III FSK 586/22

III FSK 586/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter
Paweł Borszowski /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Po 594/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-11-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 1a pkt 20; art. 26 § 1; art. 27 § 1; art. 29 § 1; art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 176 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1145
art. 527; art. 532.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 594/21 w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., nr 3001-IEE.711.129.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. sp. z o.o. z siedzibą w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 2 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Po 594/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: Skarżąca lub Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 28 kwietnia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Skarżąca, działając za pośrednictwem adwokata na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie przepisu art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), wobec odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia przesłanek ku temu, tj. pomimo braku istnienia podstaw prowadzonej przez organ egzekucji, z uwagi na brak tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego z majątku spółki F. Sp. z o. o., a dotyczącego zobowiązań dłużnika osobistego R. Sp. z o.o.;
2. naruszenie przepisu art. 110c § 2 w zw. z art. 26 § 1 i § 5 pkt 1 u.p.e.a., wobec jego niezastosowania, przez wzgląd na brak doręczenia zobowiązanemu, wraz z zaskarżoną czynnością, kompletu tytułów wykonawczych obejmujących zarówno tytuły o nr [...], [...], [...], [...] jak również tytuł, który umożliwiałby organowi prowadzenie egzekucji z majątku spółki F. Sp. z o. o. w związku z zobowiązaniami spółki R. sp. z o.o., która to okoliczność stanowi ponadto bezpośrednią przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.;
3. naruszenie przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.; dalej: k.c.), wobec braku zastosowania przez organ egzekucyjny powyższego przepisu, pomimo niedopuszczalności prowadzonej egzekucji, przez wzgląd na wadę formalną czynności organu egzekucyjnego, z uwagi na brak uwzględnienia przez organ egzekucyjny okoliczności, iż tytuły wykonawcze [...], [...], [...], [...], powołane, jako podstawa czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego z dnia 16 lipca 2020 r., nr wezwania: [...], skierowanej przeciwko spółce R. Sp. z o.o.; nie może stanowić samoistnej podstawy prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej majątek spółki, tj. F. Sp. z o.o.;
4. art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wobec braku umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo zaistnienia przesłanki umorzenia egzekucji, przez wzgląd na osobę zobowiązanego, wobec okoliczności, iż stroną postępowania powinna być spółka będąca właścicielem nieruchomości, z której egzekucja jest prowadzona, tj. spółka F. Sp. z o.o., bowiem to ta spółka musi znosić ciężar prowadzonej egzekucji;
5. naruszenie przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., wobec braku zastosowania, przez wzgląd na brak zbadania przez organ egzekucyjny dopuszczalności prowadzonej egzekucji, skutkujące prowadzeniem egzekucji administracyjnej, z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 110c § 2 w zw. z art. 26 u.p.e.a.; z uwagi na wadę formalną czynności organu egzekucyjnego, wobec braku doręczenia zobowiązanemu R. Sp. z o.o. wraz z zaskarżoną czynnością egzekucyjną z dnia 16 lipca 2020 r. o nr [...], dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji prowadzonej z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. z o.o., jak również brak powołania w treści zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokumentów stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji z nieruchomości o nr [...], stanowiącej własność F. Sp. z o.o., skutkującej wadliwością czynności egzekucyjnej.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, względnie zmianę zaskarżonej decyzji zgodnie ze stanowiskiem Skarżącej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pismem z 28 kwietnia 2022 r. Skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 9 lutego 2023 r. na podstawie art. 15zzs[4] ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżąca otrzymała 28 marca 2023 r., organ odwoławczy 8 marca 2023 r. natomiast Wójt Gminy L. (uczestnik postępowania) – 13 marca 2023 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (9 maja 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej nadmienia, że autor skargi kasacyjnej sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, względnie zmianę zaskarżonej decyzji zgodnie ze stanowiskiem Skarżącej. Jednocześnie autor skargi kasacyjnej nie sformułował wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku wraz z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W ramach spełnienia wymogów skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należy sformułować wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że Spółka jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i prowadzona jest w stosunku do niej egzekucja administracyjna na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych. W toku postępowania egzekucyjnego, zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej własność podmiotu na rzecz którego Spółka przeniosła jej własność. Czynność cywilnoprawna przeniesienia własności nieruchomości, została uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela na podstawie art. 527 k.c. wyrokiem sądu powszechnego. Spółka wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazała, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia egzekucji z nieruchomości, której nie jest właścicielem, zaś tytuły wykonawcze powinny zostać wystawione na aktualnego właściciela nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska takiego nie podziela, gdyż możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości stanowiących własność innego podmiotu w realiach rozpatrywanej sprawy wynika z wyroku sądu powszechnego, jak również z regulacji normujących realizację uprawnienia wynikającego z uwzględnienia skargi pauliańskiej, które zawarte zostały w art. 527 i nast. k.c. W dorobku orzeczniczym Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych na tle tych regulacji jednoznacznie wskazuje się, że możliwość zaspokojenia się z przedmiotów, które wyszły z majątku dłużnika osobistego i weszły do majątku osoby trzeciej, nie wymaga wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej. Wskazane w art. 532 k.c. uprawnienie, któremu odpowiada obowiązek pozwanej osoby trzeciej, realizuje się poprzez wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi osobistemu i skierowanie jej do składnika majątkowego należącego do pozwanej osoby trzeciej, który wyszedł z majątku dłużnika osobistego powoda lub do niego nie wszedł wskutek zakwestionowanej skargą pauliańską krzywdzącej wierzyciela czynności prawnej. "Dochodzenie zaspokojenia" oznacza więc możliwość egzekwowania wierzytelności z tego przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 listopada 2020r., sygn. akt III CSK 32/18 – LEX nr 3080069). W wyniku uwzględnienia skargi pauliańskiej pokrzywdzony wierzyciel uzyskuje zatem uprawnienie do zaspokojenia wierzytelności pieniężnej stwierdzonej tytułem wykonawczym wydanym przeciwko dłużnikowi osobistemu, z przedmiotu majątkowego, który był przedmiotem ubezskutecznionej czynności prawnej przedsięwziętej przez dłużnika i osobę trzecią z pokrzywdzeniem wierzyciela. Wierzyciel dysponujący tytułem wykonawczym przeciwko dłużnikowi zasądzającym wierzytelność pieniężną oraz prawomocnym wyrokiem ze skargi pauliańskiej może wszcząć egzekucję tej wierzytelności pieniężnej tylko przeciwko dłużnikowi osobistemu, nie zaś przeciwko osobie trzeciej, która nie jest dłużnikiem pokrzywdzonego wierzyciela. Wskazane w art. 532 k.c. uprawnienie, któremu odpowiada obowiązek pozwanej osoby trzeciej, realizuje się poprzez wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi osobistemu i skierowanie jej do składnika majątkowego należącego do pozwanej osoby trzeciej, który wyszedł z majątku dłużnika osobistego powoda lub do niego nie wszedł wskutek zakwestionowanej skargą pauliańską krzywdzącej wierzyciela czynności prawnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt V CSK 152/18 – LEX nr 2687810).
Zaprezentowane stanowisko odnieść należy również do zaspokojenia się wierzyciela dysponującego wyrokiem ze skargi pauliańskiej na gruncie przepisów odnoszących się do egzekucji administracyjnej i to pomimo istniejących różnic z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. Egzekucja administracyjna może zostać wszczęta na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Wszczynana jest ona w stosunku do zobowiązanego, przez którego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). Podmiotu, będącego pozwanym w toku postępowania z roszczenia pauliańskiego (osobę trzecią) nie można zatem uznać za zobowiązanego, gdyż nie ma ona wobec wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym żadnego obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, którego ten wierzyciel mógłby dochodzić w postępowaniu egzekucyjnym. Nie może on zatem wystawić tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej o jakiej mowa w art. 527 i nast. k.c. Świadczy o tym również treść art. 27 § 1 u.p.e.a., w którym nie przewidziano miejsca na wskazanie takiej osoby trzeciej. Osoba trzecia jest w związku z tym jedynie zobowiązana do znoszenia zaspokojenia się ze składników majątkowych, które wyszły z majątku zobowiązanego i weszły do jej majątku.
Wynika to bezpośrednio z art. 532 k.c., który przyznaje wierzycielowi uprawnienie do zaspokojenia się "z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej" z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Powyższe uprawnienie przysługuje wierzycielowi, który wystawił tytuł wykonawczy przeciwko zobowiązanemu i posiada wyrok orzekający bezskuteczność względną czynności, którą w rozpatrywanej sprawie jest umowa zbycia przedmiotowej nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także stanowiska Spółki, że wyrok sądu powszechnego był wadliwy, gdyż nie określono w nim kwotowo, w złotych polskich, wysokości wierzytelności, która przysługuje wierzycielowi. Mogłoby ono ewentualnie zostać uwzględnione wówczas, gdyby przedmiotem sporu była wierzytelność powstała na gruncie prawa cywilnego. W takim przypadku skoro jej wysokość wynika ze stosunku prywatnoprawnego, powinna zostać szczegółowo określona. W niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z należnością publicznoprawną, której podstawą są decyzje organu podatkowego i z których bezpośrednio wynika wysokość zaległości podatkowych Spółki. W takim przypadku sąd cywilny orzekając w przedmiocie roszczenia pauliańskiego, nie miał podstaw do wskazywania konkretnych należności, gdyż zostały one skonkretyzowane w innym postępowaniu do którego przepisy cywilnoprawne nie mają zastosowania. Nie można zatem w tym zakresie bezpośrednio przenosić dorobku judykatury wypracowanego na gruncie prawa prywatnego (cywilnego) do stosunków wykreowanych prawem publicznym (podatkowym). W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości w jakim zakresie uwzględnione zostało roszczenie pauliańskie i jakich skonkretyzowanych w decyzjach podatkowych zaległości podatkowych dotyczyło.
Z tych wszystkich powodów zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz art. 29 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 527 k.c., uznać należało za bezzasadny.
Nie wiadomo natomiast w czym Spółka upatruje naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., gdyż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w ogóle do naruszenia tych przepisów się nie odniosła. Nie wiadomo zatem na podstawie jakich okoliczności można twierdzić, że obowiązek ciążący na Spółce został wykonany przed wszczęciem postępowania, bądź też nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek nie istniał. Wskazać w związku z tym należy, że pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy administracyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2702/16 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutu naruszenia powyższych przepisów nie mógł się odnieść merytorycznie.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie odnoszą się do realiów niniejszej sprawy, gdyż Spółka usiłuje kwestionować przy ich pomocy czynność egzekucyjną, jaką było zajęcie nieruchomości. Przedmiotem rozpoznania jest jednak na obecnym etapie postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji zarzuty kwestionujące czynność (skarga na czynność egzekucyjną) w ogóle w złożonej skardze kasacyjnej nie powinny się znaleźć.
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Paweł Dąbek Paweł Borszowski (spr.) Bogusław Dauter