III FSK 176/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-08
NSApodatkoweŚredniansa
egzekucja administracyjnaświadczenia pieniężneskarga kasacyjnapostępowanie dowodoweprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiwierzytelnościzajęcie wierzytelnościkontrola sądowa

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki "A." sp. z o.o. w sprawie egzekucji świadczeń pieniężnych, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione.

Spółka "A." sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 106 § 3 p.p.s.a. dotyczącego przeprowadzania dowodów uzupełniających oraz art. 89 § 1 u.p.e.a. w kwestii oświadczeń dłużnika zajętej wierzytelności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił przeprowadzenia dowodów uzupełniających, a zarzuty dotyczące wykładni przepisów egzekucyjnych również okazały się niezasadne, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez "A." sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Skarżąca spółka zarzuciła sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnię i odmowę przeprowadzenia dowodów uzupełniających, które miały wykazać nieważność stosunków umownych. Podniesiono również zarzuty dotyczące naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. Skarżąca kwestionowała także wykładnię art. 89 § 1 u.p.e.a. w kontekście braku złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności oraz zarzucała naruszenie przepisów k.c. dotyczących nieważności umów. Naczelny Sąd Administracyjny, po analizie zarzutów, uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną. Sąd podkreślił, że celem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie jest ponowne ustalanie stanu faktycznego, a jedynie wyjaśnienie istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Wskazał, że choć sąd pierwszej instancji powinien był wydać postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dowodu, miało to charakter incydentalny i nie wpłynęło na wynik sprawy. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące wykładni przepisów egzekucyjnych, wskazując na niespójność stanowiska spółki w kwestii kwestionowania wierzytelności. W konsekwencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skarga kasacyjna została oddalona, a spółka obciążona kosztami postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny nie może przeprowadzać dowodów uzupełniających w celu ponownego ustalania stanu faktycznego sprawy w zastępstwie organu administracji publicznej. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala na to jedynie w drodze wyjątku, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a nie co do prawidłowości ustaleń faktycznych organu.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że celem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie jest zastępowanie organu w ustalaniu stanu faktycznego, a jedynie kontrola legalności zaskarżonego aktu. Wnioski dowodowe przekraczające ramy art. 106 § 3 p.p.s.a. są niedopuszczalne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.e.a. art. 89 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Brak złożenia przez dłużnika zajętej wierzytelności oświadczenia dotyczącego uznania zajętej wierzytelności lub informacji o jej istnieniu może skutkować potraktowaniem tych okoliczności jako przyznanych.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Celem nie jest ponowne ustalanie stanu faktycznego.

p.p.s.a. art. 106 § 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku odmowy dopuszczenia wnioskowanych przez stronę dowodów sąd pierwszej instancji jest zobligowany do wydania postanowienia.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że bierze pod uwagę okoliczności wynikające z akt, nie wychodząc poza ten materiał ani nie opierając się na własnych ustaleniach.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Jest to przepis o charakterze wynikowym.

u.p.e.a. art. 71a § 9

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie o wysokości nieprzekazanej kwoty, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania.

k.c. art. 103 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 58 § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 395

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd administracyjny nie jest organem właściwym do ponownego ustalania stanu faktycznego sprawy w zastępstwie organu administracji publicznej. Brak złożenia przez dłużnika zajętej wierzytelności wymaganego oświadczenia może skutkować uznaniem wierzytelności za przyznaną. Uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności może być stwierdzone na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nawet bez formalnej kontroli u dłużnika.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnię i odmowę przeprowadzenia dowodów uzupełniających. Naruszenie art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że norma prawna uzasadnia pominięcie wniosków o przeprowadzenie dowodu. Naruszenie art. 89 § 1 pkt 1 lit. a - c u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię. Naruszenie art. 103 § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 395 k.c. poprzez niewłaściwą wykładnię. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 oraz art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie. Naruszenie art. 6 i 8 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

Celem postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjnym nie jest ponowne ustalanie stanu faktycznego sprawy w zastępstwie organu administracji publicznej. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala jedynie w drodze wyjątku przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w razie wystąpienia istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu - a nie co do prawidłowości poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych. Nie jest rolą sądu zastępowanie w akcie stosowania prawa, lecz kontrola tego aktu. Brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika.

Skład orzekający

Bogusław Dauter

przewodniczący sprawozdawca

Jacek Pruszyński

członek

Jolanta Sokołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących postępowania dowodowego przed sądami administracyjnymi, zakresu kontroli sądowej nad czynnościami egzekucyjnymi oraz skutków braku złożenia wymaganych oświadczeń przez dłużnika zajętej wierzytelności."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i egzekucyjnej, a jego zastosowanie może być ograniczone do podobnych stanów faktycznych i prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu egzekucyjnym i sądowoadministracyjnym, które są istotne dla praktyków prawa, ale nie zawiera nietypowych faktów ani przełomowych rozstrzygnięć.

Sąd administracyjny nie zastąpi organu w zbieraniu dowodów – kluczowe rozstrzygnięcie w sprawie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Dane finansowe

WPS: 360 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 176/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Pruszyński
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gd 571/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-10-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 106 § 3, art. 133
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 89 § 1 pkt 1 lit. a-c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A." sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 571/23 w sprawie ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.64.2023.5 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "A." sp. z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 października 2023 r., I SA/Gd 571/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę "A." sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 24 kwietnia 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię sprowadzającą się do uznania, iż przeprowadzenie dowodu z dokumentacji źródłowej potwierdzającej nieważność stosunków umownych będzie prowadzić do "przeprowadzenia postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych" podczas gdy prawidłowa ocena całości akt postępowania administracyjnego oraz złożonego przez skarżącą wniosku dowodowego winna prowadzić do ustalenia, iż strona skarżąca próbowała - na skutek braku aktywności organu administracyjnego - należycie wykazać stan faktyczny opisywany od początku postępowania i od momentu zaskarżenia orzeczenia pierwszej instancji - tj. od momentu wywiedzenia zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z 20 lutego 2023 r.; tym samym wniosek dowodowy nie zmierzał do ustalenia nowego stanu faktycznego, a jedynie do potwierdzenia zarzutu skarżącego o błędnym ustaleniu stanu faktycznego przez organ administracji;
2) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię sprowadzającą się do uznania, że w realiach niniejszego postępowania sądowego strona skarżąca składając wniosek dowodowy nie zmierzała do wykazania inicjatywy dowodowej w związku z koniecznością weryfikacji legalności zaskarżonego aktu, podczas gdy celem postępowania dowodowego uzupełniającego była w istocie ocena czy organy podatkowe ustaliły stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi oraz czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego;
3) art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego poprzez brak wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego – w tym w szczególności materiału dowodowego dostarczonego przez stronę skarżącą w postępowaniu sądowoadministracyjnym rzutującego na prawidłowość i legalność wydanych orzeczeń - i bezrefleksyjne przyjęcie, że "pozyskana w sprawie dokumentacja oraz rejestry plików JPK stanowiły podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się do przekazania zajętej wierzytelności", natomiast gdyby doszło do wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego - w tym w oparciu o uzupełniające postępowanie dowodowe zainicjowane przez stronę skarżącą - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku niewątpliwie by uznał, że postanowienia organów skarbowych jako nieodpowiadające prawu winny zostać uchylone w całości;
4) art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 235(2) § 2 Kodeksu Postępowania Cywilnego poprzez niezasadne odstąpienie od wydania postanowienia w przedmiocie pominięcia wniosku o przeprowadzenie dowodu, w którym to postanowieniu winna zostać wskazana podstawa prawna rozstrzygnięcia, co następnie prowadziło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku z pominięciem podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, co w konsekwencji doprowadziło do uniemożliwienia kontroli merytorycznej wydanego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny;
5) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że norma prawna wynikająca z wskazanego artykułu uzasadnia pominięcie wniosków o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego artykułu prowadzi do wniosku, iż sąd administracyjny w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy wskazuje, które ustalenia organu zostały przyjęte przez sąd, a które nie – a tym samym w realiach niniejszego postępowania sądowego prawidłowe zastosowanie wskazanego artykułu powinno sprawdzić się do uznania, że organ administracyjny wydał swoje rozstrzygnięcie na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, co w następstwie powinno prowadzić do uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć;
6) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie skargi wywiedzionej przez skarżącą, podczas gdy w związku z kompleksowym przedstawieniem dokumentacji źródłowej (która nie została uzyskana przez organ administracyjny w związku z naruszeniem procesowych, w tym naruszeniu art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") sąd nie powinien badać zasadności wydania rozstrzygnięć merytorycznych w oparciu o materiał dowodowy nieznany przy wydawaniu organowi w chwili ich wydania, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. powinien uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wskazując organowi zakres postępowania dowodowego, które organ powinien uzupełnić i które ustalenia powinien uwzględnić w swoim rozstrzygnięciu merytorycznym;
7) art. 89 § 1 pkt 1 lit. a - c u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do błędnego uznania, że niezłożenie przez skarżącą oświadczenia dotyczącego uznania zajętej wierzytelności, przekazania zajętej wierzytelności i informacji dotyczących postępowań o zajęte wierzytelności stanowi przyznanie, że nie kwestionuje istnienia wierzytelności i skuteczności zawartych umów, podczas gdy z cytowanego w treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że orzeczenie to zostało wydane w odmiennym stanie faktycznym, gdzie skarżąca spółka "składała szereg sprzecznych ze sobą oświadczeń, czego w skardze kasacyjnej nie zakwestionowała, by w ostateczności stwierdzić, że wierzytelności których dotyczyły zajęcia (w dniach ich odbioru) nie istniały" podczas gdy w niniejszym postępowaniu nie mamy do czynienia z tego typu sytuacją, a tym samym nie można stosować przez analogię stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w oparciu o inny stan faktyczny;
8) art. 103 § 1 Kodeksu Cywilnego w związku z art. 58 § 1 Kodeksu Cywilnego w związku z 395 Kodeksu Cywilnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że w dacie zajęcia wierzytelności oraz w dacie wydania zaskarżonego postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. istniały wierzytelności nadające się do zajęcia oraz uzasadniające wydanie zaskarżonego postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., podczas gdy na dzień zajęcia oraz na dzień wydania zaskarżonego postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. nie istniała żadna wierzytelność podlegająca zajęciu z uwagi na nieważność ex tunc stosunku prawnego;
9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 oraz art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie, skutkujące nieuwzględnieniem skargi mimo naruszenia przez organy skarbowe w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy; w szczególności, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wykonania przekazania zajętej wierzytelności, a fakt nieważności ex tunc stosunku prawnego łączącego skarżącą i spółkę "A." spółka jawna z siedzibą w G. nie ma znaczenia w realiach prowadzonego postępowania egzekucyjnego;
10) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie skargi wywiedzionej przez skarżącą, podczas gdy doszło do naruszenia przez organ art. 79a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieprzeprowadzenie kontroli i zażądania informacji źródłowych - tj. dokumentów źródłowych - na których oparte było stanowisko wyrażane przez skarżącą w trakcie prowadzonego postępowania i pomimo tego, że skarżącej nie zostały udzielone prawidłowe i rzeczowe pouczenia co do przebiegu postępowania prowadzonego przez organ administracyjny ani też skarżąca nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika a tym samym stan faktyczny został ustalony w sposób nieprawidłowy, wybrakowany i rzutujący na legalność i prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia merytorycznego, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. powinien uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wskazując organowi zakres postępowania dowodowego, które organ powinien uzupełnić i które ustalenia powinien uwzględnić w swoim rozstrzygnięciu merytorycznym;
11) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i oddalenie skargi wywiedzionej przez skarżącą, podczas gdy doszło do naruszenia przez organ art. 6 i 8 Kodeksu Postępowania Administracyjnego oraz bezzasadnego odstąpienia od zebrania materiału dowodowego w całości, prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, analizy stanu faktycznego i prawnego, a tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. powinien uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania wskazując organowi zakres postępowania dowodowego, które organ powinien uzupełnić i które ustalenia powinien uwzględnić w swoim rozstrzygnięciu merytorycznym.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowienia organu drugiej instancji i poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów sformułowanych w pkt 1-3 skargi kasacyjnej, należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego prowadzonego przed sądem administracyjnym nie jest ponowne ustalanie stanu faktycznego sprawy w zastępstwie organu administracji publicznej. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. pozwala jedynie w drodze wyjątku przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w razie wystąpienia istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu - a nie co do prawidłowości poczynionych w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych - przy czym nadal jest to uprawnieniem a nie obowiązkiem sądu (zob. wyrok NSA z 2 września 2008 r., II GSK 318/08). Przepis ten nie jest zatem instrumentem służącym do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., II FSK 1306/08). Dodatkowo, co istotne, zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. powinien być formułowany w związku z art. 191 p.p.s.a., który pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, rozpoznać również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z 12 kwietnia 2024 r., III FSK 7/22).
Sąd administracyjny nie powinien zastępować organu m.in. w prowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie, dlatego też wnioski dowodowe sformułowane w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego przekraczały ramy art. 106 § 3 p.p.s.a., tym samym były niedopuszczalne. W orzecznictwie wskazuje się, że nie jest rolą sądu zastępowanie w akcie stosowania prawa, lecz kontrola tego aktu. Przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą dowodów w rzeczywistości spowodowałoby, że o istocie rozstrzygnięcia orzekałby sąd, a nie organ. Biorąc powyższe pod uwagę, zarzuty z pkt 1-3 skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie.
Z kolei zasadny jest zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 235(2) § 2 k.p.c. Należy wskazać, że w przypadku odmowy dopuszczenia wnioskowanych przez stronę dowodów sąd pierwszej instancji jest zobligowany do wydania postanowienia, które podlegałoby zaskarżeniu w trybie art. 191 p.p.s.a. Skoro sąd, zgodnie z art. 160 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje wydania wyroku, orzeka w formie postanowienia, to w przypadku przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów, jak również odmowy przeprowadzenia takiego dowodu – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, zobligowany jest zastosować jako formę procesową rozstrzygnięcia - postanowienie. Strona ma prawo uzyskać informację w jaki sposób jej wniosek został rozpatrzony oraz jakie były powody takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji kompleksowo uzasadnił swoje rozstrzygnięcie o braku podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów w uzasadnieniu wyroku (strona 9). O ile niewydanie przez sąd pierwszej instancji postanowienia w tym przedmiocie stanowi naruszenie art. 106 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 235(2) § 2 k.p.c., to jednak biorąc pod uwagę, że strona miała możliwości zapoznać się z motywami sądu w tej kwestii, pozostaje ono bez wpływu na wynik sprawy.
W świetle powyższego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Przepis ten reguluje powinność sądu administracyjnego orzekania na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał znajdujący się w aktach sprawy, wydał wyrok mimo niekompletnych akt sprawy, pominął istotną część tych akt lub też oparł orzeczenie na własnych ustaleniach, nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (zob. wyrok NSA z 12 września 2024 r., II GSK 1300/21). Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli zaskarżonego aktu prawidłowo opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut opisany w pkt 6 skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że norma prawna zawarta w tym przepisie jest normą o charakterze "wynikowym", regulującą jedynie sposób rozstrzygnięcia skargi. Przepis ten kształtuje zakres orzekania w odniesieniu do skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia. Dla potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia tego przepisu niezbędne jest wskazanie naruszenia innych przepisów prawa (materialnych lub procesowych), którym sąd pierwszej instancji uchybił. Ewentualne naruszenie w zakresie ustalenia podstaw do uwzględniania skargi następuje w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia (zob. wyrok NSA z 7 czerwca 2022 r., III OSK 5055/21, Lex nr 3352759).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 89 § 3 pkt 1 lit. a - c u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, wskazać należy, że oświadczenie, o którym mowa w przywołanym przepisie powinien złożyć każdy dłużnik zajętej wierzytelności. Termin tygodniowy do jego złożenia nie ma charakteru zawitego, jednakże brak takiego oświadczenia lub złożenie nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako przyznane. Tym samym brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 22 lipca 2005 r., I SA/Gl 1813/04; wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II FSK 1449/20). W sprawie strona nie złożyła stosowanego oświadczenia. Dopiero na etapie postępowania przed organem drugiej instancji spółka podniosła okoliczności dotyczące nieważność zawartych umów. Jednak jak zauważył sąd pierwszej instancji, stanowisko strony w tym względzie nie było jednolite i jednoznaczne, ponieważ w oświadczeniu z 4 maja 2022 r. przyczyną braku przekazania kwot organowi była realizacja wymagalnych wierzytelności wynikająca z przedmiotowych faktur. Wierzytelności były zatem niesporne. Spółka podnosiła wręcz, że dokonała płatności za wymienione faktury zgodnie z dyspozycjami płatności dołączonymi do przedmiotowych faktur. Powyższych okoliczności skarżąca nie zakwestionowała skutecznie w skardze kasacyjnej, co w konsekwencji prowadzi do uznania zarzutu naruszenia art. 89 § 3 pkt 1 lit. a - c u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię, za niezasadny.
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 103 § 1 k.c. w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 395 k.c. Jak już wyżej wskazano kwestia nieważności zawartych umów nie została przesądzona w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż strona nie przedłożyła stosownych dokumentów to potwierdzających.
Niezasadne okazały się zarzuty z pkt 9 i 10 skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Przywołany przepis określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które są podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności.
Sąd pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił, powołując się na liczne orzeczenia sądowe, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej – a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonego postępowania i zgromadzonych dowodów, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - nie budzi wątpliwości. Przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy pozwalał uznać, iż spółka nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że to uchylanie się nie jest bezpodstawne. Tym samym strona nie wykazała bezpodstawnego zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., i powyższego ustalenia nie zakwestionowała skutecznie w skardze kasacyjnej.
Ponadto skarżąca kasacyjnie wskazuje, że nie zostały jej udzielone prawidłowe i rzeczowe pouczenia co do przebiegu postępowania prowadzonego przez organ, a dodatkowo nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Należy zauważyć, że skarżąca spółka, jako osoba prawna i profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego, nie powinna usprawiedliwiać braku odpowiedzi na wezwanie organu nieprawidłowością pouczeń w nim zawartych, zwłaszcza, że były one zrozumiałe, a z ich treści jasno wynikało, czego organ żąda od strony.
Nie zasługuje na uwzględnienie ostatni przedstawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 i 8 k.p.a. Skarżąca nie powiązała tego zarzutu z art. 18 u.p.e.a., który odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wskutek czego Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł się do niego merytorycznie odnieść.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jacek Pruszyński

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI