III FSK 513/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, uznając, że zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego nie zasługują na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna dotyczyła odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Strona zarzucała naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym brak zapewnienia czynnego udziału strony i błędne doręczenie decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego są nieuzasadnione, a kwestie materialnoprawne, w tym przedawnienie i doręczenie decyzji, zostały prawidłowo rozstrzygnięte przez sąd niższej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. M. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Skarżąca zarzucała m.in. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie okoliczności sprawy, art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, art. 123 i 121 o.p. przez brak czynnego udziału strony, art. 116 o.p. przez bezzasadne przyjęcie odpowiedzialności, art. 118 o.p. przez nieuwzględnienie przedawnienia, art. 151a o.p. przez wadliwe doręczenie decyzji, a także naruszenie art. 144, 207, 212 i 108 § 2 o.p. Sąd kasacyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Podkreślono, że skarga kasacyjna musi być precyzyjnie skonstruowana, a zarzuty jasno powiązane z konkretnymi przepisami. Sąd odniósł się do zarzutów naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. (granice sprawy), art. 145 § 1 p.p.s.a. (nie jest przepisem, który można naruszyć w sposób mający wpływ na wynik sprawy), art. 123 i 121 o.p. (zasada czynnego udziału i zaufania), art. 118 o.p. (termin do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej nie jest tożsamy z terminem przedawnienia zobowiązania), art. 151a o.p. (prawidłowe doręczenie decyzji spółce mimo zmiany adresu, gdyż spółka nie dopełniła obowiązku zawiadomienia organu). Sąd stwierdził, że decyzja określająca zobowiązanie spółki została prawidłowo doręczona, a zatem istniało zobowiązanie podatkowe, za które przypisano odpowiedzialność skarżącej. Zarzuty naruszenia pozostałych przepisów również uznano za niezasadne. W konsekwencji skargę kasacyjną oddalono.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (5)
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty te nie spełniają wymogów formalnych skargi kasacyjnej, gdyż są ogólnikowe i nie wskazują konkretnych jednostek redakcyjnych naruszonych przepisów.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny podkreślił, że skarga kasacyjna musi precyzyjnie wskazywać naruszone przepisy i sposób ich naruszenia, a nie może opierać się na ogólnikowych stwierdzeniach.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
o.p. art. 116
Ordynacja podatkowa
Odpowiedzialność podatkowa członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe spółki.
o.p. art. 118
Ordynacja podatkowa
Termin do wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.
Pomocnicze
o.p. art. 123
Ordynacja podatkowa
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
o.p. art. 121
Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
o.p. art. 151a
Ordynacja podatkowa
Doręczanie pism w przypadku braku możliwości ustalenia adresu lub gdy adres siedziby nie istnieje.
o.p. art. 144
Ordynacja podatkowa
Wydanie decyzji o solidarnej odpowiedzialności.
o.p. art. 207
Ordynacja podatkowa
Postępowanie w sprawie odpowiedzialności osób trzecich.
o.p. art. 212
Ordynacja podatkowa
Organ jest związany wydaną decyzją.
o.p. art. 108 § 2
Ordynacja podatkowa
Wydanie decyzji wobec osoby trzeciej przed doręczeniem decyzji wobec podatnika.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
p.p.s.a. art. 204 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.
o.p. art. 146
Ordynacja podatkowa
Obowiązek zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu.
o.p. art. 151 § 1
Ordynacja podatkowa
Sposób doręczania pism osobom prawnym.
o.p. art. 70 § 1
Ordynacja podatkowa
Przedawnienie zobowiązania podatkowego.
o.p. art. 234
Ordynacja podatkowa
Wygaśnięcie odpowiedzialności osoby trzeciej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, lecz granicami sprawy. Zarzuty skargi kasacyjnej nie spełniają wymogów formalnych, nie wskazują konkretnych przepisów i sposobu ich naruszenia. Strona nie wykazała pozbawienia czynnego udziału w postępowaniu. Odmienne rozstrzygnięcie od oczekiwanego nie świadczy o naruszeniu zasady zaufania. Termin z art. 118 o.p. jest samodzielny i nie jest tożsamy z terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego. Doręczenie decyzji spółce było prawidłowe, gdyż spółka nie zgłosiła zmiany adresu, a decyzja została odebrana przez upoważnioną osobę. Nie wykazano zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych wyłączających odpowiedzialność członka zarządu.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie okoliczności całej sprawy. Naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie skargi. Naruszenie art. 123 i 121 o.p. przez brak czynnego udziału strony i brak zaufania do organów. Naruszenie art. 116 o.p. przez bezzasadne przyjęcie odpowiedzialności i brak przesłanek wyłączających odpowiedzialność. Naruszenie art. 118 o.p. przez nieuwzględnienie przedawnienia. Naruszenie art. 151a o.p. przez wadliwe doręczenie decyzji. Naruszenie art. 144, 207, 212 i 108 § 2 o.p. przez wydanie decyzji na podstawie wadliwej decyzji lub przed doręczeniem decyzji podatnikowi.
Godne uwagi sformułowania
Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien domyślać się intencji strony i samodzielnie domniemywać, złamania jakiego dokładnie przepisu zamierzała ona zarzucić sądowi pierwszej instancji. Samo ogólnikowe wskazanie zarzutu, bez podania konkretnego przepisu prawa materialnego, czy procesowego nie może być uznane za spełnienie wymagań skargi kasacyjnej. O naruszeniu art. 121 § 1 o.p. i zawartej w nim normy nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Termin wskazany w zacytowanym przepisie [art. 118 o.p.] nie nawiązuje do terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego pierwotnego dłużnika podatkowego, lecz wyznacza samodzielny termin do wydania konstytutywnej decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej i to niezależnie od biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Skład orzekający
Anna Dalkowska
sędzia
Bogusław Dauter
przewodniczący sprawozdawca
Bogusław Woźniak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja wymogów formalnych skargi kasacyjnej, zasady czynnego udziału strony, zasady zaufania do organów, terminów w postępowaniu podatkowym (w tym odpowiedzialności osób trzecich) oraz prawidłowości doręczeń decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej oraz p.p.s.a. w kontekście zarzutów kasacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, co jest tematem często budzącym wątpliwości. Kluczowe jest tu omówienie wymogów formalnych skargi kasacyjnej oraz interpretacja przepisów dotyczących doręczeń i przedawnienia.
“Odpowiedzialność za długi spółki: NSA wyjaśnia, kiedy można uniknąć płacenia za innych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 513/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-12-17 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-04-13 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Dalkowska Bogusław Dauter /przewodniczący sprawozdawca/ Bogusław Woźniak Symbol z opisem 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.) Hasła tematyczne Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich Sygn. powiązane I SA/Gl 1696/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-10-14 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Zasądzono zwrot kosztów postępowania Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 1325 art. 123, art. 121, art. 118, art. 151a, art. 116 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant asystent sędziego Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1696/20 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 września 2020 r. nr 2401-IEW3.4123.44.2019. 2401-IEW3_.4123.50.2020.22 UNP: 2401-20-181703 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z 14 października 2022 r., I SA/Gl 1696/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 30 września 2020 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów, w tym przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, m.in.: - naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie okoliczności całej sprawy i nie dostrzeżenie oczywistej wadliwości orzeczenia organu, na które została wniesiona skarga; - naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 p.p.s.a. poprzez nie zastosowanie tego przepisu i nie uwzględnienie skargi złożonej przez skarżącego, pomimo że skarga ta była uzasadniona; - naruszenie prawa tj. art. 123 oraz art. 121 o.p. przez nie uwzględnienie przez sąd, że postępowanie było prowadzone w taki sposób, że strona nie miała zapewnionego czynnego udziału na każdym etapie postępowania i nie miała realnej możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji. Postępowanie to nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów; - naruszenie prawa tj. art. 116 o.p. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie bezzasadne przyjęcie, że zobowiązania spółki za kwiecień 2014 r., oraz za I i II kwartał 2014 r. spółki istnieją oraz, że spełnione zostały przesłanki solidarnej odpowiedzialności skarżącej za te zobowiązania. Ponadto nie uwzględnienie, że w niniejszej sprawie występują przesłanki wyłączające odpowiedzialność skarżącej; - naruszenie art. 118 o.p. przez nieuwzględnienie, że nawet gdyby rzekome zadłużenie istniało, to byłoby ono przedawnione; - naruszenie art. 151a o.p. poprzez przyjęcie, że pismo zostało pozostawione w aktach ze skutkiem doręczenia pomimo nie istnienia przesłanek do pozostawienia decyzji w aktach ze skutkiem doręczenia - organ znał adres osób reprezentujących spółkę, w tym prokurenta spółki – skarżącej (prokurent również jest reprezentantem spółki) i powinien był pierwotną decyzję im doręczyć. W związku z tym decyzja ta nie stała się ostateczną i nie uprawomocniła się i nie może wywołać w ogóle skutków prawnych; - naruszenie art. 144 o.p. poprzez wydanie decyzji o solidarnej odpowiedzialności, w sytuacji, gdy brak jest decyzji o pierwotnej odpowiedzialności - ta wbrew przepisom nie została stronie nigdy doręczona, - naruszenie art. 207 o.p. poprzez prowadzenie sprawy o solidarnej odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe, pomimo że brak było decyzji określającej pierwotne zobowiązanie podatkowe - decyzja ta nigdy nie została doręczona, a więc nie weszła do obrotu prawnego i nie może być uwzględniana przez organ podatkowy; - naruszenie art. 212 o.p. poprzez wydanie decyzji na podstawie decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego, a organ nie był nią związany i w związku z tym nie mógł na jej podstawie wydać decyzji o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki; - naruszenie art. 108 § 2 o.p. poprzez wydanie decyzji wobec osoby trzeciej sprzecznie z dyspozycją pkt. 2 lit. a tego artykułu, tj. przed doręczeniem decyzji wobec podatnika; - naruszenie art. 116 o.p. - brak jest bowiem zobowiązania, za które podmiot trzeci miałby odpowiadać oraz istnieją przesłanki wyłączające odpowiedzialność członków zarządu. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie w przypadku prawem przewidzianym w art. 188 p.p.s.a. strona wniosła o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie wcześniejszych decyzji i umorzenie postępowania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania za dotychczasowe postępowanie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie należy podkreślić, że prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być skonstruowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, uznanymi przez autora skargi kasacyjnej za naruszone. Ponadto powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżących, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien domyślać się intencji strony i samodzielnie domniemywać, złamania jakiego dokładnie przepisu zamierzała ona zarzucić sądowi pierwszej instancji. W przypadku przepisów o złożonej strukturze wewnętrznej, skarżący kasacyjnie sam musi sprecyzować swój zarzut i wskazać konkretną jednostkę redakcyjną określonej normy, jaka jego zdaniem, została złamana przy wydaniu zaskarżonego wyroku. Samo ogólnikowe wskazanie zarzutu, bez podania konkretnego przepisu prawa materialnego, czy procesowego nie może być uznane za spełnienie wymagań skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 3 marca 2016 r., II OSK 1669/14). Innymi słowy przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, naruszenie przepisów postępowania czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych. Tylko takie opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna w niniejszej sprawie tych kryteriów nie spełnia o czym w dalszej części uzasadnienia. Pierwszy zarzut koncentruje się na naruszeniu przez sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkami niemającymi zastosowania w niniejszej sprawie). Sąd pierwszej instancji jest wobec powyższego związany "granicami sprawy", lecz nie jest związany "granicami skargi". Granice sprawy określone w powyższym przepisie oznaczają, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Istotnego znaczenia nabiera wobec powyższego zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny (por. B. Adamiak, Glosa do wyroku NSA z 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96; OSP 1999/1, s. 51) na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Tożsamy pogląd wyrażany jest również w orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2265/19). Granice przedmiotowe odnoszą się do materialnego stosunku prawnego, który legł u podstaw postępowania, albo który w wyniku postępowania administracyjnego został ukształtowany mocą kontrolowanego aktu (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., I OSK 3196/19). W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji nie wyszedł poza granice sprawy, orzekł w jej granicach uwzględniając wszystkie jej aspekty, zasadnie nie dostrzegając uchybień, których subiektywnie dopatruje się strona skarżąca. W świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. nie jest co do zasady przepisem, który można naruszyć w toku postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż reguluje on sposób rozstrzygnięcia sprawy. Skuteczność skargi kasacyjnej w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego zależy zaś od wykazania, że sąd administracyjny popełnił błąd w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia, oceniając wadliwie przepisy regulujące materię lub tryb postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego aktu. Co jednak najistotniejsze autor skargi kasacyjnej nie wskazuje na konkretną jednostkę redakcyjną art. 145 § 1 p.p.s.a. co uniemożliwia odniesienie jej do konkretnego przepisu prawa i sposobu jego naruszenia. Naruszenie art. 123 oraz art. 121 o.p. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, bez odwołania się do konkretnego przepisu postępowania podatkowego, który te zasady ogólne by uszczegóławiał czyni tak postawiony zarzut niezasadnym. O naruszeniu art. 121 § 1 o.p. i zawartej w nim normy nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (wyrok NSA z 26 sierpnia 2016 r., I FSK 51/15), tylko wtedy bowiem można mówić, że zaistniała podstawa kasacyjna, skutkująca zasadnością opartej na niej skargi kasacyjnej. Podobnie w przypadku zasady czynnego udziału strony w postępowaniu z art. 123 § 1 o.p., strona skarżąca nie wykazała, że takiego udziału została pozbawiona. Odniósł się do tego wyczerpująco sąd pierwszej instancji (zob. str. 9-10 pisemnych motywów wyroku). Zarzut naruszenia art. 118 o.p. nie został w ogóle uzasadniony. Nie wiadomo więc na jakiej podstawie autor skargi kasacyjnej twierdzi, że "nawet gdyby rzekome zadłużenie istniało to byłoby ono przedawnione". Z najdalej posuniętej ostrożności Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, ten postulat spełni. Zgodnie z art. 118 § 1 o.p. nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Termin wskazany w zacytowanym przepisie nie nawiązuje do terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego pierwotnego dłużnika podatkowego, (czyli w rozpatrywanej sprawie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), lecz wyznacza samodzielny termin do wydania konstytutywnej decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej i to niezależnie od biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które przekształciło się w zaległość podatkową dłużnika podatkowego. Termin ten nie jest zatem tożsamy z terminem, o którym stanowi art. 70 § 1 o.p. Na upływ terminu do wydania decyzji wobec osoby trzeciej nie mają więc wpływu okoliczności dotyczące ewentualnej przerwy lub zawieszenia terminu przedawnienia wobec osoby, za którą odpowiedzialność jest orzekana. Mają one jednak znaczenie dla istnienia w określonym przedziale czasowym odpowiedzialności osoby trzeciej z uwagi właśnie na subsydiarny charakter tej odpowiedzialności, który może być dłuższy niż pięć lat. Wypada także zauważyć, że przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej dotyczy decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Wobec tego wydanie przez organ odwoławczy decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej po upływie terminu wymienionego w art. 118 § 1 o.p. nie stanowi naruszenia tego przepisu - jeżeli decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed jego upływem, a organ odwoławczy nie zwiększył zobowiązania ustalonego zaskarżoną decyzją (zob. wyroki NSA z 9 listopada 2021 r., III FSK 1724/21 i 9 sierpnia 2016 r., I FSK 1385/141). W konsekwencji więc, jeżeli organ pierwszej instancji orzekł o odpowiedzialności osoby trzeciej zachowując termin na wydanie decyzji określony w art. 118 § 1 o.p., to organ odwoławczy może orzekać w zakresie objętym tą decyzją także po upływie tego terminu, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może zwiększyć zakresu odpowiedzialności osoby trzeciej w porównaniu do zakresu orzeczonego decyzją organu pierwszej instancji. Takie rozumienie omawianego przepisu z jednej strony gwarantuje organowi podatkowemu możliwość wykorzystania całego terminu na wydanie decyzji, z drugiej strony gwarantuje osobie trzeciej, że po jego upływie jej odpowiedzialność nie ulegnie zwiększeniu. Przepis art. 234 in fine o.p. nie będzie miał zastosowania. Odpowiedzialność osoby trzeciej wygaśnie jeszcze przed upływem terminu, o którym mowa w art. 118 § 2 o.p. tylko wówczas, gdy wcześniej przedawni się zobowiązanie pierwotnego dłużnika. Tylko w takim przypadku może dojść do zwolnienia z odpowiedzialności osoby trzeciej, co jednak nie może prosto przełożyć się na treść decyzji wydanej w wyniku prawidłowo złożonego odwołania. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 151a o.p. Przepis ten stanowi, że jeżeli podany przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej adres jej siedziby nie istnieje, został wykreślony z rejestru lub jest niezgodny z odpowiednim rejestrem i nie można ustalić miejsca prowadzenia działalności, pismo doręcza się osobie fizycznej upoważnionej do reprezentowania adresata, także wtedy gdy reprezentacja ma charakter łączny z innymi osobami (§ 1). W razie niemożności ustalenia adresu osoby fizycznej upoważnionej do reprezentowania adresata, pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (§ 2). Jak prawidłowo ustaliły organy podatkowe i zaakceptował to sąd pierwszej instancji z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że w dniu 15 grudnia 2016 r. został dokonany wpis polegający na zmianie w rejestrze danych dotyczących spółki - wykreślenie danych dotyczących ulicy i numeru posesji, z jednoczesnym pozostawieniem bez zmian nazwy miasta i kraju. Spółka nie zgłosiła tego faktu do organu podatkowego, a toczyło się wobec niej postępowanie podatkowe, a wcześniej postępowanie kontrolne. Zatem to spółka nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 146 o.p., zgodnie z którym w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń lub adresu elektronicznego. Postanowieniem z 23 grudnia 2015 r. organ podatkowy wszczął wobec spółki postępowanie podatkowe w sprawie podatku VAT za IV kwartał 2014 r. Fakt niezawiadomienia organu znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, tj. w wydruku z podsystemu e-ORUS, sporządzanego w tym zakresie na podstawie dokumentów rejestracyjnych złożonych przez spółkę do organu podatkowego. Z dokumentu tego wynika, że spółka jako adres rejestracyjny - ważny od 26 listopada 2014 r. - zgłosiła adres: [...] S., ul. [...], który wskazała również jako adres korespondencyjny ważny od 5 stycznia 2015 r. Tak więc organ podatkowy wydając decyzję kończącą postępowanie wymiarowe prowadzone wobec spółki wysłał ją na jedyny znany mu adres siedziby spółki, widniejący w stosownych dokumentach, który był również adresem korespondencyjnym. Co więcej zgodnie z art. 151 § 1 o.p. osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji lub prokurentowi. Decyzja wymiarowa wobec spółki została odebrana w dniu 10 kwietnia 2017 r. przez K. N. "pełn. [...]". O tym, że odbiór przesyłki nastąpił w imieniu spółki świadczy potwierdzenie tego faktu pieczęcią firmową spółki na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W tych okolicznościach w pełni uzasadnione jest twierdzenie, że decyzja z 30 marca 2017 r. określająca spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014 r. jako prawidłowo doręczona, weszła do obrotu prawnego. Zatem w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji istniało zobowiązanie podatkowe spółki, z którego wynika zaległość podatkowa, za którą odpowiedzialność przypisano skarżącej. W konsekwencji niezasadne okazały się z zarzuty naruszenia art. 144, art. 151a, art. 207, art. 212 i art. 108 § 2 pkt 2 lit. a o.p. Niezasadny jest również, wadliwie skonstruowany zarzut naruszenia art. 116 o.p. Zgodnie z jego treścią za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu. Jednakże odmiennie niż w przypadku odpowiedzialności wspólników spółek osobowych, w odniesieniu do członków zarządu ustawodawca wprowadził pewne szczególne zastrzeżenia. Mianowicie podmioty te odpowiadają za zaległości podatkowe ww. spółek, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1. nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2. nie wskazuje mienia spółka, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zakres przedmiotowy odpowiedzialności członka zarządu precyzuje art. 116 § 2 o.p. Przepis ten stanowi, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 o.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Z przywołanej regulacji wynika zatem, że członek zarządu odpowiada tylko za takie zaległości podatkowe, które powstały w okresie pełnienia przez niego tej funkcji. Innymi słowy, za daną zaległość podatkową spółki kapitałowej odpowiada ta osoba trzecia, która pełniła obowiązki członka zarządu w okresie obejmującym termin zapłaty podatku, który nie został w tym terminie uiszczony, wskutek czego powstała ta zaległość. Reasumując, w art. 116 § 1 i 2 o.p. określone zostały zarówno pozytywne przesłanki odpowiedzialności podatkowej osób trzecich w zakresie działalności spółek kapitałowych, jak i przesłanki negatywne, które przy orzekaniu o tej odpowiedzialności nie mogą wystąpić. Przesłanki pozytywne to: a) powstanie lub upływ terminu płatności zobowiązania w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu spółki, b) bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki w całości lub części. Przesłanki negatywne to: a) wykazanie, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, b) wykazanie, że we właściwym czasie wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), c) wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez winy członka zarządu, d) wskazanie mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych spółki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w każdym wypadku wydania decyzji na podstawie art. 116 o.p., organ podatkowy zobowiązany jest ustalić pozytywne przesłanki odpowiedzialności omawianej kategorii osób trzecich oraz zbadać, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność (tzw. przesłanki egzoneracyjne). W sprawie niniejszej strona skarżąca w najmniejszym stopniu nie wykazała, że przesłanki pozytywne w sprawie nie zaistniały lub zaistniała którakolwiek z przesłanek egzoneracyjnych. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). sędzia NSA Anna Dalkowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Bogusław Woźniak
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI