III FSK 561/22

III FSK 561/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Dominik Gajewski /przewodniczący/
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Go 360/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-02-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 71a § 9, art. 71a, art. 89 §  2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 76 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 123 § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 183 § 1, art. 174 pkt 2, art. 176, art. 183.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlk. z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Go 360/21 w sprawie ze skargi K. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 23 lipca 2021 r., nr 0801-IEE-1.711.74.2021.2 UNP: 0801-21-044266 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Go 360/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA) oddalił skargę K. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 lipca 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej: K.c.) poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na uznaniu, że moment dokonania przez organ - wstępujący na tenże moment wyłącznie w uprawnienia wierzyciela w stosunku do trzeciodłużnika - zajęcia wierzytelności, stanowi przesłankę przerywającą bieg przedawnienia, podczas, gdy dyspozycja ww. przepisu jednoznacznie wskazuje, jakie czynności przesądzają o przerwaniu biegu przedawnienia, a także określa zakres pojęcia "właściwych organów" odnosząc je wyłącznie do podmiotów prawa cywilnego, tj. z pominięciem wierzycieli oraz administracyjnych organów egzekucyjnych.
Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) przez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że wystąpiły podstawy do jego zastosowania, w sytuacji gdy organy podatkowe nie udowodniły, że w chwili zajęcia istniała chociaż jedna wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług względem Skarżącej lub że istniał stosunek prawny, których istnienie powodowałoby, że zajęciu podlegałyby wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po jego dokonaniu;
2) art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy skoro możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest bowiem konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności, a warunkiem powstania tego skutku jest istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności;
3) art. 71a § 9 u.p.e.a. przez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu jest spełniona, w sytuacji w której w dacie wydania tego postanowienia objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istniała (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu przed dniem wydania ww. postanowienia;
4) art. 71a § 9 oraz art. 71b u.p.e.a. poprzez bezpodstawne oddalenie skargi Skarżącej w sytuacji błędnego ustalenia przez organy podatkowe, że nie istnieją (prawne) podstawy uchylenia się od realizacji zajętej wierzytelności, a które to podstawy powstały w okresie znacznie poprzedzającym moment wydania zaskarżonego postanowienia;
5) art. 67a § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, względnie wadliwe zastosowanie w sprawie i oddalenie skargi Skarżącej pomimo zaniechania przez organy podatkowe wykonywania uprawnień przysługującej uprzednio zobowiązanego, mającej status wierzyciela wobec trzeciodłużnika, w zakresie niezbędnym do (skutecznego) prowadzenia egzekucji w momencie, w którym roszczenie nie było przedawnione;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 80 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie przez WSA, iż Skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności;
7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 80, art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a. przez poprzez błędne uznanie przez WSA, że organy pierwszej i drugiej instancji podjęły wystarczające działania zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy w sytuacji, gdy organy podatkowe nie ustaliły podstawowej okoliczności, tj. czy w dacie dokonania zajęcia z dnia 25 maja 2018 r. istniała wierzytelność przysługująca T. C. wobec Skarżącej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew prezentowanemu w skardze kasacyjnej stanowisku, w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 71a § 9 u.p.e.a. do wydania na rzecz Skarżącej postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Zgodnie z tym przepisem (zdanie pierwsze), jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
Według poczynionych przez organy podatkowe ustaleń, zawiadomieniem z 22 maja 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej T. C. (wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjnego, dalej: Zobowiązany) od Skarżącej z tytułu zawartych umów i wystawionych faktur VAT. Kwota dochodzonych należności, podlegająca przekazaniu na dzień dokonania zajęcia wynosiła łącznie 1 213 224,35 zł. Zawiadomienie zostało doręczone Skarżącej w dniu 25 maja 2018 r. Organ wezwał Skarżącą m.in. do złożenia oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności, przekazania z zajętych wierzytelności kwot na pokrycie należności, bądź podania powodu odmowy przekazania. W piśmie z 1 czerwca 2018 r. Skarżąca oświadczyła, że wszystkie płatności za bieżące i przyszłe wierzytelności należne firmie P. [...] będą przekazywane na konto Urzędu Skarbowego wskazane w zawiadomieniu o zajęciu oraz że na dzień zajęcia nie ma żadnych kwot do przekazania. Organ egzekucyjny pismem z 2 października 2020 r. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przeprowadzenie, na podstawie art. 71a u.p.e.a., kontroli u Skarżącej (dłużnika zajętej wierzytelności) w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W toku kontroli ustalono, że po otrzymaniu w dniu 25 maja 2018 r. zawiadomienia w sprawie zajęcia wierzytelności Skarżąca z pominięciem organu egzekucyjnego przekazała bezpośrednio na rachunki bankowego Zobowiązanego zajęte kwoty w łącznej wysokości 1 004 622,73 zł. Do protokołu kontroli zostały załączone poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie faktur wystawionych przez P. [...] w okresie od 27 lipca 2018 r. do 8 lipca 2020 r. na łączną kwotę 1.004,622,73 zł obciążające Skarżącą, polecenia przelewów potwierdzające zapłatę należności wynikających z tych faktur oraz zlecenia wykonania dostaw do Skarżącej elementów stalowych.
Przedstawiony przez organy stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wynika z niego, że Skarżąca została skutecznie zawiadomiona o zajęciu wierzytelności pieniężnej przysługującej od niej T. C. oraz że zobowiązała się wierzytelności przekazywać na rzecz Urzędu Skarbowego i tego nie czyniła, a zajęte kwoty przekazywała Zobowiązanemu. Zatem, jak wcześniej wspomniano, zostały spełnione przesłanki określone w art. 71a § 9 u.p.e.a., w tym przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności.
Na uwzględnienie nie zasługują gołosłowne twierdzenia Skarżącej, że nie otrzymała informacji o dokonanym zajęciu wierzytelności. W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie odbioru zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, na którym widnieje pieczęć z danymi identyfikującymi firmę, podpis osoby odbierającej je i data odbioru. Jest to dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. Obalenie domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego może nastąpić w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści takiego dokumentu. Skarżąca nie przedstawiła żadnego przeciwdowodu. Poprzestała na gołosłownym twierdzeniu i tym samym nie podważyła prawdziwości dowodu w postaci zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia. Poza tym podnoszone przez Skarżącą argumenty dotyczą organizacji pracy, obiegu dokumentów (przepływu informacji) w ramach firmy, czyli tych okoliczności, które pozostają w gestii podmiotu gospodarczego, zaś błędy jakie wynikają z nieprawidłowości w tym zakresie nie uwalniają tego podmiotu od ich skutków, co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji.
Nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż warunkiem zajęcia przyszłych wierzytelności jest istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności. Materię tę normuje art. 89 § 2 u.p.e.a., który stanowi, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Z przepisu tego wynika, że: 1) zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu; 2) zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zatem z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, zajęciu podlegają nie tylko istniejące wierzytelności ale również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia.
WSA, powołując się na ustalenia organów, uznał, że Skarżącą i Zobowiązanego łączyła stała współpraca, czego potwierdzeniem są wystawiane regularnie faktury zaświadczające wykonanie usług (są też dołączone do protokołu kontroli zlecenia wykonania dostaw do Skarżącej elementów stalowych). Podkreślił, że Skarżąca nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów, które podważałyby ustalenia organów. Ustalenia te nie zostały też skutecznie podważone w skardze kasacyjnej, więc jest nimi związany Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzut naruszenia art. 89 § 2 u.p.e.a. należało więc uznać za niezasadny.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 123 § 1 K.c. "poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na uznaniu, że moment dokonania przez organ - wstępujący na tenże moment wyłącznie w uprawnienia wierzyciela w stosunku do trzeciodłużnika - zajęcia wierzytelności, stanowi przesłankę przerywającą bieg przedawnienia [...]". Po pierwsze, WSA w ogóle nie stosował art. 123 § 1 K.c. i tym samym nie mógł dopuścić się naruszenia tego przepisu w sposób wskazany przez Skarżącą (przez błędne zastosowanie). Po drugie, Sąd ten nie zajmował się przedawnieniem wierzytelności, zaś Skarżąca nie zarzuciła naruszenia odpowiednich przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak stanowiska Sądu w tym zakresie. Tak więc kwestia ta uchyla się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a to oznacza, iż zakres kontroli wyznacza autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone.
Odnośnie do wywodu na temat instytucji potrącenia, pozostaje stwierdzić, że nic nie wnosi on do niniejszej sprawy. Czynione są wyłącznie teoretyczne rozważania bez osadzenia ich w realiach tej sprawy i bez poparcia dowodami. Z kolei zarzuty dotyczące niezastosowania przez organ egzekucyjny odpowiednich środków egzekucyjnych wykraczają poza granice rozpoznanej sprawy.
Niezasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania wynika częściowo z powyższego wywodu. Najistotniejsze jest jednak to, że nie zostały one uzasadnione zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. Wyjaśnić trzeba, że w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (art. 183 P.p.s.a.).
Z art. 176 P.p.s.a. wynika, że wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej i szczegółowo je uzasadnić. Zatem autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do powołania przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone i przytoczenia ich treści, jak uczyniono w niniejszej skardze kasacyjnej, lecz ma obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia tym przepisom. Z obowiązku tego Skarżąca nie wywiązała się, nie wykazała bowiem wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
sędzia A. Olesińska sędzia D. Gajewski sędzia J. Sokołowska