III FSK 636/24

III FSK 636/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Pruszyński /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Ke 566/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2024-02-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 89 § 2, art. 1a pkt 18, art. 71a § 9, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant Luiza Wyszomierska, po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 566/23 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 13 października 2023 r. nr 2601-IEE.7113.72.2023.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 566/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 13 października 2023 r. nr 2601-IEE.7113.72.2023.2 w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanych wierzytelności. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Kielcach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez akceptację jako podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia błędnie ustalonego przez organy I i II instancji stanu faktycznego w zakresie przyjęcia, że wraz z doręczeniem Skarżącej w dniu 19.08.2021 r. zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności doszło do zajęcia egzekucyjnego jakichkolwiek wierzytelności przysługujących zobowiązanemu względem Skarżącej, oraz
2. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 89 § 2, art. 1a pkt 18, art. 71a § 9 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 803 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
Mając powyższe na względzie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach, bądź ewentualnie o uchylenie skarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wbrew zawartym w skardze kasacyjnej zarzutom, wyrok WSA w Kielcach odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 89 § 2, art. 1a pkt 18, art. 71a § 9 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a..
Na wstępie należy wskazać, że podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu (art. 67 § 1 u.p.e.a.).
Natomiast stosownie do art. 89 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Z przepisu tego wynika, że: 1) zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu; 2) zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zatem z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, zajęciu podlegają nie tylko istniejące wierzytelności ale również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia. Przepis ten nie uzależnia możliwości zajęcia przyszłych wierzytelności od istnienia chociaż jednej wierzytelności na dzień zajęcia, albo istnienia w dniu zajęcia stosunku prawnego (umów). Istotne jest, aby przyszłe wierzytelności były należne z tytułu dostaw, robót i usług. Jest to przepis rygorystyczny, ale zmienić go może tylko ustawodawca.
Artykuł 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu.
Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1975/21). Celem instytucji opisanej w tym przepisie jest dodatkowe zdyscyplinowanie dłużników zajętej wierzytelności do wykonywania spoczywających na nich powinności i przeciwdziałanie nieuprawnionemu wpływowi na skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności powinien się bowiem liczyć z tym, że w razie bezpodstawnego uchylania się od wykonania zajęcia, będzie odpowiadać ze swojego majątku za obowiązek dochodzony wobec zobowiązanego. Jest to przykład sytuacji, gdy w trakcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego dochodzi na mocy orzeczenia organu egzekucyjnego, do obciążenia innego niż zobowiązany podmiotu odpowiedzialnością za wykonanie dochodzonego obowiązku.
Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06).
Z akt sprawy wynika, że Skarżącej doręczono w dniu 19 sierpnia 2021 r. zawiadomienie z dnia 17 sierpnia 2021 r. o zajęciu wierzytelności, w którym wezwano ją, aby należnych od E. Sp. z o.o. należności bez zgody organu nie uiszczała, lecz należne kwoty przekazywała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Określono przy tym, że zajęcie dotyczy przysługujących Skarżącej wierzytelności pieniężnych z tytułu realizacji faktur. W zawiadomieniu zawarto pouczenie, m.in., że zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia oraz zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy też wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Z niepodważonych ustaleń w sprawie wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej nie przekazał żadnej kwoty organowi egzekucyjnemu, co wyczerpuje pierwszą z ww. przesłanek. Zasadnie stwierdzono zaistnienie drugiej przesłanki, gdyż usprawiedliwioną podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny), a takie przesłanki w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności, zgodnie z przepisem art. 89 § 2 u.p.e.a., następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego.
Mając na uwadze treść art. 89 § 2 u.p.e.a. i przewidziany w nim wyjątek, zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług może mieć miejsce w sytuacji, gdy w chwili zajęcia istnieje już stosunek prawny, z którego wynikałyby te wierzytelności. Zatem w odniesieniu do pieniężnych wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług, będzie miało miejsce skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a., w sytuacji istnienia - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - stosunku prawnego mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje w chwili dokonywania zajęcia (dotyczący dostawy, robót i usług), to może zająć wierzytelności, które powstaną w przyszłości, a które są przedmiotowo związane z istniejącym już stosunkiem prawnym.
Z akt sprawy wynika, że pomiędzy Skarżącą a zobowiązaną spółką E. dokonywane były transakcje gospodarcze zarówno przed doręczeniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, jak i po dniu doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Powyższe wynikało chociażby z raportów JPK VAT oraz protokołu kontroli z dnia 7 czerwca 2023 r. Fakt współpracy gospodarczej z tym podmiotem potwierdziła Skarżąca w protokole oraz w piśmie z dnia 26 sierpnia 2021 r., podając, że dokonuje od podmiotu E. na stacji paliw w P. zakupów, za które płaci gotówką. Dalej wyjaśniono, że zakup paliwa jest prowadzony systematycznie przez okres miesięczny i rozliczenie płatności następuje w okresie dwóch tygodni.
W tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko organów, co do wykazania okoliczności istnienia co najmniej od stycznia 2021 r. stałej współpracy gospodarczej pomiędzy Skarżącą a Spółką E., której przedmiotem były regularne dostawy towarów: oleju napędowego i benzyny. Słusznie przy tym zauważył, że bez znaczenia dla oceny prawidłowości wydanego w sprawie rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność braku zawarcia pisemnej umowy o współpracy. O łączącej strony stałej współpracy gospodarczej świadczy bowiem częstotliwość dokonywanych dostaw w latach 2021-2023. Natomiast forma zapłaty za towar w gotówce nie ogranicza w żaden sposób możliwości organu egzekucyjnego dokonania skutecznego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zobowiązanego.
Nie doszło zatem do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia przepisów wskazywanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 zd. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a.
Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może być podważany przyjęty przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny sprawy. Przepis ten określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, takie jak: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wyłącznie wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia lub gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną. Oceniając uzasadnienie wyroku sporządzone przez Sąd pierwszej instancji, należy stwierdzić, że spełnia ono wszystkie nakazane prawem warunki. Nie ma żadnych wątpliwości tak co do zupełności stanu faktycznego sprawy jak i powodów dla których Sąd oddalił skargę, przyznając rację organowi.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut skargi kasacyjnej został zatem oparty na naruszeniu przepisu wynikowego, który przyznaje Sądowi pierwszej instancji kompetencję do uwzględnienia skargi w sytuacji stwierdzenia ww. przesłanki. Tak sformułowany zarzut nie może być uznany jest skuteczny, zwłaszcza, że skoro Sąd pierwszej instancji oddalił skargę orzekając na podstawie art. 151 p.p.s.a., to nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a więc nie mógł go naruszyć.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
s. Wojciech Stachurski s. Jacek Pruszyński s. Krzysztof Przasnyski (spr.)