III FSK 555/22

III FSK 555/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /sprawozdawca/
Bogusław Dauter
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek rolny
Sygn. powiązane
I SA/Lu 335/21 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-11-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 335/21 w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2021 r., nr SKO.41/1906/P/2021 w przedmiocie podatku rolnego za 2021 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 335/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie w sprawie ze skargi J. W. (dalej: "Skarżąca", "Strona") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2021 roku w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania
1.2. Wójt Gminy T. decyzją z dnia 15 stycznia 2021 r. ustalił J. I. oraz skarżącej, solidarnie odpowiedzialnym podatnikom wysokość zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2021 rok w kwocie 21 zł. Decyzję w imieniu skarżącej odebrała w dniu 11 lutego 2021 r. jej pełnomocnik J. I.. Z kolei decyzję zaadresowaną na J. I., zainteresowana odebrała w dniu 16 lutego 2021 r. Wspólne odwołanie datowane na 1 marca 2021 r. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik skarżącej wniosła w dniu 2 marca 2021 r. J. I.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wyjaśniło, że w tej sytuacji odwołanie wniesione przez J. I. w imieniu własnym zostało złożone w terminie. Natomiast odwołanie złożone w imieniu skarżącej zostało wniesione z uchybieniem terminu. Upływ terminu do wniesienia odwołania nastąpił 25 lutego 2021 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca zakwestionowała prawidłowość zaskarżonego postanowienia i domagała się przywrócenia terminu do wniesienia odwołania
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy pominął okoliczność, że ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255), która weszła w życie dnia 16 grudnia 2020 r. dodany został art. 15zzzzzn2, do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19"), zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). W ocenie Sądu, nie uwzględniając regulacji art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19, organ naruszył także zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 o.p.), w świetle której, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 o.p.). W ocenie Sądu, przyjęcie stanowiska organu odwoławczego w spornym zakresie stanowiłoby ponadto naruszenie podstawowych norm Konstytucyjnych, w tym art. 2 Konstytucji RP. Odnosząc się bowiem do wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez to państwo prawa wskazać należy, że jest ona zasadą o stosunkowo ogólnej treści, spajającą szereg innych zasad, w tym zasady pewności i określoności prawa czy też ochrony praw słusznie nabytych i interesów w toku. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżone postanowienie.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ podatkowy. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), w związku z art 223 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "o.p.") oraz w związku z art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 i w związku z art. 3 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."),
- polegające na uchyleniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2021 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania na skutek błędnej wykładni art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2 i ust. 3 ustawy COVID-19 polegającej na przyjęciu przez Sąd szerokiego rozumienia użytego w nim pojęcia "prawa administracyjnego" a więc i to, że przepis ten reguluje bieg terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony przewidzianych w regulacjach prawnych, które zaliczyć można do szeroko rozumianego prawa administracyjnego - w tym i prawa podatkowego, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazanego wyżej przepisu prowadzi do wniosku, że przepis ten swym zakresem nie obejmuje prawa podatkowego, tj. że użyte w tym przepisie pojęcie "prawo administracyjne" nie dotyczy prawa podatkowego;
2. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., w związku z art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 223 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2 o.p. oraz w związku z art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 i w związku z art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a.
- polegające na uchyleniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2021 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania na skutek błędnej wykładni art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 polegającej na przyjęciu przez Sąd szerokiego rozumienia użytego w nim pojęcia "prawa administracyjnego" a więc i to, że przepis ten reguluje bieg terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony przewidzianych w regulacjach prawnych, które zaliczyć można do szeroko rozumianego prawa administracyjnego - w tym i prawa podatkowego, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazanego wyżej przepisu prowadzi do wniosku, że przepis ten swym zakresem nie obejmuje prawa podatkowego, tj. że użyte w tym przepisie pojęcie "prawo administracyjne" nie dotyczy prawa podatkowego;
- w konsekwencji błędnej wykładni art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. przyjęcia przez Sąd, że wskazany przepis ustawy COVID-19 ma zastosowanie również do spraw uregulowanych w ordynacji podatkowej, w tym do rozstrzygania o kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy powołany przepis ustawy COVID-19 nie ma w ogóle zastosowania w rozpoznawanej przez Sąd sprawie, a zatem doszło w niej do niewłaściwego zastosowania art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19, co skutkowało bezpodstawnym uchyleniem przez Sąd zarówno decyzji kolegium z dnia 14 czerwca 2021 r. jak i postanowienia z dnia 11 czerwca 2021 r.
- w konsekwencji błędnej wykładni art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. przyjęcia przez Sąd, że wskazany przepis ustawy COVID-19 ma zastosowanie również do spraw uregulowanych w o.p., w tym do rozstrzygania o kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy powołany przepis ustawy COyłD-19 nie ma w ogóle zastosowania w rozpoznawanej przez Sąd sprawie, a zatem doszło w nici do niewłaściwego zastosowania art. 15 zzzzzn2 ust. I pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19;
3. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 127, art. 223 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2 o.p. oraz w związku z art 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i pkt 5, ust. 2, ust. 3 ustawy COVID-19 i w związku z art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a.
- polegające na uchyleniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2021 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, przy przyjęciu hipotetycznego założenia, że wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie dyrektywy wykładni celowościowej do art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19 i art. 223 § 2 op. prowadzą do przyjęcia, że ma on zastosowanie do regulacji zawartych w prawie administracyjnym w szerokim znaczeniu, a zatem i do prawa podatkowego, w tym do art. 223 § 2 pkt 1 o.p. (z czym kolegium się nie zgadza; zob. pkt 1 i 2 podstaw skargi kasacyjnej), z uwagi, iż niezastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie przez kolegium nie stanowi innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
3.2. Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.
3.3. Jak stanowił art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19, dodany ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255, dalej: ustawa zmieniająca), który wszedł w życie dnia 16 grudnia 2020 r., w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu – ust. 2.
3.4. Podkreślenia wymaga, że problematyka omawianego przepisu była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Sąd w niniejszym składzie w pełni akceptuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 20 stycznia 2023 r., (sygn. akt II GSK 907/22) wskazujące, że odkodowanie treści normy zawartej w przepisie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID – 19 dotyczącym biegu terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, wymaga odwołania się do celu wprowadzenia przez ustawodawcę tego przepisu. NSA wskazał w powyższym wyroku, że celem takiej regulacji było zagwarantowanie stronie prawa do bezpiecznego pod kątem zdrowia udziału w postępowaniu administracyjnym oraz zapewnienie skutecznej ochrony obywateli przed negatywnymi skutkami uchybienia terminom w czasie pandemii koronawirusa. Zdaniem NSA, zamiarem ustawodawcy było stworzenie w okresie trwania stanu epidemii dodatkowej, szerokiej ochrony prawnej w postępowaniu administracyjnym dla stron, które nie dochowały terminom przewidzianym prawem administracyjnym.
3.5. Kierując się wykładnią celowościową i funkcjonalną NSA we wspomnianym wyroku przyjął, że przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID – 19 wprowadzający szczególny tryb przywrócenia terminu w okresie trwania stanu epidemii ma zastosowanie do regulacji zawartych w prawie administracyjnym w szerokim znaczeniu. NSA stwierdził, że intencją ustawodawcy było objęcie zakresem art. 15zzzzzn2 ustawy COVID – 19 wszystkich przepisów, w tym również prawa materialnego, które regulują relacje pomiędzy obywatelem a organami państwa, aby obywatel nie ponosił negatywnych konsekwencji nieterminowego dopełnienia obowiązków. Od przewidzianego w tym przepisie obowiązku zawiadomienia strony o uchybieniu terminu oraz wyznaczenia stronie 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie nie przewidziano żadnych wyjątków.
NSA w wyżej powoływanym wyroku stwierdził, że w art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID – 19 ustawodawca odwołuje się do stwierdzenia uchybienia terminu przewidzianego "przepisami prawa administracyjnego", co wskazuje na to, że chodzi o wszystkie przepisy wchodzące w skład tej dziedziny prawa. W sześciu punktach zostały wymienione dokładnie, o jakiego rodzaju terminy chodzi (np. terminy zawite, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, terminy do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, terminy przedawnienia). NSA wskazał, że cechą wspólną tych terminów jest to, że są to terminy, których upływ powoduje, że strona traci prawo żądania ukształtowania jej sytuacji prawnej poprzez podjęcie przez organ określonego rozstrzygnięcia.
3.6. W konkluzji powyższych rozważań NSA jednoznacznie stwierdził, że analiza treści tego przepisu niewątpliwie wskazuje, że z woli ustawodawcy w okresie stanu epidemii dopuszczalne stało się przywrócenie terminów prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że omawiany przepis miał zastosowanie, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej należało uznać więc za bezzasadne skoro organ nie zastosował trybu przewidzianego we wskazanej regulacji.
3.7. Na marginesie wskazać należy, że powyższą argumentację potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2023, sygn. akt I FPS 2/22, w której stwierdzono, że ar 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy COVID – 19 nie dotyczy wstrzymania, rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wprawdzie dotyczy ona terminów prawa materialnego, jednak dokonując szerokiej argumentacji zaprezentowanego w tezie stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do celu i funkcji ochronnej wprowadzonej regulacji, jakim była ochrona obywateli, których dobrostan został zagrożony przez epidemię.
3.8. Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.
Bogusław Dauter Stanisław Bogucki Anna Dalkowska