III FSK 711/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-21
NSApodatkoweWysokansa
egzekucja administracyjnakoszty egzekucyjneopłaty manipulacyjneprawo podatkowepostępowanie sądowoadministracyjneNSABurmistrzDyrektor IASskarga kasacyjnaorzecznictwo

NSA oddalił skargę kasacyjną Burmistrza Miasta P. dotyczącą kosztów egzekucyjnych, uznając, że organ prawidłowo ustalił ich wysokość zgodnie ze zmienionymi przepisami.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta P. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jego skargę na postanowienie Dyrektora IAS w Katowicach w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Burmistrz zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym Konstytucji RP, kwestionując sposób ustalenia opłat manipulacyjnych i kosztów zajęcia wierzytelności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne i wskazując na prawidłową wykładnię oraz zastosowanie przepisów, w tym uwzględnienie zmiany stanu prawnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Burmistrza Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę Burmistrza na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach dotyczące kosztów egzekucyjnych. Burmistrz zarzucał szereg naruszeń przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym Konstytucji RP, argumentując, że koszty egzekucyjne zostały ustalone w sposób nieprawidłowy, zbyt wysoki, a także że nastąpiła zmiana linii orzeczniczej NSA bez zmiany przepisów, co obciążyło gminę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że zarzuty nie wykazały błędnej wykładni ani niewłaściwego zastosowania przepisów, ani wpływu naruszeń na wynik sprawy. Sąd wyjaśnił, że zakaz reformationis in peius nie został naruszony, ponieważ koszty ustalone w zaskarżonym postanowieniu były niższe niż w postanowieniu organu pierwszej instancji. Podkreślono również, że ocena prawna i wskazania sądu pierwszej instancji nie wiążą organów, jeśli przepisy prawa uległy zmianie, co miało miejsce w tej sprawie w związku z ustawą zmieniającą przepisy o postępowaniu egzekucyjnym. NSA uznał, że zarzuty dotyczące Konstytucji RP i art. 64c § 3 u.p.e.a. są niezasadne, a zmiana linii orzeczniczej jest dopuszczalna. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK, NSA stwierdził, że część argumentów była już uznana za niezasadne w innym orzeczeniu, a zmiana stanu prawnego zrealizowała wytyczne TK. Sąd uznał również, że nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 145a § 1 P.p.s.a. Ostatecznie skarga kasacyjna została oddalona, a Burmistrz Miasta P. został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (6)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli nowa kwota jest niższa niż w postanowieniu organu pierwszej instancji, a nie w uchylonym postanowieniu.

Uzasadnienie

Zakaz reformationis in peius dotyczy pogorszenia sytuacji prawnej strony w stosunku do decyzji organu pierwszej instancji, a nie postanowienia uchylonego przez sąd.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

P.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 134 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145a § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 139

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.e.a. art. 64c § 3

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 64 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 64 § 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 64 § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Ustawa o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw art. 6 § 1

Ustawa o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw art. 7

Ustawa o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw art. 8

P.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 15 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 139 K.p.a. poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej, kosztów pobrania i kosztów zajęcia wierzytelności na poziomie wyższym, niż w postanowieniu Dyrektora IAS z dnia 27 sierpnia 2018 r. Naruszenie art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności od każdego tytułu wykonawczego. Naruszenie art. 165 w związku z art. 16 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez określenie kosztów egzekucyjnych, które mają pochodzić z budżetu Gminy P., na poziomie znacząco przewyższającym czasochłonność i pracochłonność czynności egzekucyjnych. Naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK SK 31/14 przez błędną wykładnię i przyjęcie dopuszczalności ustalenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych wierzytelności w kwocie wyższej niż stawka minimalna. Naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK SK 31/14 przez błędną wykładnię i przyjęcie dopuszczalności ustalenia opłaty manipulacyjnej w kwocie wyższej niż stawka minimalna. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej poprzez przyjęcie, że przed 20 lutego 2021 r. istniała możliwość naliczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości większej niż 100 zł oraz opłaty za zajęcie wierzytelności w kwocie wyższej niż 40.000 zł. Naruszenie art. 6 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organ prawidłowo ustalił górne limity opłat w oparciu o zasadę analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Naruszenie art. 145a § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. a P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy zasadnym było uchylenie postanowienia w całości. Naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Godne uwagi sformułowania

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, same prawa nie tworzą. Utrzymywano, że przez wzgląd na zakaz orzekania na niekorzyść strony Dyrektor IAS nie mógł ustalić w zaskarżonym postanowieniu kosztów egzekucyjnych w wysokości wyższej niż w wydanym przez ten organ postanowieniu z dnia 27 lipca 2018 r. Obszernie na ten temat wypowiedział się Sąd pierwszej instancji, zarówno wyjaśniając dlaczego ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu nie ma charakteru absolutnego, jak i wskazując na przepisy ustawy zmieniającej regulujące koszty egzekucyjne, których wejście w życie spowodowało, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Gliwicach w sprawie I SA/GI 1046/18 nie były wiążące dla organu.

Skład orzekający

Anna Juszczyk-Wiśniewska

członek

Jolanta Sokołowska

sprawozdawca

Krzysztof Winiarski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych w administracji, w szczególności w kontekście zmiany stanu prawnego i linii orzeczniczej NSA."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, a jego zastosowanie może być ograniczone do podobnych stanów faktycznych i prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych i finansowych związanych z egzekucją administracyjną, a także interpretacji przepisów przez NSA, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i podatkowego.

NSA rozstrzyga spór o koszty egzekucyjne: Czy gmina może być obciążona wyższymi opłatami?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 711/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Winiarski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1502/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-01-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 174 pkt 1 i 2, art. 134 § 2 i art. 153, art. 145a § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 165 w związku z art. 16 i art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64c § 3, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64 § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 i art. 8
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1502/21 w sprawie ze skargi Burmistrza Miasta P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 24 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Burmistrza Miasta P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1502/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Burmistrza Miasta P. (dalej: skarżący lub Burmistrz) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 24 września 2021 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.
Skargę kasacyjną wniósł Burmistrz. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 134 § 2 i art. 153 P.p.s.a. poprzez ustalenie opłaty manipulacyjnej, kosztów pobrania i kosztów zajęcia wierzytelności na poziomie wyższym, niż w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 sierpnia 2018 r. w sytuacji, gdy postanowienie to zostało uchylone przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2018 r. (sygn. akt I SA/GI 1046/18), wydanym wskutek uwzględnienia skargi wniesionej przez wierzyciela;
2) art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności od każdego tytułu wykonawczego, w sytuacji gdy dotyczyły one podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy i zastosowano do nich ten sam środek egzekucyjny;
3) art. 165 w związku z art. 16 i art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., poz. 483, dalej: Konstytucja RP) oraz w związku z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez określenie kosztów egzekucyjnych, których zapłata ma pochodzić z budżetu Gminy P. na poziomie znacząco przewyższającym czasochłonność i pracochłonność czynności egzekucyjnych, podczas gdy w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i przeprowadzania czynności egzekucyjnych koszty te - zgodnie z ówczesną jednolitą interpretacją przepisów stosowaną przez NSA - obciążałyby zobowiązanego, a wskutek późniejszej diametralnej zmiany sposobu interpretacji tych przepisów przez NSA, bez zmiany samych przepisów, kosztami tymi ma być obciążony wierzyciel, czyli w konsekwencji Gmina P., co prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem jednostki samorządu terytorialnego;
4) przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 4,20 zł, w szczególności przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie w sposób dowolny wysokości tej opłaty przez organ egzekucyjny z zastosowaniem stawek procentowych przy określaniu wysokości opłat egzekucyjnych, w sytuacji gdy brak określenia górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej wyłącza możliwość zastosowania stawki procentowej i opłata powinna zostać wyliczona z uwzględnieniem jej minimalnej wysokości, ewentualnie adekwatnie do nakładu i efektów pracy organu egzekucyjnego, jak również stopnia jej skomplikowania, a także pominięciu przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych okoliczności, że obciążają one wierzyciela będącego podmiotem publicznym oraz wydając w tym przedmiocie postanowienie w oparciu o zasadę analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a nie w oparciu o przepisy prawa;
5) przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie wyższej niż stawka minimalna wynosząca 1,40 zł, w szczególności przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie w sposób swobodny wysokości tej opłaty przez organ egzekucyjny z zastosowaniem stawek procentowych, w sytuacji gdy brak określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej wyłącza możliwość zastosowania stawki procentowej i opłata ta powinna zostać wyliczona z uwzględnieniem jej minimalnej wysokości, ewentualnie adekwatnie do nakładu i efektów pracy organu egzekucyjnego, jak również stopnia jej skomplikowania, a także pominięciu przy ustalaniu wysokości tej opłaty okoliczności, że obciążają one wierzyciela będącego podmiotem publicznym oraz wydając w tym przedmiocie postanowienie w oparciu o zasadę analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a nie w oparciu o przepisy prawa;
6) art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 i art. 8 z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej: ustawa zmieniająca) poprzez przyjęcie, że przed 20 lutego 2021 r. w niniejszej sprawie istniała możliwość naliczenia opłaty manipulacyjnej w wysokości większej niż 100 zł oraz opłaty za zajęcie wierzytelności w kwocie wyższej niż 40.000 zł;
7) przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 K.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, że organ prawidłowo ustalił górne limity opłat w oparciu o zasadę analogii do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a także pominięcie okoliczności, że opłaty obciążają wierzyciela będącego podmiotem publicznym;
8) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145a § 1 w zw. z art. 145 § 1 lit. a P.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy zasadnym było uchylenie postanowienia w całości i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w kwocie nie wyższej niż stawki minimalne określone w art. 64 § 4 pkt oraz art. 64 § 6 u.p.e.a;
9) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, mimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., co skutkowało naruszeniem zasady określoności, proporcjonalności i adekwatności przepisów prawa nakładających na jednostki ciężary publicznoprawne, a więc zasady wyrażone w art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji RP, ponieważ ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych odbyło się niezależnie od efektywności egzekucji - bez względu na wysokość wyegzekwowanych w toku egzekucji świadczeń, bez względu na uzasadniony nakład pracy organu egzekucyjnego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS i zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie postanowienia, wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w kwocie nie wyższej niż stawki minimalne, względnie konkretnej, ustalonej przez Sąd wysokości oraz o zasądzenie od Dyrektora IAS na rzecz Burmistrza zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zarzucono w niej naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, ale wbrew wymogom określonym w art. 174 i art. 176 w związku z art. 183 § 1 P.p.s.a. nie wykazano na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego oraz jaka powinna być ich prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie. Nie wykazano też wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.
I tak, w uzasadnieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 139 K.p.a., art. 134 § 2 i art. 153 P.p.s.a. nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Utrzymywano, że przez wzgląd na zakaz orzekania na niekorzyść strony Dyrektor IAS nie mógł ustalić w zaskarżonym postanowieniu kosztów egzekucyjnych w wysokości wyższej niż w wydanym przez ten organ postanowieniu z dnia 27 lipca 2018 r. Przypomnieć trzeba, że to ostatnio wymienione postanowienie zostało uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 maja 2019 r., I SA/Gl 1046/18. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 24 września 2021 r. orzekł o określeniu kosztów egzekucyjnych w wyższej wysokości niż w postanowieniu uchylonym ww. wyrokiem. Jednak nie dopuścił się przez to naruszenia art. 139 K.p.a., gdyż określony tym przepisem zakaz reformationis in peius wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać sytuacji prawnej strony odwołującej się, określonej decyzją organu pierwszej instancji. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, nie doprowadzi zaś do jej pogorszenia. W postanowieniu z dnia 24 września 2021 r. Dyrektor IAS ustalił koszty egzekucyjne w kwocie niższej (120 241, 40 zł) niż w postanowieniu organu pierwszej instancji (125 282, 89 zł). Zatem zarzut naruszenia art. 139 K.p.a. jest niezasadny, podobnie jak i zarzut naruszenia art. 134 § 2 P.p.s.a.
Tak też należy ocenić zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. Skarżący twierdzi, że organ w zaskarżonym postanowieniu nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku z dnia 21 maja 2019 r., I SA/Gl 1046/18, dotyczących racjonalnej proporcji między wysokością naliczonych kosztów a faktycznymi czynnościami, które zostały podjęte przez organ egzekucyjny. Pomija jednak ten zapis art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu nie wiążą organów i sądów, jeśli przepisy prawa uległy zmianie, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Obszernie na ten temat wypowiedział się Sąd pierwszej instancji, zarówno wyjaśniając dlaczego ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu nie ma charakteru absolutnego, jak i wskazując na przepisy ustawy zmieniającej regulujące koszty egzekucyjne, których wejście w życie spowodowało, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku WSA w Gliwicach w sprawie I SA/GI 1046/18 nie były wiążące dla organu. Skarżący nie zakwestionował prawidłowości stanowiska Sądu wyrażonego w tej kwestii, zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych by je kontrolować.
Zarzut naruszenia art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych jest źle zredagowany i nie został uzasadniony należycie. Po pierwsze, art. 7 i art. 8 posiadają po trzy jednostki redakcyjne, więc dla skuteczności zarzutu konieczne jest wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej, której zarzucane jest naruszenie. Po drugie, argumenty skarżącego mające wskazywać na naruszenie tych przepisów w ogóle nie nawiązują do regulacji w nich zawartych. Skarżący twierdził bowiem, że skoro egzekwowany podatek od nieruchomości jest płacony w ratach miesięcznych, to niezależnie od liczby tytułów wykonawczych należy obliczyć jedną opłatę oraz że nie ma podstaw do naliczania opłat od każdego tytułu wykonawczego, jeśli wykonano czynności egzekucyjne łącznie do wszystkich tytułów wykonawczych. Argumenty skarżącego nijak nie mają się do treści art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej, gdyż przepisy te w ogóle nie normują podniesionych przez niego kwestii. Z kolei przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych są irrelewantne w postępowaniu egzekucyjnym. Stwierdzić zatem należy, że omawiany zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
Również wadliwie został uzasadniony zarzut naruszenia art. 165 w związku z art. 16 i art. 2 Konstytucji R.P. w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. Zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji w ogóle nie uzasadniono, jedynie wskazano na wywodzone z nich zasady, więc uchyla się on spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z kolei zarzucanego naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a. nie wyprowadzono z treści tego przepisu, lecz powiązano ze zmianą linii orzeczniczej. Skarżący wskazał, że w okresie kiedy postępowanie egzekucyjne było wszczynane i prowadzone w niniejszej sprawie, utrwalona była jednolita interpretacja art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którą wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji następnie uchylonej nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji, poprzez jej wykonanie, decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym. Natomiast od 2014 r. ta linia orzecznicza ulegała zamianom i w orzeczeniach przyjęto, że uchylenie decyzji oznacza, iż była ona niezgodna z prawem, w związku z tym kosztami egzekucyjnymi egzekucji prowadzonej na podstawie uchylonej decyzji nie może być obciążony zobowiązany.
Odnośnie do linii orzeczniczej, jak zauważył skarżący, zapoczątkowanej w 2014 r., pozostaje stwierdzić, że jest ona zgodna z brzmieniem art. 64c § 3 u.p.e.a., który stanowi o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, jeśli to on spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. W niniejszej sprawie skarżący został obciążany kosztami egzekucyjnymi w sytuacji normowanej tym przepisem, gdyż to na skutek jego działań została wyegzekwowana kwota określona decyzją, która została uchylona przez organ odwoławczy. Skoro egzekucja była prowadzona na podstawie wydanego przez skarżącego aktu administracyjnego niezgodnego z prawem, to wydaje się sprawiedliwym rozwiązaniem prawnym nieobciążanie w takiej sytuacji kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wbrew stanowisku skarżącego art. 64c § 3 u.p.e.a. nie został naruszony. Została dokonana prawidłowa wykładnia tego przepisu i właściwie został on zastosowany w okolicznościach sprawy.
Podnoszona przez skarżącego rozbieżność linii orzeczniczych jest zdarzeniem dopuszczalnym i znanym ustawodawcy, o czym świadczy regulacja z art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przewidująca możliwość podjęcia uchwały w razie wystąpienia rozbieżności w orzecznictwie. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie której zostało wydane zaskarżone postępowanie, nie przewiduje obciążenia Skarbu Państwa kosztami egzekucyjnymi w związku ze zmianą linii orzeczniczej. Dlatego oczekiwanie skarżącego, iż Naczelny Sąd Administracyjny zdecyduje o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi Skarb Państwa zamiast skarżącego, nie może zostać spełnione. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, same prawa nie tworzą.
Nietrafne są zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/1 oraz art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz naruszenia art. 6 w związku z art. 7 Konstytucji RP. Żaden z argumentów podniesionych w uzasadnieniu tych zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, część z nich została już uznana za niezasadne przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 marca 2021 r., III FSK 1348/21. W wyroku tym stwierdzono, że przyjęta przez organ analogia z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest uzasadniona i logiczna oraz że organy prawidłowo ustaliły limity opłat, którymi można obciążyć stronę odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Uznano, iż nie doszło do naruszenia art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Po drugie, argumenty skarżącego dotyczą sytuacji sprzed wprowadzenia w życie ustawy zmieniającej przez co straciły one na aktualności. Jak słusznie zauważyli organ nadzoru i Sąd pierwszej instancji, wprowadzona tą ustawą zmiana przepisów dokonana została celem realizacji wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Po trzecie, zmiana stanu prawnego spowodowała, że wcześniejsze wytyczne zawarte w wydanych w niniejszej sprawie wyrokach nie są wiążące, o czym była już mowa. Po czwarte, zaskarżone postanowienie zostało wydane z uwzględnieniem przepisów ustawy zmieniającej a ich naruszenia skutecznie nie zarzucono.
Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok nie narusza art. 145a § 1 P.p.s.a. Jak trafnie zauważono w wyroku III FSK 1348/21, przepis ten ma charakter wyjątkowy i ogranicza się wyłącznie do sytuacji uwzględnienia skargi z powodu wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., zaś Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, uznając za niezasadne podniesione w niej zarzuty. Tym samym nie wystąpiła kluczowa przesłanka do zastosowania art. 145a § 1 P.p.s.a.
Wyjaśnić jeszcze należy, że Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do tych zarzutów, które zostały umotywowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. A. Juszczyk-Wiśniewska s. K. Winiarski s. J. Sokołowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI