III FSK 539/22

III FSK 539/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski /przewodniczący/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Po 825/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-02-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 1, art. 141 par. 4, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant asystent sędziego Anna Rybak, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Po 825/21 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr 3001-IEW2.4123.17.2021 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA) wyrokiem z 4 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Po 825/21 oddalił skargę K. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: DIAS, organ) z 12 sierpnia 2021 r. nr 3001-IEW2.4123.17.2021 w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. oraz umorzenia postępowania za październik i listopad 2015 r.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając go w całości, orzeczeniu zarzucono:
1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a/ art. 3 § 1 oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), poprzez nie rozpoznanie przez WSA w Poznaniu, wszystkich zarzutów wskazanych przez stronę w skardze, oraz nie odniesienie się do wszystkich zarzutów w uzasadnieniu orzeczenia;
b/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedostateczne uzasadnienie wydanego wyroku i nie ustosunkowanie się w uzasadnieniu do szeregu zarzutów i argumentów formułowanych przez stronę w skardze;
c/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo naruszenia przez organ podatkowy:
art. 128 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. - dalej: "O.p.") w efekcie orzekania przez organ odwoławczy co do tej części decyzji która nie była zaskarżona i była ostateczna;
art. 233 § 1 pkt 1 O.p. - poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie;
art. 123 oraz art. 120 i 121 O.p., w efekcie nie zapewnienia stronie prawa do
czynnego udziału w postępowaniu;
art. 165b O.p;
art. 122 O.p. w efekcie niepodjęcia niezbędnych czynności wyjaśniających czy spółka M. Sp. z o.o. posiada majątek który umożliwiał wyegzekwowanie długów w/w firmy;
art. 216 O.p. w zw. z art. 180 § 1 O.p. poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań Pana Ł. M., mimo że wyjaśnienie okoliczności objętych wskazaną tezą dowodową było niezbędne dla wyjaśnienia sprawy;
art. 116 § 1 O.p. poprzez bezpodstawne zastosowanie.
d/ art. 151 p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niedokonanie prawidłowej kontroli decyzji organu administracji podatkowej oraz przez oddalenie skargi mimo podstaw do jej uwzględnienia w całości.
2/ Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 ustawy Prawo upadłościowe poprzez przyjęcie, że spółka M. Sp. z o.o. była niewypłacalna już w grudniu 2015 r.
Ponadto, wniesiono o:
1/ uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania;
2/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych;
3/ rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego lub jego pełnomocnika.
Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuję:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi.
Ponieważ w niniejszej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi sądu I instancji zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania, jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest chybiony. Zgodnie z tym przepisem jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu złamania przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez taki zarzut nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
Ocena uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że spełnia wymogi określone w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd przedstawił stan sprawy, jak i stanowiska stron oraz zarzuty skargi, ponadto wyjaśnił podstawę rozstrzygnięcia i powołał argumenty przemawiające za uznaniem zaskarżonej decyzji, wydanej w trybie nadzwyczajnym, jak i decyzji ją poprzedzającej, za odpowiadające prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisu postępowania, podniesiony jest skutecznie jeżeli wykazane zostanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. doszło i nie zawarł żadnego uzasadnienia wskazującego na to, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej jeżeli wykazane zostanie wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 14.07.2006 r., sygn. akt II OSK 970/05).
Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej jakim jest naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne polega na rozpoznawaniu skarg na wskazane w tym przepisie akty i czynności oraz na bezczynność. Określa on zatem przedmioty zaskarżenia, wyznacza zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd I instancji może naruszyć ww. przepis prawa wykraczając poza wyznaczoną nim właściwość rzeczową (rozpoznając skargę na akt lub czynność nie poddane jego kognicji) bądź odmawiając merytorycznego rozpoznania sprawy leżącej w jego właściwości. Nie może zaś mu uchybić, dokonując tej kontroli nawet gdy jej wynik i zastosowany środek nie odpowiadają prawu.
Także zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. uznać należało za nietrafne. Są to przepisy wynikowe, których naruszenia można się dopuścić jedynie łącznie z innymi przepisami. Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie potwierdził wytkniętych w skardze kasacyjnej naruszeń prawa, przedmiotowe zarzuty nie mogły wywołać oczekiwanych skutków procesowych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia i ocenę Sądu I instancji, iż organ podatkowy nie dopuścił się naruszenia szeregu przepisów procedury podatkowej wskazanej w skardze kasacyjnej w tym art. 120, O.p., art. 129 O.p., art. 180 § 1 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. 188 O.p. W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut odnoszący się do kwestii doręczenia przesyłki zawierającej postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Nastąpiło prawidłowe wszczęcie postępowania wobec K. M. Doręczenie w trybie doręczenia zastępczego, uznaje się za równoznaczne z doręczeniem korespondencji samemu adresatowi. Stąd argumentacja Skarżącego zawarta w skardze kasacyjnej w tym aspekcie nie znalazła uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Prawidłowo WSA uznał za bezzasadny zarzut dotyczący wydania przez organ odwoławczy decyzji wykraczającej poza zakres odwołania strony, gdyż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, organ odwoławczy rozpoznając sprawę, nie mógł ograniczyć się jedynie do zbadania zarzutów podniesionych w odwołaniu, lecz był zobowiązany dokonać kompleksowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez organy podatkowe obu instancji i orzec w sprawie.
Dalej autor skargi kasacyjnej wskazuje na zaakceptowanie przez WSA błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 116 § 1 O.p. W jego ocenie naruszenie prawa nastąpiło na kilku różnych płaszczyznach.
Otóż zaskarżany wyrok wydany został w sprawie nawiązującej do odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe osoby prawnej. Należy zatem przypomnieć, że w myśl art. 116 O.p. w postępowaniu tym bada się pozytywne i negatywne przesłanki odpowiedzialności.
Do przesłanek pozytywnych odpowiedzialności ustawodawca zalicza okoliczność, że dana osoba pełniła obowiązki członka zarządu spółki, w okresie, w którym powstała zaległość podatkowa oraz konieczność stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej do majątku spółki. Przesłankami negatywnymi są natomiast te okoliczności, które może wskazać członek zarządu, a które potwierdzają podjęte przez niego działania zwalniające go z odpowiedzialności za zaległości spółki.
Bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, o której mowa w art. 116 O.p. nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. W orzecznictwie wyjaśniono jednak, że "bezskuteczność egzekucji" oznacza stan, gdy wierzyciel podatkowy nie uzyskał zaspokojenia mimo przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Może być ona stwierdzona każdym prawnie dopuszczalnym dowodem i świadczyć o niej może również brak skuteczności czynności egzekucyjnych dokonanych w toku innego postępowania egzekucyjnego.
W postępowaniu tym badane są także negatywne przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe. Wskazać należy, że ciężar wykazania istnienia tych przesłanek spoczywa na osobie, która zmierza do uwolnienia się od tej odpowiedzialności. Skarżący może wskazać także mienie, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych, co mogłoby uwolnić go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe.
W sprawie bezsporne jest, iż w okresie od 23 grudnia 2014 r. do dnia 11 maja 2016 r. funkcję prezesa zarządu sprawował K. M. Termin płatności zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. przypadał w dniu 25 stycznia 2016 r. Zatem termin płatności ww. zobowiązania upływał w okresie, w którym K. M. pełnił obowiązki członka zarządu w Spółce jako prezes zarządu. W dniu 29 grudnia 2015 r. spółka stała się niewypłacalna i w terminie dwóch tygodni prezes zarządu powinien złożyć do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości. Pomimo jednak spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 11 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze, nakładającej na członka zarządu obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość, skarżący, jako prezes zarządu spółki, takiego wniosku wówczas nie zgłosił.
Także nietrafne są zarzuty odnoszące się do wskazania przez Skarżącego majątku, z którego może być przeprowadzona egzekucja. Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, iż w celu uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, były członek zarządu zobowiązany jest wykazać majątek, z którego istnieje realna możliwość prowadzenia egzekucji. Chodzi w tym przypadku o majątek niesporny, nadający się do szybkiej, efektywnej egzekucji. Dlatego też mino, iż spółka jest właścicielem wskazanych w skardze kasacyjnej ruchomości, jednak przeprowadzenie z niej egzekucji, z uwagi na brak osób legitymujących się prawem do reprezentacji spółki, jest niemożliwe. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazano, iż Sąd Rejonowy Poznań – [...] i [...] w Poznaniu IX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, na podstawie art. 25a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2018, poz. 986) wszczął postępowanie o rozwiązanie ww. podmiotu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które toczy się pod sygnaturą akt [...].
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu I instancji jako właściwe. Z tych też względów oddalono skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Paweł Borszowski SNSA Wojciech Stachurski