III FSK 704/24
Podsumowanie
NSA uchylił wyrok WSA i postanowienie organu podatkowego w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uznając zasadność zarzutu naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej.
Sprawa dotyczyła odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. WSA oddalił skargę skarżącego, uznając, że pobyt w areszcie nie wyłącza winy w uchybieniu terminu. NSA uchylił wyrok WSA, uznając zasadność zarzutu naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, podkreślając potrzebę uwzględnienia całokształtu okoliczności przy ocenie braku winy i znaczenie uprawdopodobnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. B. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. WSA uznał, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, mimo przebywania w areszcie śledczym, wskazując na wcześniejsze skuteczne doręczenia pism procesowych. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej oraz przepisy dotyczące doręczeń i ustawy COVID-19. NSA nie podzielił zarzutów dotyczących kwestionowania doręczenia decyzji, uznając je za badane w innym postępowaniu (stwierdzenie uchybienia terminu). Uznano jednak za zasadny zarzut naruszenia art. 162 § 1 o.p. przez odmowę zastosowania, podkreślając, że przy ocenie braku winy należy uwzględnić całokształt okoliczności i znaczenie uprawdopodobnienia. NSA uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie organu, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, okoliczności związane z pobytem w areszcie mogą stanowić podstawę do przywrócenia terminu, jeśli strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności i znaczenia uprawdopodobnienia.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA niewłaściwie ocenił, iż przesłanka braku winy w uchybieniu terminu nie została uprawdopodobniona. Podkreślono konieczność uwzględnienia całokształtu okoliczności, w tym sytuacji skarżącego, oraz znaczenia uprawdopodobnienia jako środka zastępczego dowodu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
o.p. art. 162 § § 1
Ordynacja podatkowa
W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kluczowe jest uprawdopodobnienie braku winy, uwzględniając całokształt okoliczności i znaczenie uprawdopodobnienia.
Dz.U. 2022 poz 2651 art. 162 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Pomocnicze
o.p. art. 228 § § 1
Ordynacja podatkowa
Organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W ramach tej regulacji następuje stwierdzenie uchybienia terminowi, a zatem kwestie dotyczące doręczenia decyzji powinny być podnoszone w tym postępowaniu.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku i postanowienia organu.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Naruszenie poprzez niepodjęcie wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Naruszenie poprzez brak swobodnej oceny dowodów.
Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm. art. 15zzzzzn2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. z 2023 r. poz. 1640 art. 150 § § 2
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przez odmowę zastosowania, gdyż skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, uwzględniając całokształt okoliczności sprawy (pobyt w areszcie, brak informacji o awizo, zapoznanie się z decyzją w urzędzie).
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące kwestionowania prawidłowości doręczenia decyzji podatkowej w postępowaniu o przywrócenie terminu. Zarzut naruszenia zasady 'in dubio pro tributario'. Zarzut naruszenia art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 z uwagi na dokonanie czynności po zakończeniu stanu epidemii.
Godne uwagi sformułowania
przy ocenie zastosowania art. 162 § 1 o.p. znaczenie powinna mieć także kwestia pewnego wypośrodkowania w ocenie okoliczności stanowiących podstawę oceny wniosku o przywrócenie terminu, z uwzględnieniem stanowiska dotyczącego zapewnienia stronie drogi do obrony jej praw Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie.
Skład orzekający
Bogusław Woźniak
sprawozdawca
Jacek Pruszyński
członek
Stanisław Bogucki
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w kontekście przywracania terminu do wniesienia odwołania, zwłaszcza w sytuacjach nietypowych (areszt), z uwzględnieniem zasady uprawdopodobnienia i całokształtu okoliczności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i faktycznej, ale jego zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie w sprawach o przywrócenie terminu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sąd interpretuje zasady przywracania terminu w sytuacjach ekstremalnych (areszt) i podkreśla znaczenie uwzględniania całokształtu okoliczności przez organy. Jest to ważna lekcja dla prawników procesowych.
“Areszt nie usprawiedliwia uchybienia terminowi? NSA wyjaśnia, kiedy można odzyskać stracony czas na obronę.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
III FSK 704/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-12-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bogusław Woźniak /sprawozdawca/ Jacek Pruszyński Stanisław Bogucki /przewodniczący/ Symbol z opisem 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.) Hasła tematyczne Podatkowe postępowanie Sygn. powiązane I SA/Wr 465/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-01-31 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2651 art. 162 § 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Karolina Niemiec, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 465/23 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., nr 0201-IEW2.4123.37.2023 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., nr 0201-IEW2.4123.37.2023, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz A. B. kwotę 780 (słownie: siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wyrokiem z 31 stycznia 2024 r. o sygn. I SA/Wr 465/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. B. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 23 marca 2023 r., nr 0201-IEW2.4123.37.2023, wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowieniem Dyrektora IAS we Wrocławiu z 23 marca 2023 r. odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z 7 listopada 2022 r., którą orzeczono jego odpowiedzialność podatkową za zobowiązania podatkowe spółki. Decyzja została doręczona skarżącemu 29 listopada 2022 r. w trybie art. 150 § 1 pkt 1 w związku z § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: o.p.). Datę doręczenia potwierdza ostateczne postanowienie Dyrektora IAS we Wrocławiu z 21 marca 2023 r., stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W zaskarżonym postanowieniu organ uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek, o których mowa w art. 162 o.p., gdyż sam fakt przebywania w areszcie śledczym nie oznacza, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Organ stwierdził, że skarżący nie zastosował się do art. 146 § 1 o.p., który nakazuje stronie postępowania zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń. Skarżący wniósł skargę na opisane powyżej postanowienie, którą WSA we Wrocławiu oddalił. Sąd pierwszej instancji akceptując stanowisko organu odwoławczego stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu nie podlega badaniu prawidłowość doręczenia decyzji, to było bowiem przedmiotem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Sąd wskazał, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Akta sprawy wskazują, że skarżącemu, zanim jeszcze doszło do jego tymczasowego aresztowania, doręczono skutecznie postanowienie o wszczęciu postępowania, postanowienie wyznaczające termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, jak i postanowienie w sprawie przedłużenia terminu do załatwienia sprawy. Oznacza to, że skarżący powinien się spodziewać wydania i doręczenia w najbliższym czasie przez Naczelnika US decyzji w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności. W tych okolicznościach WSA we Wrocławiu nie podzielił stanowiska skarżącego, że pobyt w areszcie wyłączał jego winę w uchybieniu terminowi. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA we Wrocławiu do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który w oparciu o art. 173 § 1 p.p.s.a. zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do nieuwzględnienia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, a następnie spowodowało nieuchylenie postanowienia w całości, pomimo wystąpienia istotnych przesłanek naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia innych przepisów, które również miały istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez niezasadne zastosowanie podczas gdy skarga winna była skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia; 3) art. 134 i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa COVID-19), poprzez niepełne niezastosowanie i niezwrócenie uwagi, że organy podatkowe naruszyły w swoim postępowaniu art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organy podatkowe w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę terminów miały obowiązek zawiadomienia o przekroczeniu terminu i w tym zawiadomieniu miały obowiązek wyznaczyć stronie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywróceniu terminu, a tego nie uczyniły, czym naruszyły uprawnienia procesowe skarżącego, a tym samym zrealizował się obowiązek WSA co do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia; 4) pośrednio poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieprawidłową wykładnię, naruszenie szeregu przepisów Ordynacji podatkowej, a to poprzez nieuznanie przez Sąd I Instancji, że organ podatkowy naruszył przepisy proceduralne, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 121 ust. 1 o.p., poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych i uznanie, że osoba aresztowana ma obowiązek powiadamiać organy podatkowe o fakcie aresztowania; b) art. 122 i 191 o.p., poprzez niepodjęcie wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz poprzez brak swobodnej oceny dowodów, a następnie postawienie zarzutu stronie, że nie udowodniła przesłanki, która by to uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi na złożenie odwołania nie nastąpiło z winy skarżącego; c) art. 146 o.p., poprzez jego błędną wykładnię oraz błędne zastosowanie poprzez uznanie, że skarżący zawinionym działaniem nie poinformował organu prowadzącego postępowanie o zmianie adresu, co skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; d) art. 162 § 1 o.p., przez odmowę zastosowania, podczas gdy skarżący nie ponosił winy i uprawdopodobnił tę okoliczność dokumentem z aresztu, w niezłożeniu odwołania w terminie; e) art. 2a o.p., przez odmowę zastosowania wykładni przepisów prawa podatkowego, które nie są jednoznaczne w sposób korzystny dla podatnika (in dubio pro tributario); f) art. 220 § 1 o.p., przez nierozpatrzenie wniesionego przez skarżącego odwołania, mimo że odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie 14 dni od dnia doręczenia skarżącemu jako stronie decyzji, bowiem termin do wniesienia odwołania nie zaczął biec aż do dnia, w którym to dopiero dniu decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu, w taki sposób, że strona osobiście ją odebrała w urzędzie skarbowym; g) art. 228 § 1 pkt 2 o.p., przez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, podanie o przywrócenie terminu zostało wniesione w ustawowym terminie (w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi) i jednocześnie z wniesieniem podania skarżący dopełnił czynności, dla której termin był określony, tj. wniósł odwołanie, zatem organ powinien był przywrócić termin do wniesienia odwołania; h) art. 217 § 2, art. 210 § 4 w związku z art. 219 oraz art. 121 § 1 i 2 o.p., przez brak wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonego postanowienia, w tym brak odniesienia się do wniosku pozwanego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz wszelkich okoliczności wskazanych w tym wniosku, brak wskazania dowodów, którym organ dał wiarę oraz przytoczenia stosownych przepisów prawa, co skutkowało naruszeniem zasady informowania oraz zaufania obywateli do organów Państwa; i) art. 121 § 1 i 2, art. 120 oraz art. 124 o.p., przez prowadzenie postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do organów Państwa, w szczególności przez brak rzetelnej i wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, a ponadto brak wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy po to, by w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez skarżącego decyzji bez stosowania środków przymusu; j) art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 w związku z art. 219 o.p., przez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy w kontekście oceny występowania w rozpoznawanym przypadku przesłanek warunkujących prawidłowe, a zatem i skuteczne doręczenie decyzji stronie oraz przesłanek warunkujących przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o których mowa w art. 162 § 1 o.p. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego i pracownika Poczty Polskiej, wskutek czego błędnie ustalono, że decyzja została doręczona stronie skutecznie poprzez podwójne awizo oraz iż nie zachodzą podstawy do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 1640) i art. 150 § 2 in fine o.p., w zakresie w jakim uznano przesyłkę skierowaną do skarżącego za skutecznie doręczoną, podczas gdy na druku zwrotnego poświadczenia odbioru pracownik poczty nie wskazał miejsca, w którym pozostawił awizo, co czyni doręczenie nieskutecznym a przez to decyzja nie weszła w ogóle do obrotu prawnego. Dodatkowo na zwrotce nie wskazano czytelnie gdzie przesyłka jest do odbioru. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu. Rozpoznawana sprawa jest tożsama zarówno przedmiotowo, jak i podmiotowo ze sprawami skarżącego, które zostały rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny także wyrokami z 16 grudnia 2025 r. o sygn. od III FSK 613/24 do III FSK 622/24. Skład orzekający NSA w niniejszej sprawie w całości podziela zawartą w tych wyrokach argumentację i dlatego w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją w nich przedstawioną. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tych zarzutów skargi kasacyjnej, które odnoszą się do kwestionowania doręczenia decyzji skarżącemu. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie zaś z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W ramach tej regulacji następuje stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a zatem kwestie dotyczące doręczenia decyzji powinny być podnoszone w tym postępowaniu, które dotyczy stwierdzenia uchybienia terminowi, gdyż rzutują w sposób bezpośredni na ocenę ewentualnego uchybienia w tym względzie. Materia dotycząca prawidłowości doręczenia jest badana w wymienionym postępowaniu. Podejmując rozstrzygnięcie w oparciu o art. 228 § 1 pkt 2 o.p., organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do badania, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie decyzji oraz kiedy zostało wniesione odwołanie od tej decyzji (zob. np. wyrok NSA z 15 kwietnia 2025 r., III FSK 1481/23). Kwestionowanie faktu prawidłowego doręczenia decyzji w ramach sprawy z wniosku o przywrócenie terminu pozostaje w sprzeczności z sednem tego środka prawnego. Powyższe kwestie pozostają rozbieżne, nie mogąc zachodzić łącznie w odniesieniu do jednego stanu faktycznego. Przyjęcie oceny o nieskuteczności doręczenia niweczy skutki prawne, jakie przepisy wiążą z odbiorem korespondencji, co oznacza, że wiążący się z takim zdarzeniem termin ustawowy do dokonania czynności nie rozpoczyna biegu (zob. np. wyrok NSA z 24 lipca 2024 r., III FSK 1259/23). Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że postanowieniem z 21 marca 2023 r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Postanowienie to jest ostateczne i prawomocne, dlatego w badanej sprawie nie mogą być oceniane kwestie dotyczące prawidłowości doręczenia decyzji. Nie sposób więc podzielić stawianych w tym zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jak i naruszenia prawa materialnego. Chybiony jest także zarzut odnoszący się do naruszenia art. 2a o.p. Wyrażona w tym przepisie zasada in dubio pro tributario jest jedną z dyrektyw wykładni prawa i ma zastosowanie wtedy, gdy interpretacja przepisu prawa przy zastosowaniu wszystkich jej kontekstów (językowego, systemowego, funkcjonalnego) nie daje zadowalających rezultatów (zob. wyrok NSA z 30 marca 2023 r., III FSK 1373/22), taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 134 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy o COVID prawodawca wskazuje na przypadek stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego określonych terminów. Oceniane w niniejszej sprawie czynności zostały jednak dokonane po zakończeniu stanu epidemii ogłoszonego w powodu COVID-19. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje natomiast zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia art. 162 § 1 o.p. przez odmowę zastosowania. Zgodnie z art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wynikający z tego unormowania wymóg przywrócenia terminu jest uzależniony od złożenia wniosku o jego przywrócenie, w którym zainteresowany uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kluczowe dla zastosowania instytucji przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że chodzi o każdą postać tej winy, także lekkiego niedbalstwa rozumianego jako niedołożenie należytej staranności. Trzeba jednak podkreślić konieczność uwzględnienia całokształtu okoliczności stanowiących podstawę do oceny zaistnienia winy, bądź jej braku w uchybieniu terminu. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, organ powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe organ powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez stronę działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przez uniemożliwianie złożenia odwołania (zob. wyrok NSA z 15 kwietnia 2025 r., III FSK 895/23). Skład orzekający NSA w niniejszej sprawie akcentuje jednak zwłaszcza to, że przy ocenie zastosowania art. 162 § 1 o.p. znaczenie powinna mieć także kwestia pewnego wypośrodkowania w ocenie okoliczności stanowiących podstawę oceny wniosku o przywrócenie terminu, z uwzględnieniem stanowiska dotyczącego zapewnienia stronie drogi do obrony jej praw, które może zrealizować poprzez złożenie odwołania. Trzeba jednocześnie podkreślić, że w ramach tej instytucji prawodawca posługuje się konstrukcją uprawdopodobnienia, co powoduje określone konsekwencje dla oceny sytuacji. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. To środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, że uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie (zob. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., II FSK 39/25). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo uznał, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc jednakże pod uwagę całokształt okoliczności rozpoznawanej sprawy, należało uznać, że niewłaściwa była ocena co do tego, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu nie została uprawdopodobniona. Przy ocenie zaistnienia instytucji z art. 162 § 1 o.p. trzeba uwzględnić po pierwsze całokształt okoliczności, a po drugie także kwestię uprawdopodobnienia, a zatem środka, który daje prawdopodobieństwo (wiarygodność) o danym fakcie. Skarżący w uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podaje, że po zwolnieniu z tego zakładu karnego "w pierwszej kolejności sprawdził skrzynkę pocztową, która nie zawierała żadnej korespondencji, ani powiadomień o próbach jakichkolwiek doręczeń. Również jego partnerka potwierdziła, że w czasie jego nieobecności w skrzynce pocztowej nie było ani korespondencji do skarżącego ani też żadnych zawiadomień o próbach doręczenia". Ponadto skarżący oświadczył, że z decyzją zapoznał się 5 stycznia 2023 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego w O. Miało to miejsce po tym, jak 4 stycznia 2023 r. odebrał awizowaną korespondencję od ww. organu, dotyczącą upomnienia odnośnie należności objętej ww. decyzją. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniając zatem sposób rozumienia art. 162 § 1 o.p., zgodnie z którym trzeba uwzględnić całokształt okoliczności dotyczących braku winy w uchybieniu terminu, nie sposób pominąć tej kwestii przy ocenie uprawdopodobnienia. Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że materia ta nie dotyczy oceny prawidłowości doręczenia decyzji, gdyż nie może być przedmiotem badania w rozpoznawanej sprawie, lecz zakresu okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność naruszenia art. 162 § 1 o.p., jak również art. 122 o.p. i art. 191 o.p., w którym skarżący odnosi się do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy Skarżącego. W oparciu o powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz kwestionowane postanowienie organu odwoławczego. W toku ponownego postępowania organ uwzględni ocenę prawną dokonaną w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania sądowego (za dwie instancje) orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 206 i art. 209 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny za właściwe uznał miarkowanie kosztów zastępstwa skarżącego przez pełnomocnika z uwagi na złożenie przez tego samego pełnomocnika do Naczelnego Sądu Administracyjnego kilkunastu skarg kasacyjnych o bardzo zbliżonej treści, tożsamych zarzutach i argumentacji, w sprawach o bliźniaczo podobnym stanie faktycznym i prawnym, różniącym się w aspektach nieznaczących. Okoliczność ta pozwalała zmniejszyć koszt pracy tego pełnomocnika uwzględniając konieczny nakład pracy dla wywiedzenia skarg kasacyjnych opartych o jednobrzmiącą argumentację w powiązaniu ze stopniem zindywidualizowania sprawy. sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Bogusław Woźniak
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę