlonego w przewidzianej w odnośnych przepisach niższej stawce procentowej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18; z 24 maja 2019 r., II FSK 407/19; z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17).
Skład orzekający w tej sprawie podziela jednak pogląd, który zdaje się dominować w najnowszym orzecznictwie, a mianowicie taki, że w przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Określenie maksymalnych kwot tych opłat może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. Co prawda w uzasadnieniu wyroku Trybunał nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego, niemniej wolno sądzić, że argumentacja ta jest ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych oznaczanej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo. Takie rozumienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyklucza możliwość przyjęcia, jakoby następstwem jego wyroku było obowiązywanie tylko przewidzianych w analizowanych przepisach minimalnych stawek opłat, ale także poddaje w wątpliwość usankcjonowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19; z 4 marca 2021 r., III FSK 1301/21; z 10 marca 2021 r., III FSK 1448/21 i III FSK 1449/21; z 7 września 2021 r., III FSK 4105/21).
Nadto należy zauważyć, że Sąd I instancji dokonał analizy przepisów art. 7 i 8 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) i stwierdził, że mocą ustawy nowelizującej usunięty został brak zgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. co wynikało z braku ustalenia górnej granicy opłat naliczanych w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie, bez względu na to w jakim brzmieniu stosowane są przepisy ustawy egzekucyjnej opłata manipulacyjna nie może przekroczyć 100 zł a opłata za czynność egzekucyjną nie może wynosić więcej niż 40 000 zł. W rozpoznawanej sprawie opłaty te zostały naliczone w kwotach odpowiednio 100 zł i 10 552,41 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że obie wartości mieszczą się w granicach wyznaczonych ustawą. Prawidłowe jest także stanowisko Sądu I instancji, że brak jest podstaw prawnych aby w ramach danego postępowania sądowego badać wysokość łącznej kwoty kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z postępowaniem egzekucyjnym wszczętym w związku z decyzją wymiarową z 23 czerwca 2020 r. Zarzut, że taka ocena Sądu I instancji stanowi naruszenie prawa strony do sądu i do skutecznego środka zaskarżenia zostanie rozpatrzony niżej.
W świetle przedstawionych wyżej wyjaśnień i ocen Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za niezasadne zarzuty sformułowane w pkt (III) i (IV) skargi kasacyjnej.
Ocena zarzutu zawartego w pkt (I) skargi kasacyjnej jest o tyle utrudniona, że jako przepisy naruszone wskazane zostały art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 oraz art. 31 ust. 1 Konstytucji RP. Przepisy te nie stanowiły podstawy działania organów administracji publicznej i jako takie nie mogły zostać naruszone zarówno przez te organy jak i przez Sąd I instancji dokonujący zaskarżonego aktu administracyjnego. Kwestią może być ewentualnie wykładnia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zgodzie z normami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów Konstytucji RP. Nadmienić należy, że także w uzasadnieniu analizowanego zarzutu nie przytoczono adekwatnych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zostałyby w ten sposób naruszone.
Stosownie do art. 64 § 3 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Jednoznaczne brzmienie tego przepisu wyklucza możliwość badania zasadności i wysokości opłat egzekucyjnych w aspekcie innych tytułów wykonawczych wystawionych względem zobowiązanego. Na etapie wystawiania tytułu wykonawczego to wierzyciel, a nie organ egzekucyjny, decyduje, czy należność pieniężna ma zostać objęta jednym, czy też wieloma tytułami wykonawczymi. Dalsza analiza tego zagadnienia nie jest możliwa albowiem w skardze kasacyjnej nie został podniesiony zarzut naruszenia art. 64 § 3 u.p.e.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naliczonego opłaty egzekucyjne, nie przekraczają ustawowo określonych limitów wynikających z treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 3 u.p.e.a. tym samym nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej sformułowany w pkt (VIII).
Argumentacja skarżącego w obszarze zarzutu sformułowanego w pkt (I) skargi kasacyjnej akcentuje, że od przedmiotowego tytułu wykonawczego zostały naliczone opłaty egzekucyjne pomimo, że nie doszło do chociażby częściowego zaspokojenie dochodzonej należności.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawa poboru opłat za czynności egzekucyjne składa się de facto z dwóch elementów, tj. po pierwsze dokonania czynności egzekucyjnych, po drugie zajęcia innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Wskazane dwa elementy podstawy prawnej muszą zaistnieć łącznie, aby pobór opłat za czynności egzekucyjne był możliwy. Nie jest wystarczające samo dokonanie czynności egzekucyjnych, gdyż jednocześnie musi nastąpić zajęcie wierzytelności, co zgodne jest także z istotą opłaty. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że w dacie zajęcia rachunku bankowego skarżącego doszło także do zajęcia wierzytelności pieniężnych z tego rachunku. Sąd I instancji wyjaśnił, że w zakresie pobierania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stwierdził, że opłata egzekucyjna nie może być naliczona wówczas, gdy nie nastąpi faktyczne zajęcie jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, czyli gdy mamy do czynienia z tzw. "pustym" rachunkiem bankowym. Natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że doszło do skutecznego zajęcia rachunku bankowego. Na zajętym rachunku bankowym były bowiem środki pieniężne, które zostały przekazane organowi egzekucyjnemu. Dla skuteczności zajęcia, a w konsekwencji dla powstania kosztów egzekucyjnych nie ma znaczenia, czy wierzytelność będąca na rachunku bankowym w dniu zajęcia wystarczała na pokrycie wszystkich dochodzonych należności objętych zawiadomieniem o zajęciu.
Brak w podstawach kasacyjnych adekwatnego w tym zakresie zarzutu naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu weryfikację zasadności tego stanowiska.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należy odnotować postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2022 r., sygn. akt I KZP 7/22. OSNK 2022/11-12/41, w którym wskazano, że Europejski Trybunał Praw Człowieka ma monopol jurysdykcyjny w zakresie interpretacji i stosowania Konwencji (art. 19 i art. 32 Konwencji). To orzecznictwo Trybunału Strasburskiego nadaje ostateczny kształt normatywny postanowieniom konwencji, doprecyzowując znaczenie i zakres gwarantowanych w niej praw i wolności, w tym prawa do rzetelnego procesu, a nie inne organy, w tym Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji w zakresie interpretacji i stosowania konwencji sądy krajowe są związane interpretacją konwencji przez ETPC. (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2022 r., sygn. akt I KZP 7/22. OSNK 2022/11-12/41). Zarzut ten wymyka się zatem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest zasadny zarzut (VI) skargi kasacyjnej co miało polegać na pozbawieniu skarżącego prawa do sądu i skutecznego co do istoty środka zaskarżenia. Należy tutaj podkreślić, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę. W niniejszym zaś postępowaniu przedmiotem skargi do sądu administracyjnego było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych, które powstały w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 23 listopada 2020 r., nr 1002-723.854530.2020. Koszty egzekucyjne zostały określone w łącznej kwocie 10 652,41 zł.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przytoczone w ramach omawianego zarzutu przepisy Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej nie mogą być rozumiane w ten sposób, że dają one stronie prawo do dowolnego kształtowania przedmiotu zaskarżenia. Skoro przedmiotem skargi jest konkretny zindywidualizowany akt administracyjny, i skoro ten akt administracyjny został poddany sądowej kontroli w granicach i na zasadach wyznaczonych przez ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można uznać za zasadny zarzutu pozbawienia skarżącego prawa do sądu jak również pozbawienia skarżącego prawa do skutecznego co do istoty sporu środka zaskarżenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd I instancji odniósł się w sposób dostateczny do istoty sprawy, co wykazane zostało w ocenie zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.
Paweł Borszowski Bogusław Woźniak Dominik Gajewski