III FSK 605/24

III FSK 605/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Wojciech Mazur /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2023/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-12-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19; art. 22 § 1 i 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 18 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku sędzi NSA Anny Dalkowskiej o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn. III FSK 605/24 sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej w sprawie z wniosku D.W. o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2023/23 w sprawie ze skargi D.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 października 2018 r. nr 1401-IEW-1.4123.48.2018.EW w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić wniosek
Uzasadnienie
Sędzia NSA Anna Dalkowska (dalej także jako: "wnioskodawczyni") w dniu 4 września 2024 r. wniosła, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), o wyłączenie sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej, od rozpoznania wniosku D.W., złożonego w sprawie III FSK 605/24, o zbadanie spełnienia przez nią wymogów niezawisłości i bezstronności.
W ocenie wnioskodawczyni uzasadnioną wątpliwości co do bezstronności sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej wynikają z pełnionej przez Nią funkcji Prezesa Zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych (dalej: "OSSSA") jak również jej udziału w Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury oraz osobistej aktywności w przestrzeni publicznej.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka jest Prezesem Zarządu OSSSA, który od 2018 r. wielokrotnie w podejmowanych uchwałach kwestionował nie tylko obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej porządek prawny oraz konstytucyjne organy państwa, ale także nawoływał do podważania statusu sędziów, nieuznawania wyroków Trybunału Konstytucyjnego i sądów. Jednocześnie OSSSA wyraża stanowisko o wyższości systemu koopacyjno-korporacyjnego w procedurze wyboru sędziów na urząd sędziego nad systemem demokratycznym, wyrażającym się w obowiązującym od grudnia 2017 r. systemie wyboru sędziowskiej części składu Krajowej Rady Sądownictwa przez polski parlament. W ocenie wnioskodawczyni, mając na względzie jednoznacznie prezentowane stanowiska przez sędzię NSA Aleksandrę Wrzesińską - Nowacką oraz fakt, że wnioskodawczyni jest członkiem kwestionowanej przez ww. sędzię Krajowej Rady Sądownictwa oraz sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego powołanym przez KRS w składzie kwestionowanych przez ww. sędzię, zachodzą obiektywne i uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w niniejszej sprawie. Podniosła, iż w społecznym odczuciu jednostek sędzia, który publicznie kwestionuje istnienie konstytucyjnego organu państwa, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa i dopuszcza weryfikację sędziów powołanych przez Prezydenta na wniosek demokratycznie ukształtowanej KRS, budzi uzasadnione wątpliwości co do bezstronności w sprawie dotyczącej zbadania spełnienia przez sędziego będącego członkiem KRS i sędzią powołanym na jej wniosek wymogów niezawisłości i bezstronności.
Zdaniem wnioskodawczyni także realizowanie obowiązków przez sędzię NSA Aleksandrę Wrzesińską - Nowacką w ramach Komisji do opracowania projektów kodyfikacji określonych dziedzin prawa - w organie wewnętrznym Rady Ministrów, utworzonym na podstawie art. 12a ustawy o Radzie Ministrów, czyli na rzecz władzy wykonawczej, uzasadnia obiektywne wątpliwości w odczuciu jednostek co do bezstronności sędziego w sprawie dotyczącej oceny bezstronności innego sędziego powołanego w kwestionowanej przez obecną władzę oraz przez OSSSA i zaniepokojenie przez pryzmat wątpliwości co do zabezpieczenia sędziego przed możliwością jakichkolwiek bezpośrednich lub pośrednich nacisków zewnętrznych.
Wnioskodawczyni stwierdziła, że powyższe okoliczności wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej. Wskazała przy tym m.in., że Trybunał Konstytucyjny oraz Trybunał wielokrotnie przywoływał w swoich orzeczeniach, że niezawisłość sędziego obejmuje szereg elementów, w tym niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych. Wątpliwości co do braku gwarancji niezawisłości sędziego wynikają nie tylko z faktu, że ww. Komisja jest organem władzy wykonawczej, reprezentowanej przez Prezesa Rady Ministrów - czynnego polityka. Nabrzmiewają one tym bardziej, że pięcioro spośród sędziów powołanych do składu Komisji należy do stowarzyszeń sędziowskich, przy czym większość z nich piastuje w tych stowarzyszeniach funkcje wysokiego szczebla. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zaś wskazywał, że w niezawisłości sędziów, nacisk jest położony na brak nie tylko rzeczywistego, lecz także pozornego uzależniania sądów (sędziów) w ich działalności orzeczniczej od czynników innych niż tylko wymagania prawa. Niezawisłość w aspekcie obiektywnym ocenia się badając, czy obiektywne fakty mogą rodzić wątpliwości co do zachowania tej niezawisłości. Chodzi o zaufanie, jakie sądy muszą wzbudzać w społeczeństwie, a przede wszystkim u stron postępowania. Sędzia jest bowiem arbitrem w konfliktach społecznych, co wymaga szczególnego kredytu zaufania publicznego. Sędzia pozbawiony tego zaufania nie może w sposób prawidłowy rozstrzygać konfliktów i służyć zachowaniu spokoju publicznego (por. wyrok TK z 24 października 2007 r., SK 7/06). Podkreśliła jednocześnie, że Sąd Najwyższy odnosząc się do kwestionowania statusu sędziów wskazał, że "obecnie kwestionowanie w praktyce statusu sędziów służy przede wszystkim realizacji celów politycznych. To z kolei nie może nie wpływać na ocenę niezawisłości i bezstronności sędziów, którzy nie tylko sprzyjają, lecz aktywnie uczestniczą w takich działaniach, podważając tym samym demokratyczne fundamenty ustroju Rzeczypospolitej (por. postanowienia SN z: 21 czerwca 2024 r., III CB 44/24; 3 sierpnia 2024 r., III CN 26/24; wyrok SN z 21 listopada 2023, II KK 469/22; wyroki TK z: 16 maja 2024 r.; 19 czerwca 2024 r., K 7/24).
Wnioskodawczyni zwróciła przy tym uwagę, że wobec sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej, zachodzą także okoliczności mogące budzić wątpliwość w odczuciu jednostek o charakterze osobistym. Sędzia ta uczestniczyła bowiem w procedurze konkursowej wnioskodawczyni na urząd sędziego NSA przed Krajową Radą Sądownictwa, której nie uznaje jako konstytucyjnego organu państwa dokonując oceny kwalifikacji wnioskodawczyni.
W ocenie wnioskodawczyni całokształt powyższych okoliczności prowadzi do wniosku, że niewątpliwie skład sądu mający rozpoznać wniosek o przeprowadzenie teksu bezstronności i niezależności sędziego z udziałem sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej nie daje w niniejszej sprawie incydentalnej gwarancji – w odbiorze zewnętrznym - sądu niezależnego i bezstronnego realizującego standard określony w Konstytucji RP (art. 45 ust 1), Karcie Praw Podstawowych (art. 47) oraz w EKPC (art. 6 ust. 1). Istnieje oczywisty konflikt dotyczący konieczności oceny spełnienia przez wnioskodawczynię wymogów niezawisłości i bezstronności na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: "p.u.s.a.") przez sędziego, który kwestionuje status Krajowej Rady Sądownictwa i status sędziów powołanych na niej wniosek a standardami bezstronności sędziego o którym stanowi art. 19 p.p.s.a.
Mając na względzie obowiązek wynikający z art. 22 § 2 ustawy p.p.s.a. sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka oświadczyła, że w sprawie rozpoznania wniosku o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących Jej powołaniu i postępowania po powołaniu, nie istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w przedmiotowej sprawie.
Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka nie zaprzeczyła okolicznościom wskazanym we wniosku. Wskazała, że jest Prezesem OSSSA, które zabierało głos w sprawach związanych ze zmianami ustrojowymi w wymiarze sprawiedliwości, jakie zostały dokonane w latach 2015-2023. Jak również, że jako prezes stowarzyszenia zabierała głos w debatach publicznych dotyczących tych kwestii. Jest również członkiem Komisji Kodyfikacyjnej ds. Ustroju Sądów i Prokuratury. Potwierdziła także, że sporządziła na polecenie Prezesa NSA opinię co do kwalifikacji wnioskodawczyni do pełnienia stanowiska sędziego NSA, zaznaczając, że w uchwale, na podstawie której przedstawiono Prezydentowi RP kandydaturę wnioskodawczyni na stanowisko sędziego NSA, nie powołano sporządzonej opinii jako podstawy faktycznej uchwały (uchwała KRS Nr 487/2020 z 18 czerwca 2020 r.).
Następnie podniosła, że jako sędziemu i zarazem obywatelowi Państwa przysługuje jej prawo wolności wypowiedzi oraz prawo zrzeszania się. Stwierdziła, że niewątpliwie prawa te, z uwagi na treść art. 178 ust. 3 Konstytucji, doznają pewnych ograniczeń w zakresie działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów. W tym zakresie zwróciła uwagę m.in. na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Żurek v. Polsce, w którym stwierdzono, że "ogólne prawo sędziów do wolności wyrażania opinii w kwestiach dotyczących funkcjonowania systemu wymiaru sprawiedliwości może przekładać się na analogiczny obowiązek wypowiadania się w obronie rządów prawa i niezawisłości sądów, gdy te podstawowe wartości są zagrożone" (par. 222). Podniosła także, że z opinii nr 3 z 2002 r. Rady Konsultacyjnej Sędziów Europejskich oraz z Zasad z Bangalore wynika m.in. że sędziowie są jak najbardziej uprawnieni do brania udziału w debatach publicznych dotyczących krajowej polityki sądowej. Powinni wręcz konsultować projektowane zmiany i odgrywać "aktywną" rolę w przygotowywaniu aktów prawnych dotyczących statusu sędziego i funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Sędziowie mogą także, choć z zachowaniem powściągliwości, wypowiadać się o sprawach, "które są politycznie kontrowersyjne", a które bezpośrednio wpływają na działalność sądów, niezależność sądownictwa (włączając w to kwestię sędziowskich zarobków), administrację systemem sądownictwa lub integralność osobistą sędziego. Zwróciła uwagę, że jej wypowiedzi dotyczące prawa do sądu oraz niezależności sądów i niezawisłości sędziów pochodzą przede wszystkim z okresu, kiedy w żadnej mierze nie mogły być uznane za mające znamiona służalczości czy sygnalizację sympatii czy poparcia dla grupy osób, mogących mieć wpływ na pozycję zawodową sędziego. Ponadto jej publiczne wypowiedzi nie odnosiły się do sposobu przeprowadzenia testu i do konkretnej osoby, a do ogólnych rozwiązań prawnych i ustrojowych oraz doprowadzenia do stanu zgodnego z Konstytucją oraz prawem unijnym i Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (por. wyrok TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy.
W swoim dorobku orzeczniczym Trybunał Konstytucyjny wskazuje na dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Istotą pierwszego z wymiarów bezstronności, tzw. obiektywnej, jest "nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom" (por. wyrok TK z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 19/02). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega zaś na tym, że sędzia musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości orzekania bez faworyzowania któregoś z uczestników postępowania.
Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka złożyła oświadczenie, że nie istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w tej sprawie. Odpadła zatem okoliczność subiektywnego przekonania sędziego, o braku możliwości bezstronnego rozpoznania wniosku.
Jeżeli zaś chodzi o bezstronność obiektywną, to podlega ona ocenie Sądu w kontekście okoliczności powołanych przez wnioskodawcę - sędzię NSA Annę Dalkowską, wskazujące, że istnieją generalnie dwie podstawy, dla których wniosek uważa za zasadny.
Pierwszy to ten, że sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka pełni funkcję Prezesa Zarządu OSSSA, które "kwestionuje konstytucyjny porządek prawny państwa polskiego", podejmując uchwały nierespektujące wiążących wyroków Trybunału Konstytucyjnego, prezentując i rozpowszechniając wykreowanie z orzecznictwa ETPC normy prawnej nie mieszczącej się w katalogu źródeł prawa określonego w art. 87 Konstytucji RP. Ponadto kwestionuje sposób powołania członków Krajowej Rady Sądownictwa, której to składająca wniosek jest członkiem.
Z kolei drugi powód mający przemawiać za wyłączeniem od orzekania związany jest z tym, że sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka bierze udział w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury tj. wewnętrznej jednostce organizacyjnej Rady Ministrów, bezpośrednio podlegającej Premierowi RP. Powołanie zaś sędziego na członka takiej Komisji przez Prezesa Rady Ministrów, który jest uprawniony w każdym czasie, bez ustalenia jasnych kryteriów, do odwołania sędziego z pełnionej funkcji w powiązaniu z faktem odpłatnego charakteru wykonywanych czynności, w jaskrawy sposób, zdaniem wnioskodawczyni, narusza zasadę niezawisłości sędziego.
Odnosząc się do tych powodów żądania wyłączenia w pierwszej kolejności należy wskazać, że wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie (por. postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22).
Sprawa, w której wniosek o wyłączenie sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej został złożony, dotyczy wniosku D.W. o zbadanie spełnienia przez sędzię NSA Annę Dalkowską wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 5a p.u.s.a) w sprawie jego skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2023/23.
Przypomnieć należy, że możliwość kwestionowania bezstronności i niezawisłości sędziów została wprowadzona 15 lipca 2022 r., kiedy to weszły w życie przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw. Instytucja ta została umiejscowiona we wszystkich aktach prawnych regulujących ustrój sądów, tj. w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz w ustawie Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W uzasadnieniu do projektu zmian wskazano, że "celem tej instytucji jest zapewnienie uczestnikom postępowania sądowego lub sądowo-administracyjnego gwarancji procesowych, że nie występują jakiekolwiek wątpliwości odnośnie bezstronności i niezawisłości sędziego orzekającego w sprawie" (por. uchwała NSA z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22).
Podstawy mające uzasadniać podstawy wyłączenia sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej należy zatem odnosić wyłącznie do tego konkretnego postępowania, którego przedmiotem będzie jedynie ocena przesłanek o jakich mowa w art. 5a p.u.s.a. w stosunku do sędzi Anny Dalkowskiej.
Okoliczność, że sędzia, której wniosek o wyłączenie dotyczy, pełni funkcję Prezesa Zarządu OSSSA, jak również, iż jest ona aktywna w przestrzeni publicznej, nie stanowi wystarczającej przesłanki do jej wyłączenia, w trybie art. 19 p.p.s.a.
Podnieść należy, że wolność wyrażania poglądów uznawana jest za jedno z ważniejszych praw i za element konstytuujący standardy demokratycznego państwa prawa. Przewidziano już ją w Powszechnej Deklaracji Prawa Człowieka z 1948 roku (art. 19), a także w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych otwartym do podpisu w Nowym Jorku dnia 16 grudnia 1966 r. (art. 19). W orzecznictwie ETPC wskazuje się, że wypowiedzi sędziego, nawet emocjonalne, dotyczące działania wymiaru sprawiedliwości mieszczą się w granicach debaty publicznej gdy nie mają charakteru nienawistnego, wulgarnego, zniesławiającego lub podżegającego do przemocy. Zdaniem Trybunału od osób wykonujących zawód sędziego można oczekiwać powściągliwości przy wykonywaniu wolności do wyrażania opinii, lecz nie oznacza ona milczenia na tematy publiczne (por. wyrok z 20 lutego 2024 r. Danileţ przeciwko Rumunii). Nawet jeśli sędzia zdradza swoje przekonania w jakiejś sprawie dotyczącej funkcjonowania sądownictwa, to mieści się to w granicach swobody jego, konwencyjnie chronionej, wolności wypowiedzi, gdy ewentualna krytyka przeprowadzana jest wyłącznie z zawodowej perspektywy, niezawierającą żadnych argumentów ad personam (por. wyrok z 27 maja 2014 r. w sprawie Baka przeciwko Węgrom).
Jak trafnie również dostrzegł NSA w postanowieniu z 6 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 467/23 wynik postępowania uregulowanego w przepisach art. 5a i nast. p.u.s.a. nie zależy od indywidualnych poglądów sędziów na temat statusu sędziów powołanych przy udziale KRS ukształtowanej przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, lecz od przesłanek szczegółowo określonych w ustawie tj. "okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu (...), jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy". Indywidualne poglądy sędziów na temat przepisów regulujących wymiar sprawiedliwości wyrażane w środowisku sędziowskim, w tym na temat statusu sędziów, pozostają bez jakiegokolwiek związku ze stosowaniem procedury wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki zawarte w art. 5a p.u.s.a.
Powyższe poglądy wprost odnoszą się do możliwości komentowania przez sędziów sytuacji dotyczącej funkcjonowania sądownictwa. Dlatego też publiczne wypowiedzi sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej, odnoszące się do ogólnych rozwiązań prawnych i ustrojowych, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia rozpoznawanego wniosku.
Odnosząc się zaś do dołączonych do wniosku o wyłączenie kopii stanowisk OSSSA w sprawach dotyczących szeroko rozumianego funkcjonowania sądownictwa, podnieść należy, że w żaden sposób nie wskazują, że są to indywidualne wypowiedzi sędzi Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej. Są to stanowiska ciała kolegialnego, którego jest członkiem. Ze statutu OSSSA (dostępny na stronie internetowej tego stowarzyszenia) wynika, że członkiem zwyczajnym stowarzyszenia może być aktualny lub były sędzia sądu administracyjnego, a członkiem wspierającym osoba wykonująca zawód prawniczy oraz sędzia sądu powszechnego (§ 10, § 12). Zgodnie zaś z § 23 zarząd stowarzyszenia składa się z 7 członków. Wobec tego uchwały zarządu nie wyrażają wyłącznie stanowiska sędzi Aleksandry Wrzesińskiej – Nowackiej, lecz ciała kolegialnego skupiającego generalnie profesjonalnych prawników. Poza tym zauważenia wymaga, że nie odnoszą się one do konkretnych osób, lecz do kwestii prawnych i ustrojowych przyjętych po 2015 r. Nie mogą mieć zatem znaczenia dla niniejszej sprawy.
Nie stanowi podstaw do wyłączenia także druga okoliczność mająca przemawiać za wyłączeniem wskazanej sędzi tj. jej udział w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury.
Komisja ta została utworzona na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 marca 2024 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2024 r., poz. 350). Do zadań Komisji należy przygotowywanie założeń i ogólnych kierunków zmian w przepisach prawa dotyczących ustroju sądownictwa i prokuratury; opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla ustroju sądownictwa i prokuratury (§ 7). W skład komisji mają wchodzić wybitni przedstawicieli nauki i praktyki z zakresu prawa ustroju sądownictwa i prokuratury (§ 3 ust. 2).
Istotnie, z tego rozporządzenia nie wynika w jakich okolicznościach może zostać odwołany członek Komisji, jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska wnioskodawczyni, by możliwość dowolnego odwołania sędziego z pełnionej funkcji w powiązaniu z faktem odpłatnego charakteru wykonywanych czynności naruszał zasadę niezawisłości sędziego.
Kwestie wpływu delegacji sędziów na niezawisłość i bezstronność sędziów były przedmiotem wielu orzeczeń zarówno TK jak i trybunałów międzynarodowych. Dotyczyły jednak sytuacji delegowania sędziego przez organ władzy wykonawczej do pełnienia czynności sędziowskich w innym sądzie. Przykładowo ETPC w jednym ze swoich orzeczeń wskazał, że biorąc pod uwagę ważne miejsce, jakie sądownictwo zajmuje wśród organów państwowych w społeczeństwie demokratycznym oraz rosnące znaczenie, jakie przywiązuje się do rozdziału władz i konieczności ochrony niezależności sądownictwa, Trybunał musi zwracać szczególną uwagę na ochronę sędziów przed środkami wpływającymi na ich status lub karierę, które mogą zagrozić ich niezawisłości i autonomii sędziowskiej (por. wyrok z 9 marca 2021 r. w sprawie Bilgen przeciwko Turcji, skarga nr 1571/07.)
Z kolei w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 16 listopada 2021 r. wydanego w połączonych sprawach C-748/19 do C-754/19, stwierdzono, że art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE odczytywany w świetle art. 2 oraz art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343 należy interpretować w ten sposób, że "stają one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego do sądu karnego wyższej instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w każdym czasie na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło ono na czas określony, czy na czas nieokreślony".
Analiza orzecznictwa wskazuje, że o zagrożeniu niezawisłości sędziowskiej, gdy sędzia jest delegowany do pełnienia innych obowiązków zaś z tej delegacji może zostać odwołany na podstawie niekreślonych przesłanek, można mówić, gdy inny podmiot może mieć realny wpływ na przebieg postępowania sądowego lub wpływ na przebieg kariery sędziego.
W niniejszej sprawie nie zachodzi obiektywnie biorąc taka obawa ponieważ sędzia Aleksandra Wrzesińska – Nowacka, będąc sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnym, w żaden sposób nie jest zależna ani od Ministra Sprawiedliwości ani od Prezesa Rady Ministrów. Nie pełnią oni bowiem żadnych funkcji nadzorczych nad sędziami sądów administracyjnych. Trudno wobec tego uznać, że istnieje tu jakakolwiek forma zależności czy podporządkowania. Udział w ww. Komisji Kodyfikacyjnej, należy zatem uznać za dodatkową aktywność zawodową z uwagi na spełniania przesłanek o jakich mowa w § 3 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Trzeba także mieć na uwadze, że dodatkowa aktywność zawodowa sędziów m.in. NSA podlega ocenie Prezesa NSA pod kątem tego, czy kontynuowanie zatrudnienia lub innego zajęcia będzie utrudniało pełnienie obowiązków, uchybiało godności urzędu sędziego lub podważało zaufanie do jego bezstronności lub niezawisłości (art. 44 § 1 – 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zw. z art. 49 § 1 p.u.s.a). Sądowi z urzędu wiadome jest natomiast, że sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka zgłosiła Prezesowi NSA zamiar podjęcia dodatkowej pracy w powyższej Komisji, a od tego zgłoszenia nie został wniesiony sprzeciw. Prezes NSA uznał bowiem, że działalność sędzi w ramach Komisji pozostanie w zgodzie z postanowieniami art. 44 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz Zasadami Etyki Zawodowej Sędziów i Asesorów Sądowych. Okoliczność ta, ze względu na pozycję ustrojową Prezesa NSA, dodatkowo wzmacnia argumentację Sądu o braku podstaw do uznania, że praca na rzecz ww. Komisji może wpływać na bezstronność sędziego czy niezawisłość sądu.
Nie można ponadto zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w rozpoznawanym wniosku, iż wobec sędzi NSA Aleksandry Wrzesińskiej - Nowackiej zachodzą okoliczności mogące budzić wątpliwość w odczuciu jednostek o charakterze osobistym bowiem uczestniczyła ona w procedurze konkursowej wnioskodawczyni na urząd sędziego NSA. Zwrócić należy uwagę, że wprawdzie, jak słusznie wskazano we wniosku, dokonała ona oceny kwalifikacji wnioskodawczyni, jednakże opinia ta nie miała żadnego wpływu na jej postępowanie konkursowe. Z uchwały KRS z 18 czerwca 2020 r., Nr 487/2020, którą Krajowa Rada Sądownictwa przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o powołanie wnioskodawczyni do pełnienia urzędu na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że Zespół członków Krajowej Rady Sądownictwa uwzględnił zmiany przepisów w zakresie zasad dokonywania ocen kandydatów na wolne stanowiska sędziowskie, a tym samym nie wziął pod uwagę ww. opinii sporządzonej na polecenie Prezesa NSA co do kwalifikacji wnioskodawczyni do pełnienia stanowiska sędziego NSA. W tym zakresie wskazał, że zgodnie z art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, ze zm.) w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz do sędziów, urzędników i pracowników tego Sądu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące Sądu Najwyższego, a w zakresie w nich nieuregulowanym - przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 365). Oznacza to, że zgodnie ze stosowanym odpowiednio art. 31 § 3a ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r. poz. 825) ocenę kandydatów na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadza się w oparciu o dokumenty przedstawione przez kandydatów. Jednocześnie Zespół uwzględnił postanowienia ustawy z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 190) w tym art. 11 tej ustawy, zgodnie z którym postępowania w sprawie opiniowania kandydatów na stanowiska sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przedstawiania kandydatów Krajowej Radzie Sądownictwa przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi i Naczelnym Sądem Administracyjnym wszczęte przed wejściem w życie niniejszej ustawy podlegają umorzeniu z mocy prawa (ust. 1). W konsekwencji podstawą do dokonywania oceny wnioskodawczyni przez KRS stanowiły jedynie dokumenty przez nią przedstawione. Dokumentem tym nie była zaś opinia sporządzona przez sędzię NSA Aleksandrę Wrzesińską – Nowacką. Na marginesie jedynie wskazać należy, że ww. opinia była pozytywna.
Mając zatem na uwadze, że wnioskodawczyni ani nie wskazała, ani nie udowodniła takich okoliczności, które podważałyby zasadę domniemania bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie, rozpoznawany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 19 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.