III FSK 611/23

III FSK 611/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gd 1191/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-02-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant starszy asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1191/22 w sprawie ze skargi D.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 2022 r., nr 2201-IEE.711.91.204.2022.AR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D.J. rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 7 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 430/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę D. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 29 sierpnia 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
W toku prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. 23 czerwca 2022 r. dokonał zajęcia stanowiącego własność Strony samochodu osobowego marki Mercedes-Benz GLC 2004 Matic, rok produkcji 2022 r., nr rej. [...]. Protokół zajęcia i odbioru ruchomości został doręczony Skarżącemu 27 czerwca 2022 r. Pismem z 30 czerwca 2022 r. wniesiono o zwolnienie spod egzekucji zajętej ruchomości, która jest jedynym środkiem umożliwiającym Stronie przemieszczanie się bez uzależnienia od członków rodziny, z uwagi na podeszły wiek i jego stan zdrowia, znaczne oddalenie jego miejsca zamieszkania od specjalistycznych placówek medycznych oraz słabe skomunikowanie miejscowości. Postanowieniem z 14 lipca 2022 r. Naczelnik odmówił zwolnienia spod egzekucji zajętego samochodu osobowego.
Postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r. Dyrektor utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest podejmowanie czynności prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych. W wyniku uprzednio zastosowanych środków nie wyegzekwowano obowiązków objętych tytułami wykonawczymi stanowiących podstawę prowadzonego postępowania wobec dłużnika. Na 11 czerwca 2015 r. kwota zaległości objęta tytułami wykonawczymi wynosiła 48.318,21 zł, natomiast na 29 sierpnia 2022 r. - 180.781,46 zł. Pomimo podejmowania kolejnych czynności egzekucyjnych, w tym zajęcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego przysługujących zarówno Stronie oraz jego małżonce, zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i zajęcia innej wierzytelności – VAT, kwota zaległości objęta postępowaniami egzekucyjnymi systematycznie wzrasta. Odstąpienie od egzekucji z zajętej ruchomości skutkowałoby niemożnością całkowitego zaspokojenia wierzyciela i stanowi jedyny sposób prowadzący bezpośrednio do wykonania obowiązku.
Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Strony. Słabe skomunikowanie miejsca zamieszkania z dużymi aglomeracjami oferującymi specjalistyczną opiekę lekarską w powiązaniu z argumentem, że Skarżący nie chce korzystać przy przemieszczaniu się z pomocy innych osób, nie stanowi wystarczającej podstawy do zwolnienia spod egzekucji zajętego pojazdu. Ponadto zauważono, że Strona nie wskazała żadnego innego składnika majątku, z którego egzekucja byłaby dlań mniej uciążliwa, ale zarazem spowodowałaby zaspokojenie wierzyciela.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając skargę, uznał, że w przypadku ulgi, o jakiej mowa w art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), przy podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego należy ważyć ważny interes dłużnika ubiegającego się o zwolnienie z interesem wierzyciela, którego zabezpieczeniu ma służyć postępowanie egzekucyjne. Zastosowanie tej formy pomocy nie powinno prowadzić jednak do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany, chcąc uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego, powinien wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji danych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Wskazano, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z jest istnienie przemawiającego za tym ważnego interesu zobowiązanego z zaznaczeniem, że o spełnieniu przesłanki decydują obiektywne kryteria rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, nie zaś subiektywne przekonanie zainteresowanego.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy egzekucyjne słusznie uznały, że w sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego w kontekście dokonanego zajęcia samochodu, gdyż - jak sama Strona podniosła - istnieje możliwość skorzystania z pomocy rodziny lub znajomych w celu przemieszczania się do oddalonych placówek medycznych. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) wniosek swój sformułował w sposób ogólny, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności. Nie przedstawiono, co mieściło się w zakresie sformułowania "zły stan zdrowia" i nie powiązano tej okoliczności z konkretnymi dolegliwościami przemawiającymi za koniecznością korzystania przez Skarżącego z zajętego pojazdu. Nie przedstawiono również jakiejkolwiek dokumentacji medycznej. Organ egzekucyjny nie mógł we własnym zakresie przeprowadzić postępowania dowodowego w omawianym zakresie i zwrócić się do placówek medycznych o udostępnienie stosownej dokumentacji z uwagi na objęcie ich tajemnicą medyczną.
W dalszej kolejności zauważono, że konieczność przemieszczania się, nawet w sytuacji złego skomunikowania miejscowości z oddalonymi placówkami medycznymi, jest zwykłą okolicznością. Nie można nadać jej przymiotu ważnego interesu, skoro z przedmiotowego wniosku wprost wynika, że Skarżący w celu przemieszczania się może skorzystać z pomocy członków rodziny i znajomych, co uzasadnia stwierdzenie, że zarówno okoliczność złego skomunikowania, jak i złego stanu zdrowia, nie potwierdzają ważnego interesu zobowiązanego. Kierowanie się przez Skarżącego chęcią bycia osobą niezależną nie mieści się we wskazanej przesłance. Również wiek Strony automatycznie nie przesądza o konieczności poruszania się własnym samochodem. Sąd zauważył, że nie wszystkie osoby powyżej 70. roku życia przemieszczają się w taki sposób, zatem obowiązkiem Strony było wskazanie ważnych (wyjątkowych) okoliczności przemawiających za uznaniem, że sytuacja Skarżącego jest inna i że istnieje rzeczywiście ważny powód, który uzasadnia brak możliwości przemieszczania w inny sposób. Strona natomiast nie wskazała na istnienie takiej okoliczności, nie podała też przyczyn, które obiektywnie uniemożliwiają jej korzystanie z innych form komunikacji np. autobusowej, kolejowej, czy też transportu taksówką.
Za prawidłowe Sąd uznał również stanowisko organów obu instancji, Prawidłowe jest także stanowisko organów egzekucyjnych, że przychylenie się do wniosku Skarżącego mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji. Skarżący nie wskazał innych składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego zgody możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela, w szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.
Sąd zauważył jednocześnie, że mimo posiadania przez Skarżącego znacznego majątku w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych do dnia wydania przez Naczelnika postanowienia z 14 lipca 2022 r. nie wyegzekwowano obowiązków objętych tytułami wykonawczymi. Skarżący i jego małżonka pobierają świadczenia emerytalne i są współwłaścicielami nieruchomości (dom, gospodarstwo agroturystyczne, budynek usługowo-handlowy). Pomimo podejmowania kolejnych czynności egzekucyjnych kwota zaległości objęta postępowaniami egzekucyjnymi prowadzonymi przez Naczelnika systematycznie wzrasta. Ponadto 28 kwietnia 2022 r. Skarżący dokonał sprzedaży samochodu osobowego marki Mercedes za cenę 9.000 zł mimo dokonanego jego zajęcia 18 lutego 2022 r.
Końcowo wskazano, że z odpowiedzi na skargę wynika, iż zaplanowana na 30 sierpnia 2022 r. licytacja zajętego pojazdu doszła do skutku - pojazd został sprzedany za kwotę 222.500 zł, co oznacza, że zastosowany środek egzekucyjny doprowadził do realizacji dochodzonych w toku postępowania egzekucyjnego obowiązków (zaległości).
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Skarżący zarzucił naruszenie następujących przepisów:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 135 p.p.s.a. poprzez nierozważenie istoty sprawy i niepodjęcie działań mających na celu usunięcie naruszenia prawa wobec Skarżącego, w związku z czym Sąd odniósł się wyłącznie do ustawowych przesłanek zwolnienia ruchomości spod zajęcia, które w jego ocenie nie zostały przez Stronę spełnione, podczas gdy Sąd powinien przede wszystkim rozważyć okoliczność powstania zobowiązania podatkowego wobec Skarżącego, do czego w jego ocenie nie doszło, a zatem nie było również podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i dokonania zajęcia ruchomości, co czyni wniosek o jego zwolnienie zasadnym,
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.
1) art. 92 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: O.p.) poprzez jego niezastosowanie i zignorowanie przez Sąd faktu niedoręczenia decyzji wymiarowych w podatku od nieruchomości, z których wynika zobowiązanie egzekwowane wobec Skarżącego, w związku z czym nie doszło do powstania wobec niego zobowiązania podatkowego, a zatem postępowanie egzekucyjne i podjęte w jego ramach czynności, w tym zajęcie ruchomości, było prowadzone bez podstawy prawnej,
2) art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i stwierdzenie przez Sąd, że Skarżący nie wykazał istnienia po jego stronie ważnego interesu w zwolnieniu ruchomości spod zajęcia, w związku z czym skarga podlegała oddaleniu, podczas gdy Sąd powinien przed przystąpieniem do oceny spełnienia przesłanek zwolnienia poddać kontroli okoliczność powstania zobowiązania podatkowego, które w ocenie Skarżącego nie istnieje, w związku z czym brak jest również przesłanek do dokonania zajęcia ruchomości Strony.
Przy tak zakreślonych zarzutach kasacyjnych Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie nieistnienia zobowiązania po stronie Skarżącego i w związku z tym zwolnienie ruchomości spod zajęcia, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto zawarto wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze świadków M. J. i D. J. celem wykazania faktu odpowiednio - niedoręczenia Skarżącemu decyzji wymiarowych podatku od nieruchomości oraz niedoręczenia Skarżącemu decyzji wymiarowych podatku od nieruchomości i niepowstania wobec Strony zobowiązania podatkowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, a także zawnioskował o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowości wydania postanowienia w przedmiocie omowy zwolnienia ruchomości z zajęcia egzekucyjnego. Skarżący uważa, że w sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia spod egzekucji samochodu, gdyż samochód stanowi jedyny jego środek transportu, bez uzależniania się od członków rodziny lub znajomych, natomiast jest on osobą w podeszłym wieku, o złym stanie zdrowia, zatem w jego ocenie w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.
DIAS uważa natomiast, że Skarżący nie wykazał istnienia ww. przesłanki. Dodatkowo w jego ocenie zwolnienie ruchomości spod egzekucji mogłoby doprowadzić do braku zaspokojenie wierzyciela w wyniku bezskuteczności prowadzonej egzekucji, zastosowane bowiem inne środki egzekucyjne nie są efektywne, gdyż kwota zaległości objęta postępowaniami egzekucyjnymi systematycznie wzrasta.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. poprzez odniesienie się wyłącznie przez Sąd pierwszej instancji do ustawowych przesłanek zwolnienia ruchomości spod zajęcia, podczas gdy Sąd powinien przede wszystkim rozważyć okoliczność powstania zobowiązania podatkowego wobec skarżącego, do czego w jego ocenie nie doszło. Skarżący zarzucił również Sądowi zignorowanie faktu niedoręczenia mu decyzji wymiarowych podatku od nieruchomości oraz popełnienie błędu polegającego na braku uwzględnienia jego ważnego interesu w zwolnieniu ruchomości.
Odnosząc się do podnoszonych w sprawie kwestii braku doręczenia Skarżącemu decyzji wymiarowej będącej podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zajęcia ruchomości należy wskazać, że zarówno organ jak i sąd związany jest granicami sprawy, w tym wypadku zakreślonymi wnioskiem strony o wyłączenie spod egzekucji wskazanego mienia . W postępowaniu o wyłączenie składnika majątku spod egzekucji nie podlega ocenie kwestia prawidłowości, czy też braku doręczenia decyzji wymiarowej, gdyż wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności wykraczają poza zakres sprawy. W skardze kasacyjnej zawarty został wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze świadków M. J. i D. J. celem wykazania faktu odpowiednio - niedoręczenia Skarżącemu decyzji wymiarowych podatku od nieruchomości oraz niedoręczenia Skarżącemu decyzji wymiarowych podatku od nieruchomości i niepowstania wobec Strony zobowiązania podatkowego. Wniosek taki należało uznać za niedopuszczalny z dwóch powodów. Po pierwsze, art. 106 § 3 p.p.s.a. przewiduje wprawdzie możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu uzupełniającego, lecz tylko z dokumentu, a nie zeznań świadków czy wyjaśnień strony. Po wtóre, jak już zaznaczono, ocena kwestii doręczenia decyzji wymiarowej wykracza poza granice niniejszej sprawy, zainicjowanej przez stronę na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., a dotyczącej żądania zwolnienia z egzekucji wskazanego składnika majątkowego. W odniesieniu do tej kwestii, sąd administracyjny bada zasadność rozstrzygnięcia objętego skargą, wyłącznie pod kątem dokonanej przez organ oceny istnienia przesłanek zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, zważywszy dodatkowo, że postanowienie w tej sprawie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Problem istnienia obowiązku podatkowego mógł być natomiast badany w odrębnym trybie, w ramach postępowania zainicjowanego przez stronę na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 33 § 2 pkt 1 tej ustawy, tj. przez wniesienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą jest m.in. nieistnienie obowiązku.
Jak już o tym wspomniano, niniejsza sprawa dotyczy zwolnienia z egzekucji na wniosek strony skarżącej określonych składników majątkowych, a podstawę prawną wniosku oraz wydanych w tej sprawie postanowień organów obu instancji stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. W tak też wyznaczonych granicach sprawy mógł orzekać Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dlatego też takie kwestie, jak: prawidłowość tytułów wykonawczych, na podstawie których realizowano egzekucję (art. 28b § 1 u.p.e.a.), dopuszczalność samej egzekucji (art. 29 u.p.e.a.), zaistnienie przesłanek do jej umorzenia (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), czy też wreszcie naruszenie uregulowań zawartych w art. 81 § 4 u.p.e.a., co do którego to przepisu Skarżąca sama przyznaje w skardze kasacyjnej, że nie mógł on mieć zastosowania w sprawie, mogłyby być ewentualnie przedmiotem innych środków prawnych dostępnych zobowiązanemu w ramach postępowania egzekucyjnego, natomiast nie mogły być przedmiotem oceny w ramach trybu uruchomionego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 11.09.2018 r., sygn. akt II FSK 447/18).
Przechodząc do oceny najważniejszego z zarzutów dot. naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazać należy, że w orzecznictwie funkcjonuje pogląd, iż zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. np. wyrok NSA z 1.6.2016 r., II GSK 154/15). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok NSA z 10.6.2014 r., II FSK 1791/12).
Poza tym, "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok NSA z 16.10.2009 r., II FSK 789/08).
Organy jak i WSA prawidłowo oceniły, że słabe skomunikowanie miejsca zamieszkania skarżącego z dużymi aglomeracjami oferującymi specjalistyczną opieką lekarską w powiązaniu z argumentem, że zobowiązany nie chce korzystać przy przemieszczaniu się z pomocy innych osób nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania zwolnienia spod egzekucji zajętego pojazdu. Ponadto, zauważyć należy, że Skarżący nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego egzekucja byłaby mniej uciążliwa, ale zarazem spowodowałaby zaspokojenie wierzyciela.
Mając powyższe na uwadze za prawidłowe należy przyjąć stanowisko Sądu wyrażone w zaskarżonym wyroku, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa art. 13 § 1 u.p.e.a zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Temu obowiązkowi skarżący nie sprostał.
W niniejszej sprawie warte odnotowania jest, że przedmiotem wniosku był samochód osobowy, który w toku egzekucji został sprzedany, a z wartości jego sprzedaży możliwe było pokrycie długu skarżącego.
W świetle powyższych rozważań zarzuty naruszenia prawa, sformułowane przez stronę skarżącą w skardze kasacyjnej, nie są trafne. Mając na uwadze powyższe stanowisko i przedstawioną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
SNSA Bogusław Woźniak SNSA Krzysztof Winiarski SNSA Wojciech Stachurski