III FSK 606/25

III FSK 606/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Paweł Borszowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Łd 815/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2025-02-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 58, art. 56, art. 18, art. 59, art. 57
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 102.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant asystent sędziego Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Łd 815/24 w sprawie ze skargi Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 28 października 2024 r., nr 1001-IEE.7192.259.2024.2.JS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Łd 815/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA) po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 28 października 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego – uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US).
Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 102 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 18 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez ich zastosowanie w wyniku błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że przepisy te mają pierwszeństwo przed zastosowanymi przez organy przepisami art. 59 § 1 pkt 2 w związku z art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. w związku art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), na podstawie których organy umarzyły postępowanie egzekucyjne w czasie jego zawieszenia w związku z przedawnieniem należności objętej tytułem wykonawczym, a zatem wystąpieniem przesłanki do umorzenia postępowania i jednoczesnym nieustaniu przyczyny dla której zawieszono postępowanie, a zatem braku podstawy do podjęcia zawieszonego postępowania, podczas gdy organy nie naruszyły wymienionych przepisów słusznie uznając, że przepisy u.p.e.a. mają pierwszeństwo przed przepisami K.p.a. i słusznie umarzając postępowanie egzekucyjne.
Dyrektor IAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Skarżący wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od Dyrektora IAS na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto na podstawie na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Skarżący wniósł o dopuszczenie jako dowodu w sprawie uwierzytelnionego wydruku nieprawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 marca 2205 r. sygn. akt [...] pobranego systemu informatycznego Portalu Sądów Powszechnych o stwierdzeniu nabycia spadku po J. N., co do faktu, że na dzień podjęcia zaskarżonych czynności postępowanie nie było zakończone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej Naczelnik US) postanowieniem z dnia 7 lipca 2023 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. N., ze względu na jego śmierć. Następnie Naczelnik US postanowieniem z dnia 22 września 2024 r. umorzył ww. postępowanie egzekucyjne, zaś Dyrektor IAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał je w mocy.
WSA stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie mogło być wydane, ponieważ nie jest możliwe wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania bez podjęcia zawieszonego postępowania. W skardze kasacyjnej Dyrektor IAS kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji.
Zatem sporne jest, czy w trakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego dopuszczalne jest wydanie postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, iż w trakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 58, w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, określa czynności, które mogą być wykonywane w trakcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. § 1 tego artykułu stanowi, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zgodnie z § 2 art. 58, organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. Z przepisów tych wynika, że w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego mogą być dokonywane wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego w określonych przypadkach i warunkach oraz że możliwe jest uchylenie czynności egzekucyjnych po spełnieniu ustanowionych kryteriów. Są to jedyne czynności, których wykonanie dopuszcza ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w czasie zwieszenia postępowania egzekucyjnego.
Czynności, jakie mogą być podjęte w tym czasie normuje również ustawa Kodeks postępowania administracyjnego, której przepisy, mocą art. 18 u.p.e.a. mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Stanowi o tym art. 102 K.p.a., według postanowień którego, w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. Nie ma przeszkód prawnych, aby przepis ten zastosować do zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Nie koliduje on z przytoczonymi powyżej przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, natomiast stanowi zabezpieczenie dla podmiotów które mogą doświadczyć sytuacji w nim przewidzianych na skutek zawieszenia postępowania egzekucyjnego lub w trakcie jego trwania i związanej z tym niemożności podejmowania czynności. Zatem jego stosowanie jest wręcz wskazane.
Organy nie wykazały, aby wystąpiła sytuacja określona w art. 102 K.p.a.
Wbrew zawartemu w petitum skargi kasacyjnej twierdzeniu (nieuzasadnionemu w dalszej wypowiedzi), Sąd pierwszej instancji nie przyznał pierwszeństwa art. 102 K.p.a. "przed zastosowanymi przez organy przepisami art. 59 § 1 pkt 2 w związku z art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a.". Stanowisko WSA, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego wyklucza możliwość umorzenia tego postępowania nie oznacza zastosowania priorytetu jednego z tych przepisów przed innymi. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie postępowania egzekucyjnego są to dwie różne instytucje prawa, stosowane w odmiennych przypadkach i dla odmiennych celów. Nie jest tak, że któraś z tych instytucji jest ważniejsza i powinna być zastosowania jako pierwsza. O zastosowaniu każdej z nich decydują okoliczności i etap postępowania egzekucyjnego. Tak jak nie można umorzyć zawieszonego postępowania, tak też nie można zawiesić umorzonego postępowania. Specyfika zawieszenia postępowania wyraża się w tym, że nie można podejmować czynności w trakcie jego trwania, a specyfika umorzenia postępowania wyraża się w tym, że postępowanie zostaje zakończone.
Bez znaczenia dla wyniku sprawy jest podnoszony w skardze kasacyjnej argument, iż postępowanie egzekucyjne nie ma charakteru homogenicznego oraz że jego elementem jest egzekucja. Istotny w sprawie art. 56 § 1 u.p.e.a. stanowi bowiem o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, a więc wszystkich elementów składających się na całość tego postępowania.
Z kolei podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że żaden przepis nie zabrania umorzenia postępowania w trakcie jego zawieszenia świadczy jedynie o błędnym odkodowywaniu norm prawnych i nieumiejętnym odczytywaniu regulacji prawnych we wzajemnym ich powiązaniu.
Po pierwsze, już samej istoty zawieszenia postępowania wynika, że postępowanie nie może być prowadzone w czasie zawieszenia. Wyraz "zawiesić" w kontekście adekwatnym do omawianego znaczy "zaprzestać na jakiś czas, wstrzymać na jakiś czas" (SJP; https://sjp.pl). Przewidziane przepisem prawa zawieszenie postępowania pozwala w majestacie prawa zaniechać działań, oczywiście w przypadkach prawem dozwolonych, ale też zabrania podejmowania działań, które nie zostały wyłączne spod tego zakazu.
Po drugie, ustanowienie wyjątków od zasady nie podejmowania żadnych czynności w trakcie zawieszenia postępowania, poprzez określenie czynności które mogą być w tym czasie podjęte, zaświadcza o braku możliwości dokonywania jakichkolwiek innych czynności, niż przewidziane w ramach tych wyjątków.
Wykonywanie czynności jest możliwe dopiero po podjęciu zawieszonego egzekucyjnego. Materię dotyczącą podjęcia zawieszonego postępowania normuje art. 57 u.p.e.a., z uwzględnieniem przyczyny zawieszenia. Zgodnie z § 2 tego artykułu, w przypadku zawieszenia postępowania z przyczyny określonej w art. 56 § 1 pkt 2, tj. w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego - organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie, gdy organ ten zostanie zawiadomiony przez wierzyciela o ustaleniu według przepisów prawa cywilnego spadkobierców zmarłego zobowiązanego, na których przeszedł egzekwowany obowiązek, lub osób, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne. Wierzyciel może również, nie czekając na sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego albo sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia, wskazać osobę, którą uważa za spadkobiercę zmarłego zobowiązanego, lub osobę, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, odpowiedzialną za egzekwowany obowiązek. Jednakże organ egzekucyjny obowiązany jest zastosować się do postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, postanowienia częściowego stwierdzającego nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli postanowienie to lub wypis zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia zostaną mu złożone przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego.
Z przytoczonego przepisu dość jasno wynika, że spadkobierców ustala wierzyciel. Tymczasem w uzasadnieniu skargi kasacyjnej utrzymywano, że "skoro organ nie ustalił spadkobierców zobowiązanego, a to była przyczyna zawieszenia postępowania, to nie miał podstawy prawnej do tego, żeby podjąć zawieszone postępowanie". Należy zwrócić uwagę, że art. 57 § 2 u.p.e.a. wskazuje nie tylko podmiot, który ustala spadkobierców zobowiązanego (i nie jest nim organ), ale przede wszystkim określa kiedy organ podejmuje zawieszone postępowanie. Następuje to wówczas, gdy organ zostanie zawiadomiony przez wierzyciela o ustaleniu spadkobierców zmarłego zobowiązanego albo wierzyciel wskaże osobę, którą uważa za spadkobiercę. Tak więc inicjatywa należy do wierzyciela, ale nie oznacza to, że organ może wyłącznie biernie oczekiwać na jej realizację. Zawsze bowiem może zwrócić się do wierzyciela z pytaniem odnośnie do kwestii objętych omawianym przepisem. Taka aktywność byłaby wystarczająca w niniejszej sprawie, gdyż organ dowiedziałby się, że wierzyciel - Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wystąpiła do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym zobowiązanym – J. N.
Na marginesie zauważyć warto, że organ nie doręczył postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nabywcy spadku po zobowiązanym, co jest nieprawidłowością wywołującą daleko idące skutki prawne, a jej przyczyną jest zignorowanie obowiązujących przepisów prawa. Nie ma to wpływu na wynik rozpoznanej sprawy, ponieważ WSA uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie, jednak poczyniona uwaga ma na celu uzmysłowienie organowi konsekwencji forsowanej przezeń koncepcji.
Reasumując stwierdzić należy, że zarzuty kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie oraz że wyrok WSA pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.
Wnioskowany w odpowiedzi na skargę kasacyjną dowód nie mógł być uwzględniony, gdyż według postanowień art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wówczas nie istniał ów dowód.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.
sędzia K. Przasnyski sędzia P. Borszowski sędzia J. Sokołowska